He whakataki | Ngā hononga ki te marautanga | Ki hea i nāianei

He whakataki

Nā tētahi rōpū tamatāne tau 7 me te 8 tēnei tauaromahi. Ko te tino aronga kia titikaha ake ki te pātaitai, ki te whakaputa āwangawanga ki a rātou anō, ki ētahi atu hoki, e pā ana ki ō rātou ake pūhuruhurutanga.

Ki runga

Tā tēnei mahi e whakaatu ana

Ko te tino kaupapa o tēnei tauaromahi ko te pōkaikaha o te ākonga mō tōna tinana i te wā o te pūhuruhurutanga, me tana ako i ētahi rautaki hei whakatau i ētahi o aua āwangawanga.

Pouako:	Kōrero mai mō tō tino āwangawanga.
Ākonga:	Nā te mea kāre anō ahau kia tāroaroa ake. Kāre e pai ki ahau ka kata ana ētahi. Ka kite ahau i tā rātou titiro. Ummm, ummm, ētahi tāima ka tere pukuriri ahau, ka kore ahau e hiahia ki te kōrero… ummm, ka pirangi ahau ki te… ummm, oma.

Kei te whakamārama te ākonga i ōna kare ā-roto me tana titiro kotahi noa iho te huarahi whakatau i aua kare ā-roto.

Wassup Bro,

He mahi rangahau tēnei nāku e pa ana ki taku tino whakaroa ki te tipu. Ko taku tono kia tuhia mai e koe etahi whakautu e pa ana ki te wa o tou pūhurutanga. Ko te ture a te kura kaupapa kia kite koe i nga pātai i mua i to whakautu (ahakoa taku kī he karanga tuatahi tāua, ko te ture tonu me whai e au). Ko taku tino pīrangi kia whakautu koe i te katoa o nga pātai:

I kataina ano koe e ō hoa mō tētahi āhuatanga o tō tinana i a koe i te kura tuatahi?

Ki ō whakaaro ka tāroaroa anō ahau?

He aha ngā mea whakariri i a koe?

I pēhea tō whakatau i to pukuriri?

He aha tātou e pukuriri nei?

Ko te wawata Bro ka taea e koe te whakautu tika mai i ēnei pātai. Kei te tuku hoki ahau i ēnei pātai ki taku pāpā. Ka kite a te Kirihimete.
K

Kua tau haere ngā whakaaro o te ākonga me te aha kua māia ki te whakapā i ana anipā ki tōna matua.

He mea nui rawa atu ki a ia tō rāua hononga ko tōna karanga tuākana.

Kua tīpakohia he wāhanga iti o te tuhinga hei whakaatu i ngā whakaaro o te kaituhi.

He mea nui ki te ākonga te tautoko me te whakahau a ngā pouako i a ia e ako haere ana.

I tēnei tuhinga e whakaatu ana te ākonga i ōna kare ā-roto mā te waiata. Ko te ao o te ākonga i nāianei ko te waiata. Nō reira, i tēnei pikitia e whakaritea ana ia i tōna roa ki te 6 putu, koia rā tana whāinga.

Pouako:	Pēhea ō whakaaro i muri i tō tuhinga i tō uiui?
Ākonga:	Āaa… tino pai rawa atu. He pai ki a au tēnei mahi. Ka puta aku whakaaro ki runga i te pepa. He pai tēnei ki ahau.. ummm, te tuhi i aku whakaaro pēnei. Kei te tau… kāre e kitea e tētahi o aku hoa. Kāore au e hiahia kia mōhio rātou mō aku āwangawanga.
Pouako:	Pēhea tō karanga tuatahi?
Ākonga:	Um… He pai ia. Ka tautoko ia i ahau nā te mea, ‘ko ia tērā.’
Pouako:	He tino karanga tuatahi tēnā. Pēhea tō tino hoa?
Ākonga:	E aua. Kāore anō ahau kia kōrero atu ki a ia. Tērā pea…

Tau pai ana ngā āwangawanga o te ākonga kore rawa te aupēhi ā-hoa i eke ki runga i tana mahi takitahi.

Kua kitea tētahi huarahi atu anō hei whakaputa kare ā-roto.

