PapakāingaNgā PūrongoMō TKIHaporiRapuaNgā KuraTauwhitiwhitiTomokangaĀwhina
 UsernamePassword       Need a password?  Register here
Te Reo Ingārangi

Hot Topic: English Today

Whetū O Te Tau


TKI Kaupapa Pūoho, 14 Mei 2001

Kia mahara: He tika ngā whitinga nei i te whakairinga o tēnei whārangi. Heoi anō he ao hurihuri kē anō hoki te ipurangi, ka mutu kāore hoki i Te Kete Ipurangi te mana tiaki mō ētehi atu pae ipurangi. Nō reira kia whakamōhio mai rā inā whati kē ana he tūhono nei, he rerekē rānei.

He whai tikanga ā-iwi tonu te wā ki a Hine-Takurua, ki tēnā ki tēnā iwi huri noa te ao, arā, ki ngā hāhi-kore, ki te hunga kirihimete, ā, ki te hunga retireti hukapapa anō hoki.

Ki te iwi Māori i Aotearoa, ko Matariki te tohu o te tau hou. Hei te 27 o Mei 2001, ka kitea Matariki i te atapō, kotahi hāora pea i mua i a Tamanui-te-rā. Koia nei e tohu ana i te tau hou.

He tohu anō hoki te whakaata ake o Tamanui-te-rā i te wai ki te rāwhiti. Arā, he paku rerekē te whakaata nei, ia ata, ki te paerangi. Ka heke haere whakatetonga tēnei whakaatatanga kia tūtaki ki Matariki, ka hoki haere atu anō mō te wā ki Hine-Raumati.

E ai ki ngā kōrero, ko te Marama Kōhiti i muri i te putanga o Matariki te wā ake o te tau hou.

He atua anō hoki a Matariki huri noa i te Moana-nui-ā-Kiwa, arā kē hoki ōna ingoa kē ko Matali'i, Mataliki, Makali'i, Mata-ali'I, and Makahiki.

I tēnei tau e whakahaere kaupapa ana Te Taura Whiri i Te Reo Māori, me Te Papa Tongarewa hei whakanui i a Matariki. E rima ngā kaupapa o te wiki whakanui Matariki o Te Taura Whiri i Te Reo Māori, arā, Te Papa, Wānanga, Ranginui, Manaakitanga, Hākari.

Ka haere ngā whakanui a Te Papa mai i te putanga o Matariki tae noa ki te Marama Kōhiti.

.


He pātai mō te rūma akoako
  • He aha ngā iwi i whakanui ai i te tau hou?

  • E ai ki ngā kōrero he aha ki te Māori, ngā tohu o ngā whetū? (Whakaarotia te whakapono, te arataki waka, te whakatupu kai, te mea te mea).

  • Ki ō whakaaro, he aha i whai mana kē ai a Matariki hei whetū?

  • He ingoa anō mō Matariki?

  • He aha te tohu o tēnei whetū ki ētehi atu iwi? (Pēnei me te tangata whenua o Ahitereiria, ngā tāngata o Kiriki, o Hapanihi)?

  • He whetū anō e mōhio ana koe?

  • He aha te rā poto katoa o te tau pākehā? E hia te roa o te pō hei taua rā?

  • Āwhea te rā ara ake ai ka tō ai anō hoki hei taua rā?

  • E ai ki ngā kōrero e hia kē ngā mata o te whetū nei Matariki? Pēwhea kē ana te tere o Matariki ki te rere i te ātea?


Whai pānga marautanga

Whakaarotia ēnei paetae Pūtaiao hāngai:

Mō Ahupūngao

  • Taumata 1 - 2 – whakawhiti kōrero ai mō ngā mana ā-Rangi, arā ngā whetū ao nui o te ātea, me ō rātou tohu ki tēnei Ao.
  • Taumata 4 - 5 – whakamahia he rauemi hangarau māmā nei hei mātaki ka kōrero ai mō ngā hurihanga o te Rangi i te pō.
  • Taumata 7 – tirotirohia ngā tohu mai e whakatau whakaaro ai koe mō te āhua o ngā ao nui o te ātea, me ō rātou hurihaerehanga.

Whakaarotia ēnei paetae Tikanga ā-Iwi hāngai:

Te Iwi me ngā Tikanga Tuku Iho

  • Taumata 3 – tikanga rerekē, take tahi.
  • Taumata 7 – te whai tikanga i roto i ngā mahi, ngā kaupapa, me ngā take o iwi kē.

Wāhi me te Taiao

  • Taumata 2 – he aha i rerekē ai ngā kōrero ā-iwi mō te Taiao.
  • Taumata 5 – he aha i whakahirahira ai ētehi wāhi ake ki ngā iwi o te Ao.


Ngā tūhono ipurangi tirotiro whetū, me Matariki
  • Kei te pae ipurangi o Te Taura Whiri i te Reo Māori he kōrero mō tō rātou hui whakanui Matariki (www.tetaurawhiri.govt.nz).

