![]() |
||
Hauora |
|
|
Ngā akoranga o te taiaoHe taonga nui te tūpato |
|
He whakataki | Ngā hononga ki te marautanga | Ki hea i nāianei
Ko tētahi akoranga nui kei ngā kaupapa tū ā-nuku ko ngā whakaritenga mō ngā haerenga me te aronui ki te oranga tinana, oranga hinengaro, oranga wairua me te ū hoki ki ngā tikanga e tika ana.

He ope hōpara.
Ngā hokinga whakaaro o tētahi ākonga mō ngā whakaritenga i mua i te hīkoi ki te tihi o tētahi maunga teitei.

He ope hōpara.
“Ka tīmata tēnei kōrero ki ngā whakaritenga mō te haerenga ki te maunga o Hector. E rua ngā wāhanga o tēnei whakaritenga.”
“Tuatahi rā, ko te tino patipati o māua ko tāku teina ki tōku kuia, me tō māua patipati ki a ia kia whakaae mai ka haere māua ki runga i te maunga o Hector. Ko tāna kia māua, he nui ngā raruraru me ngā mea kino. Ka pupū ake mehemea kore tō māua pouako eke maunga. Ko tāku ki a ia ko Matua Wari.”
“Nō reira tuarua rā, haeremai a Matua Wari ki te kura, whakaako mai ai ngā āhuatanga o te whakareri pēke, me ngā taputapu ka whakaurua ki ngā pēke. Ā, me te nui, me ngā mea kia kore ai i raruraru i runga i te maunga. I mua ake i tō mātau haerenga ki runga, i te whakapakari mātau i ō mātau tinana kia pai ai tā mātau eke. Ā, i hoki mai a Matua Wari i te rā i mua o tā mātau eke, kia kite ai mehemea i a mātau ō mātau peke haere, e tika ngā mea ō roto. Ā, mehemea i pakari tonu te tinana.”
“Tae mai te rā o tā mātau eke i te maunga, i whakarauika mātau ki roto i te kura ki konei me ā mātau pēke. I takina tētahi karakia Matua Awa, kia pai ai tā mātau ara ki te maunga. Ā, whiua ngā pēke ki ngā waka. Arā, i haere atu ki te tīmatanga o tā mātau hīkoi ki ngā ‘Forks’ o Otaki. Ka tae atu mātau ki reira, ka kite mātau i tēnei maunga nui i mua i a mātau, me te mōhio he nui ngā uauatanga ka pāngia ki runga i a mātau tā mātau ekenga.”
Kei te whakamahi i ngā tikanga whakahaumaru i te wā o te hīkoi, arā:
Timata rā ngā kōrero o ngā mahi whakapakari ki Auntie Oriwia i a ia e whakapakari ana i ō mātau tinana. I te whare kaha ki Otaki nei ērā mahi. Ko te whakapakari ā-hinengaro, i puta mai ērā whakapakaritanga i a Matua Wari, i a ia e kōrero ana mō ngā taumahatanga me ngā mea kua pai ka kitea, ka pāngia, ka rangona i runga i te maunga. Ā, ko ngā mea ā-wairua nei, he mea ngātahi, me kī me takitahi i noho i te kāinga, he whakaaro ake mō ngā mahi i mua i a mātau. Ā, he karakia hoki kia pai ai, kia tika ai tā mātau haerenga.
Kua tautuhia he mea nui ngā tikanga whakahaumaru arā:
Kua tautuhia, kua whakaritea e te ākonga ōna kākahu, āna taonga me ngā taputapu e hāngai ana mō te hīkoi ki te maunga, i runga anō i te āhua o te taiao me ngā kawenga e taea ana.
Kua tautuhi te ākonga i ētahi o ngā wāhanga hei whakapakari māna i mua i te haerenga, arā, ko te whakapakari i te hinengaro, i ōna pūmanawa, me te tinana.
Tautuhia ana he tika ki te whakarite i ētahi whāinga pae tawhiti, whāinga pae tata hei whakapakari mō tētahi hīkoi roa.
| haumaru | safety |
|---|---|
| hekenga taura | abseil |
| hīkoi roa | tramp |
| kiritau | self esteem |
| mahi tū ā-nuku | outdoor activity |
| rato (nga) | provide, provisions |
| tauriterite | compare |
| tueke | pack |
| whakaawe | raise |
| whakamātau | try |
| whakarite | prepare |
| whakawaiwai | trial |
Ko tā ngā pouako he whakarite akoranga maha, wheako maha
i waho atu o te akomanga, pēnei i te ako i te taha o ngā
tohunga o ngā whare hākinakina o te hapori, me te whakauru
mai o ētahi o te whānau ki te tautoko. Ko te whakawhanake
kauhoe me te noho haumaru i rō wai ētahi o ngā pūkenga
i ākona i te puna wai o te hapori. Ko ētahi atu wheako he
hīkoi i rō ngahere, he noho pō i tātahi, he wānanga
kapahaka, he pikipiki i tētahi maunga o te wā kāinga me te
hekenga taura.
Ko te hīkoi, ko te piki i Mt Hector tētahi o ngā mahi
whakawaiwai a te kura hei whakakaha ake, hei whakapiki ake
i te tinana, i te hinengaro mō ngā uauatanga ka tū mai i mua
i ngā ākonga. Ko te whāinga tawhiti mā te akomanga ko te
hīkoi me te piki i te maunga o Ruapehu hei te mutunga o te
tau, nō reira kotahi tau ēnei whakaritenga.
I matapaki tahi ngā ākonga, ngā whānau me ngā pouako mō
ngā whakaritenga e hāngai ana, otirā kia eke ai tēnā, tēnā ki
tōna taumata o te kaha tinana, kaha hinengaro. Mai i tēnei
ka tautuhia e ia ākonga āna ake whakaritenga kia hāngai ki
ōna ake hiahia. Ko tētahi wāhanga nui rawa atu i puta ko te
whakarite, ko te tirotiro i ngā tueke me ngā taputapu e tika
ana, arā, ngā kākahu me te whakawhāititanga ki rō pēke kia
pai ai te kawekawe haere.
Ngā aratohu haumarutanga
Ko tā te pouako matua he whai tonu i ngā kaupapa here,
i ngā ture, me ngā pūnaha tikanga, pūnaha haumarutanga
kua whakaritea e te kura.
Te waiora
Ka taea e te ākonga:
5.2 te whai wāhi ki ngā kaupapa kōiriiri i ōna wā anō i te wiki, te whakaahua he aha te wāhi ki ēnei tūmomo mahi e tautika ai te āhua o te noho tahi a te tangata ki tōna ao.
Te tinana
Ka taea e te ākonga:
5.2 te whakapakari ngā pūkenga me ngā waiaro noho haumaru i roto i ngā horopaki whakatara.
Te taiao
Ka taea e te ākonga:
5.3 te tūhura ngā pānga mai o te hapori whānui ki te noho ora o ngā hapori ākonga.
Mā te ākonga e:
Ko tā ngā ākonga he:
Te Tāhuhu o te Mātauranga. (2003). Safety and EOTC.
A Good Practice Guide for New Zealand Schools.
Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.
www.tki.org.nz/r/eotc/resources/safety_e.php
Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 1.89MB)
Home | News | About | Communities | Search | Schools | Interact | Gateway | Help
© Ministry of Education, Wellington, New Zealand. Terms and conditions | Contact us
Interim exemption from complying with the New Zealand Government's Web Guidelines
This website is best viewed with a minimum of Firefox 2, Internet Explorer 7 or Safari 3.
While websites linked from TKI have been screened for unsuitable content, the user is responsible for their own actions if using search engines on these sites.