He kupu taka

anipā	anxiety
aupehi ā-hoa	peer pressure
kare ā-roto	feelings
pūhuruhurutanga	puberty
whitiata	video

Ki runga

I wehea te rōpū kōhine me te rōpū tamatāne. Nā tēnei āhuatanga, e pai ana te tuku pātai a ia rōpū e pā ana ki te pūhuruhurutanga.

He tukanga ako

1. Te whakamārama i ngā āwangawanga e pā ana ki te pūhuruhurutanga. He wāhanga paku noa tēnei i tīpakohia mai i te kaupapa matua o te pūhuruhurutanga. I muri i te whakaritenga o ngā tikanga e pā ana ki te kaupapa, ka tuhia e ia ākonga ētahi pātai hāngai tonu ki a rātou hei tuku ki te ‘pouaka uiui’.
   
   
2. Te rapu i ngā rauemi, ngā tāngata tautoko. Ko tā te pouako he tautoko i tēnā, i tēnā ki te rapu i ētahi whakautu mō ā rātou pātai mā ngā rauemi pēnei i ngā pukapuka, ngā whitiata, ngā rauemi o te ipurangi, me ngā pakeke, ngā kuia, ngā koroua me te whānau.
   
   
3. Te whakamahi i ngā rautaki tautoko. He mātua tautoko i roto o ia rōpū. I wānangahia ā-rōpū te maha o ngā take o te pūhuruhurutanga e pā ana ki te nuinga o ngā tamatāne, otirā, ka puta hoki ētahi āwangawanga. Kātahi ka mahi takitahi te pouako me ia ākonga ki te whakarite huarahi hei whai mā te ākonga.
   
   
4. Te āta whakaaroaro i ngā hua i puta. Hei whakamutu i te tukanga ka tuhia e tēnā tama, e tēnā tama, te huarahi ako hei whai māna.
   
   

Ki runga

Ngā hononga ki te marautanga

Ngā aho

Anei ngā āhuatanga wairua, hinengaro hoki e tika ana kia kōtuia atu ki ngā whāinga paetae i ēnei taumata:

• Te whakaahua i ōna kare ā-roto, whakapono, tae atu ki ētahi atu, e mōhio ai te ākonga ki ōna ake painga.

Ngā whāinga paetae

Te waiora
Ka taea e te ākonga:

• 3.1 te tautuhi ngā āhuatanga e pā mai ana ki te tipu o te tamaiti me te whakapakari i ngā pūmanawa e hiahiatia ana hei whakataki i ngā rerekētanga ka hua ake i ēnei momo tipu.
  
  
• 4.1 te whakaahua ngā āhuatanga ka pā mai ina eke te pūhuruhurutanga. Ka tau pai tōna wairua ki ngā rerekētanga o tōna tinana me ō ētahi atu.
  
  

Ngā putanga ako

Mā te ākonga e:

• whakamārama ētahi take me te whakaatu i ōna pūmanawa, e pā ana ki tōna pūhuruhurutanga.
  
  
• kimi, e whakamahi kōrero mō ngā huarahi whakaea, whakapai ake i ngā āwangawanga o te pūhuruhurutanga (arā, kia rapu ngā tāngata e tika ana hei tautoko i a ia).
  
  
• whakamahi ētahi o ngā rautaki hei whakapai ake i ōna ake āwangawanga.
  
  
• āta whakaaroaro i tēnei tukanga whaihua mōna.
  
  

He kōrero whakatūpato

Tirohia te whārangi 14 i roto i Hauora i roto i te Marautanga o Aotearoa: He Tauira (2000) – Ngā ture e pā ana ki ngā akoranga hōkakatanga i roto i ngā kura.

Ki runga

Ki hea i nāianei?

Ko tā ngā ākonga he:

• whakarite, he ako i tētahi haka, i tētahi waiata hei whakatau wairua.

Ki runga

He rauemi

Te Tāhuhu o te Mātauranga. Sexuality Education: Primary. Health Education Resource, Years 1-6. 2000. (Available on TKI)

Te Tāhuhu o te Mātauranga.(2001). The Curriculum in Action.
Positive Puberty: Sexuality Education Years 6-8. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.

Kahukiwa, R and Potiki, R. (1999). Oriori: A Maori Child is Born – From Conception to Birth. Tāmaki Makaurau: Tandem Press.

www.teachingteens.com

TKI Mātauranga Māori

Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 1.84MB)

Ki runga