TKI global navigation

Ngā Tauaromahi o Aotearoa Papakainga Tauaromahi Assessment homepage
Papakāinga tauaromahi Hauroa

Hauora

Taumata.

Te oranga wairua, oranga hinengaro

Mauri nui ki tōku ingoa

Mā te pouako.
He tāhū Hauroa.

Kia mataara: He hapa reo kei te haere.

He whakataki | Ngā hononga ki te marautanga | Ki hea i nāianei

He whakataki

E whakaatu ana tēnei tauaromahi i tētahi o ngā huarahi ako mō te ingoa me ētahi o ngā tauira mahi a te ākonga i waenga i ngā ingoa katoa o te akomanga. E taea ana te whakaatu me te kōrero i te mauri o te ingoa.

He kōrero whakaniko. He kōrero whakaniko.

He kōrero whakaniko.

Pawhiri mai mō te tuhinga kōrero

I taku tīmatatanga i te kura, kāre i tino pai ki ahau taku ingoa Tonga, nā te mea he whakatoi nō ngā tamariki i te ingoa Sitaleki. Ka kī rātau Sikaleti, engari i nāianei kua mōhio ahau he mauri, he mana tō te ingoa, nō reira he tino pai ki ahau waku ingoa.

Tā tēnei mahi e whakaatu ana

Ko ngā hīkoi i whāia e te ākonga i tana mahi rangahau.

He matapaki – te pouako ki te ākonga

Pouako: He aha tātau e whiwhi ingoa nei?
Ākonga: Kia mōhio ai te tangata ko wai tō whakapapa, he aha tō iwi, ko wai ō tīpuna, ko wai ō kuia.
Pouako: Tēnā, he aha tētahi painga o tō ingoa?
Ākonga: Ki te kore he ingoa, ka meatia ko Hey! Ko E Mea! Ko Tamaiti! Āe.

Sitaleki

Ko Sitaleki ko’e hingoa lelei.
Ko hoku hingoa mo he Tohitapu.
Ko hoku hingoa tau hingoa kihe eku kui tonu.
Ko hingoa ongoongoa.

(He ingoa pai a Sitaleki. I ahu mai taku ingoa mai te Paipera
Kātahi te ingoa whakahirahira.)
Nō tōku koroua tōku ingoa

He tukanga ako

He whakataki
Ka ohia manomano mō ngā whakamārama mō ō rātou ake ingoa.

arrow down.

He kohikohi kōrero
He rangahau, he kohikohi kōrero mai i ō rātou whānau kia whānui ake ai ō rātou mōhio.

arrow down.

He maioha
Ko te whakanui i te mana o ō rātou ingoa, me ētahi atu ā-rotarota, ā-haka, ā-mōteatea rānei.

arrow down.

He matapaki
Ko te matapaki mahi takirua ki te whakawhitiwhiti mōhiohio.



He kōrero whakaniko. He kōrero whakaniko.

He matapaki – Te ākonga ki te ākonga

Te Kauru: He aha i rua ai ōu ingoa, Te Rangioinga?
Te Rangioinga: Nā te mea he maha ōku iwi. Ko Raukawa, ko Ngāti Porou, ko te iwi Haina. Pēhea koe? He aha i rua ai ōu ingoa?
Te Kauru: He rite ki a koe, he maha ōku iwi. Ko Tūhoe, ko Ngāti Porou, ko Te Whakatōhea, ko Tonga.
Te Rangioinga: He pai tērā ki a koe?
Te Kauru: Āe. Ka tae mai ana waku uri Tonga ka kī rātau i ahau ko Sitaleki. Ko waku uri Tūhoe ka kī rātau i ahau ko Te Kauru. Pēhea ōhou uri?
Te Rangioinga: Āe, he pēnā anō ōku whanaunga. Ko tēhea te ingoa pai ki a koe?
Te Kauru: I taku tīmatatanga i te kura, kāre i tino pai ki ahau taku ingoa Tonga, nā te mea he whakatoi nō ngā tamariki i te ingoa Sitaleki. Ka kī rātau Sikaleti, engari ināianei kua mōhio ahau he mauri, he mana tō te ingoa, nō reira he tino pai ki ahau waku ingoa.

Kei te whakanui i te pai ki a ia o ōna ingoa mai i iwi kē.

Ko te kī i ētahi wā, ka āhua pā te mamae, pēnā ka hē te whakahua a ētahi i te ingoa.

He kupu taka

ahunga origin, source
kare ā-roto feelings
matapaki discuss
pūmanawa natural talents
tapa / whakaingoa to name someone, something
uri whakaheke descendants

Ki runga

He horopaki ako

Ko te tino whāinga o ngā mahi a ngā ākonga, he whakawhanake i ngā pūkenga rangahau, ngā pūkenga matapaki, me ngā pūkenga tuhituhi hoki. Mai i ēnei mahi, ka mōhio ngā ākonga arā kē atu te nui o ō rātou ingoa. Nō reira, mēnā e whakaaro nui ana ki ō rātou ingoa, me whakaaro nui ki ngā ingoa katoa, hei konei e tipu ai te mauri o tēnā, o tēnā.

Ki runga

Ngā hononga ki te marautanga

Ngā aho

Anei ngā āhuatanga wairua, hinengaro hoki e tika ana kia kōtuia atu ki ngā whāinga paetae:

  • Te whakapuaki i ōna whakaaro, i ana hiahia me ōna kare ā-roto, tae atu ki te āta whakarongo me te tautoko i ētahi atu.

Ngā whāinga paetae

Te waiora
Ka taea e te ākonga:
2.3 te whakaahua he aha ngā āhuatanga e ōrite ana, me te mōhio he pūmanawa ō tēnā, ō tēnā, me whakanui hoki ngā rerekētanga.

Te whānau
Ka taea e te ākonga:
2.2 te whakaatu ngā huarahi, tikanga rānei kia whāia hei whakaū, hei whakapai ake rānei i ngā hononga i waenganui i te tokorua, i te rōpū.

Ngā putanga ako

Mā te ākonga e:

  • whakapuaki ētahi mōhiohio e ai ki ōna ake wheako mai i te kāinga, mai i te whānau, mai i te hapū, mai i wāhi kē.
  • whakarongo ki ngā whakamārama a ētahi atu mō ō rātou ake ingoa me te tuku pātai, tuku whakautu.
  • whakaatu te ahunga me te hononga o ētahi atu ingoa huri i tōna whānau whānui.
  • rangahau tōna ake ingoa ka tauriterite ai ki tētahi ingoa kē atu.
  • whakaputa te hari, te koa me te whakaaro nui, i a ia e ako ana, e mahi tahi ana me ōna hoa me tōna whānau.

Ki runga

Ki hea i nāianei?

Ko tā ngā ākonga he:

  • whakarite i tētahi whakaaturanga mā te kura, mā te whānau o te kura, kia kitea ai te mana me te tūhonohono o te ingoa, otirā he ingoa tuku iho te ingoa.
  • tūhura i te takenga mai me te mana o ō rātou ingoa mai i whenua kē, mai i wā kē, mai i ahurea kē, mai i horopaki kē.
  • rangahau i te tapa o tētahi wāhi rongonui kei tō rātou ake rohe, tērā ko te kura, tētahi tiriti, tētahi maunga, awa, moana, papakāinga, whare, whetū rānei.
  • pōwhiri atu i tētahi kaikōrero mai iwi kē ki te kōrero mō ā rātou tikanga e pā ana ki te whakaingoatanga.

TKI Mātauranga MāoriTKI Mātauranga Māori

Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 1.93MB)

PDF help Printing tip

Ki runga