    Kei te pae ipurangi hoki a Te Papa Tongarewa www.tepapa.govt.nz/whats_on/daily_events.html, he whakaritenga hui whakanui i Ngā Toi Māori.

    Kei te pae ipurangi o 'New Zealand Science Curriculum Resources' www.science.school.nz/earth_beyond.html , he rauemi akonga mō te tirotiro whetū.

    Kei te 'Carter Observatory' (www.carterobs.ac.nz/) he kaupapa whakaako mō te tirotiro whetū a Ngāi Māori, he kaupapa tirotiro whetū, me ētehi atu mea.

    Kei te pae ipurangi o 'The Royal Astronomical Society of New Zealand' www.rasnz.org.nz/ he rārangi tāima e ara ake te rā e tō ai anō hoki ia, mō ngā wāhanga o te maramataka Māori, ngā waka āmio-rangi, ngā pōunga me ngā rā kūtia, me ngā tūmatakōkiri anō hoki.

    Kei te pae ipurangi o te 'Auckland Observatory', www.stardome.org.nz/ he kōrero mō ngā whakaaturanga me ngā kaupapa whakaatu e haere tata mai nei.

    Nā te 'Auckland Astronomical Society' (www.astronomy.org.nz) ēnei kōrero whakamārama mō ngā putanga ki te rangi o ia marama, ā, me ngā kaupapa hoki.

    Kei te pae ipurangi o 'Land Information New Zealand' he rārangi whakamārama tāima puta ai ngā aonui kē o te ātea, mō te kitekite atu i konei, me ngā hāora rāwhiti o aua ao nui kē. Kei www.hydro.linz.govt.nz/astro/index.html

    Kei te pae ipurangi mō 'te whakaahua ātea o te rā', kei http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/astropix.html he whakaahua mīharo nō te 'Horsehead Nebula', he ōrokohanga Ao kē, he pahūtanga maunga ki Pare-ā-rau, me ngā rua pōuriuri whakangaro anō hoki o te ātea.

    Kei www.nas.nasa.gov/About/Education/education.html he kōrero kaiako, akonga hoki mō te rere ātea, mō ētehi kaupapa mahi tauwhitiwhiti ā-ipurangi, me ngā kuapapa mahi ipurangi mā te akonga. He mea tūhono mai tēnei pae ipurangi e te rōpū NASA (National Aeronatics and Space Administration) i Merika.


Rauemi whai pānga o TKI

Peka mai ki te hapori Mātauranga Māori o TKI (www.tki.org.nz/e/maorieducation/), tērā rānei ki te hapori Pūtaiao (www.tki.org.nz/e/science), tērā anō rānei ki te hapori Tikanga ā-Iwi (www.tki.org.nz/e/socialscience/) ki te rapu kōrero.


Marautanga

Kei Te Kete Ipurangi anō hoki te Tikanga ā-Iwi i roto i te Marautanga o Aotearoa me te Pūtaiao i roto i te Marautanga o Aotearoa.


Getting around TKI


If you know exactly what you're after, the Search page is the best way to find it

Communities

If you're looking for something less specific, or are just exploring, see the Communities page


Previous Hot Topics

Last edition:
Foot-and-mouth
April 2001

Mir space station March 2001
Ancient Egypt
April 2000
Antartica March 2001
Arts Festival February 2000
Christmas 2000
Current events awareness Nov 2000
Dinosaurs March 2000
Election '99
August 1999
English today
Geneaolgy November 2000
Greenhouse Effect
February 2000
Int'l Day of Peace
September 2000
Jobs in the 21st Century
Sept 2000
Journalism
May 2000
National Nutrition Week October
2000
NZ Film November 2000
NZ Women Writers
Online art galleries
October 2000
Patterns of change
Millennium
November 1999
Treaty of Waitangi
January 2001
World Maritime Day
September 1999
Youth Arts 2000
August 2000


TKI tutorials
Education Gazette Webguides
Unwrapping the Arts
Searching
Using communities


Education Gazette Webguides
Art on the Internet
Chemistry
Costume design and production
Disasters
Electromagnetism
Gallipoli and Anzac Day
GlobalNet.2000
Health and PE
Insects
Kapa Haka
Māori education sites
Marriage customs
Music
New Zealand writer
Olympics
Pet Care
Rugby World Cup
Smoking
Space
Weather


Email us
Idea for a Hot Topic subject
Feedback about this service
Idea for the "Messages" column


About TKI
Te Kete Ipurangi is New Zealand's bilingual education portal and is an initiative of the Ministry of Education. Our vision is to provide New Zealand schools with a cost effective electronic platform to communicate curriculum and administrative materials, enhance teaching and learning, raise student achievement and advance professional development for school management and teaching staff.
MoE