TKI - Assessment: Exemplars: Maori: Hauora : Te Oranga Wairua, Oranga Hinengaro

Hauora

Te oranga wairua, oranga hinengaro

Awhi mai, awhi atu

Kia mataara: He hapa reo kei te haere.

He whakataki | Ngā hononga ki te marautanga | Ki hea i nāianei

He whakataki

E whakaatu ana tēnei tauaromahi i ngā hīkoi me ngā mahi i whakaritea e te pouako i te tīmatanga o te tau, arā, kia āhuareka te whaitua o te akomanga, e tau anō ai ngā ākonga.

Ētahi putiputi

Tā tēnei mahi e whakaatu ana

Kua tautuhia e Rongopai, ko Hinemoa te tangata e whaipainga ana, e whakahoa ana.

Kua tohua e Rongopai ēnei āhuatanga o te tino hoa:

Ka āwhina māua i a māua;
Ka āwhina ia i ahau i ngā wā katoa;
Ka āwhina ia i ahau me aku tuhituhi;
He pai māua ki a māua anō;
he pai māua ki te tākaro tahi;
He pai ia ki ahau i ngā wā katoa;
He kura mahora ia ki ahau.

Taea ana e Rongopai te whakaputa i ētahi o ōna kare ā-roto e pā ana ki tōna hoa mā te whakaputa i ōna ake whakaaro i roto i ētahi o ngā kīanga.

Ētahi putiputi.

He matapaki – Te ākonga ki te pouako

Pouako:	Me pēhea tātou e hoe tahi ai i te waka o Te Huringa Rua? *
Ākonga:	Ka tiaki i ō mātou hoa me ka mahi pai. He rangimarie te mahi, me rangimārie te kōrero.
Pouako:	He aha anō ētahi mea?
Ākonga:	Tākaro pai me whakaaro rangatira. Whakarongo ki te pouako. Ka awhi atu me awhi mai i ngā tāngata katoa.
Pouako:	He aha ētahi atu mahi hei āwhina atu i ngā tamariki?
Ākonga:	Awhi ia i roto i āna mahi, i te wā tākaro, i te wā ka mamae ia.
Pouako:	Mehemea kua haere tōna Māmā ka taea e koe te mahi i tōna taha hei hoa mōna? He aha anō he mea āwhina?
Ākonga:	Me mahi tahi me āwhina atu i ngā tāngata katoa, ahakoa te aha.
*Ko Te Huringa Rua te ingoa o te akomanga.

He kupu taka

ōhia manomano	brainstorm
raupua	petals
takatū	role play
tautuhi	demonstrate, define
whakaaturanga	performances
whakatautau	mime, charade
whaitua	environment (other than natural)

Ki runga

He horopaki ako

I mahi tahi te akomanga me te pouako ki te ohia manomano mō ngā painga o te whiwhi hoa me te whai wāhi o ēnei painga ki te akomanga, ara ko te āhuareka, whakatau hoki. Ko tā ngā ākonga he tuhi i ētahi tino āhuatanga o tētahi hoa, pēnei i te manaaki tangata, te mana tangata, me te awhi atu, awhi mai.

I tautuhia e ia ākonga tētahi atu ākonga o te akomanga, kātahi:

ka tuhi i tētahi pikitia mō taua tangata.
ka whakaritea taua pikitia hei pua o tētahi putiputi.
ka tuhia ki roto i ngā raupua ngā tino āhuatanga o tōna hoa.

I roto i te rima wiki ko tētahi o ngā tino whāinga a te akomanga kia puta pai ai, kia tauirahia ai, kia ū ai ngā tino painga o te mahi tahi, o te tohatoha, o te awhi atu, awhi mai me te kotahitanga, i roto i ngā tākaro me ngā takatū ā-rōpū.

Ko tētahi o ngā huarahi whakawhanaungatanga ko te mātakitaki i ētahi whakaaturanga whakatautau. Ka tautuhia pēnā kei te kawe i ngā āhuatanga hauora o te akomanga āhuareka, arā:

e hāngai ana te oro o te reo.
e hāngai ana te reo ā-tinana.
e aronui ana, e whakarongo mārire ana. Ko ētahi o ngā matapaki ko ngā hua o te ngākau pai, o te aronui ki ngā whakaaro o ētahi, me te tuku kupu tautoko, kōrero whakapai wairua hei whakapiki ake i te mauri me te mana o tētahi ākonga tauhou ki te akomanga. Ko te tino mahi a ia ākonga ia wiki he tautuhi i tētahi ākonga whakahoa, ka tuku kōrero whakanui atu ai ki taua ākonga.

Ki runga

Ngā hononga ki te marautanga

Ngā whāinga paetae

Te whānau
Ka taea e te ākonga:

1.1 te whakaahua a ia anō i runga i te āhua o tana whai wāhi atu ki ētahi horopaki.

1.2 te tūhura me te whakawhiti whakaaro e pā ana ki ngā hononga ki ētahi atu.

Nga hononga ki Te Whāriki

Mana hangata
wh. 35—36

Ngā putanga ako

Mā te ākonga e:

tūhura, whakawhiti whakaaro e pā ana ki ngā hononga whanaungatanga.
whakaahua i a ia anō i runga i te āhua o tana whai wāhi
atu ki tētahi hoa.
tautuhi i ētahi whanonga pai o tētahi hoa hei whakapiki
ake i tōna mauri.
tū māia, tuku kōrero e pā ana ki a ia me ngā painga o tētahi kē atu.

Ki runga

Ki hea i nāianei?

Ko tā ngā ākonga he:

tū kotahi, tū ngātahi kia whaitua whakatau wairua, whaitua whakaū tangata, whaitua whakapiki pūkenga, whakapiki mōhio, whaitua haumaru hoki te akomanga.
whakawhiti whakaaro mō te whaitua whaipainga, he akomanga whaioranga.
māia kia ngāwari te tuku i te whakanui i te mihi, kia ngākau mārire hoki te hopu mai tētahi kē atu.
whakaatu i ētahi pūmautanga o te tino hoa.

Ki runga