TKI global navigation

Ngā Tauaromahi o Aotearoa Papakainga Tauaromahi Assessment homepage
Papakāinga tauaromahi Hauroa

Hauora

Taumata.

Ngā akoranga o te taiao

He taonga nui te tūpato

Mā te pouako.
He tāhū Hauroa.

He whakataki | Ngā hononga ki te marautanga | Ki hea i nāianei

He whakataki

Ko tētahi akoranga nui kei ngā kaupapa tū ā-nuku ko ngā whakaritenga mō ngā haerenga me te aronui ki te oranga tinana, oranga hinengaro, oranga wairua me te ū hoki ki ngā tikanga e tika ana.

He ope hōpara

He ope hōpara.

Tā tēnei mahi e whakaatu ana

Ngā hokinga whakaaro o tētahi ākonga mō ngā whakaritenga i mua i te hīkoi ki te tihi o tētahi maunga teitei.

He ope hōpara

He ope hōpara.

“Ka tīmata tēnei kōrero ki ngā whakaritenga mō te haerenga ki te maunga o Hector. E rua ngā wāhanga o tēnei whakaritenga.”

“Tuatahi rā, ko te tino patipati o māua ko tāku teina ki tōku kuia, me tō māua patipati ki a ia kia whakaae mai ka haere māua ki runga i te maunga o Hector. Ko tāna kia māua, he nui ngā raruraru me ngā mea kino. Ka pupū ake mehemea kore tō māua pouako eke maunga. Ko tāku ki a ia ko Matua Wari.”

“Nō reira tuarua rā, haeremai a Matua Wari ki te kura, whakaako mai ai ngā āhuatanga o te whakareri pēke, me ngā taputapu ka whakaurua ki ngā pēke. Ā, me te nui, me ngā mea kia kore ai i raruraru i runga i te maunga. I mua ake i tō mātau haerenga ki runga, i te whakapakari mātau i ō mātau tinana kia pai ai tā mātau eke. Ā, i hoki mai a Matua Wari i te rā i mua o tā mātau eke, kia kite ai mehemea i a mātau ō mātau peke haere, e tika ngā mea ō roto. Ā, mehemea i pakari tonu te tinana.”

“Tae mai te rā o tā mātau eke i te maunga, i whakarauika mātau ki roto i te kura ki konei me ā mātau pēke. I takina tētahi karakia Matua Awa, kia pai ai tā mātau ara ki te maunga. Ā, whiua ngā pēke ki ngā waka. Arā, i haere atu ki te tīmatanga o tā mātau hīkoi ki ngā ‘Forks’ o Otaki. Ka tae atu mātau ki reira, ka kite mātau i tēnei maunga nui i mua i a mātau, me te mōhio he nui ngā uauatanga ka pāngia ki runga i a mātau tā mātau ekenga.”

Kei te whakamahi i ngā tikanga whakahaumaru i te wā o te hīkoi, arā:

  • He tirotiro anō i ngā tueke me te tohutohu whakamutunga.
  • Ko te whakatau a te kura me ngā akomanga.

Timata rā ngā kōrero o ngā mahi whakapakari ki Auntie Oriwia i a ia e whakapakari ana i ō mātau tinana. I te whare kaha ki Otaki nei ērā mahi. Ko te whakapakari ā-hinengaro, i puta mai ērā whakapakaritanga i a Matua Wari, i a ia e kōrero ana mō ngā taumahatanga me ngā mea kua pai ka kitea, ka pāngia, ka rangona i runga i te maunga. Ā, ko ngā mea ā-wairua nei, he mea ngātahi, me kī me takitahi i noho i te kāinga, he whakaaro ake mō ngā mahi i mua i a mātau. Ā, he karakia hoki kia pai ai, kia tika ai tā mātau haerenga.

Kua tautuhia he mea nui ngā tikanga whakahaumaru arā:

  • te karakia;
  • te whakatutuki i ngā kaupapa here e hāngai ana me te huarahi kia tau pai te hinengaro, te wairua me te tinana;
  • te whai i ngā pepa whakaae mai i ngā matua, i ngā kaitiaki hoki.

Kua tautuhia, kua whakaritea e te ākonga ōna kākahu, āna taonga me ngā taputapu e hāngai ana mō te hīkoi ki te maunga, i runga anō i te āhua o te taiao me ngā kawenga e taea ana.

Kua tautuhi te ākonga i ētahi o ngā wāhanga hei whakapakari māna i mua i te haerenga, arā, ko te whakapakari i te hinengaro, i ōna pūmanawa, me te tinana.

Tautuhia ana he tika ki te whakarite i ētahi whāinga pae tawhiti, whāinga pae tata hei whakapakari mō tētahi hīkoi roa.

He kupu taka

haumaru safety
hekenga taura abseil
hīkoi roa tramp
kiritau self esteem
mahi tū ā-nuku outdoor activity
rato (nga) provide, provisions
tauriterite compare
tueke pack
whakaawe raise
whakamātau try
whakarite prepare
whakawaiwai trial

Ki runga

He horopaki ako

Ko tā ngā pouako he whakarite akoranga maha, wheako maha
i waho atu o te akomanga, pēnei i te ako i te taha o ngā
tohunga o ngā whare hākinakina o te hapori, me te whakauru
mai o ētahi o te whānau ki te tautoko. Ko te whakawhanake
kauhoe me te noho haumaru i rō wai ētahi o ngā pūkenga
i ākona i te puna wai o te hapori. Ko ētahi atu wheako he
hīkoi i rō ngahere, he noho pō i tātahi, he wānanga
kapahaka, he pikipiki i tētahi maunga o te wā kāinga me te
hekenga taura.

Ko te hīkoi, ko te piki i Mt Hector tētahi o ngā mahi
whakawaiwai a te kura hei whakakaha ake, hei whakapiki ake
i te tinana, i te hinengaro mō ngā uauatanga ka tū mai i mua
i ngā ākonga. Ko te whāinga tawhiti mā te akomanga ko te
hīkoi me te piki i te maunga o Ruapehu hei te mutunga o te
tau, nō reira kotahi tau ēnei whakaritenga.
I matapaki tahi ngā ākonga, ngā whānau me ngā pouako mō
ngā whakaritenga e hāngai ana, otirā kia eke ai tēnā, tēnā ki
tōna taumata o te kaha tinana, kaha hinengaro. Mai i tēnei
ka tautuhia e ia ākonga āna ake whakaritenga kia hāngai ki
ōna ake hiahia. Ko tētahi wāhanga nui rawa atu i puta ko te
whakarite, ko te tirotiro i ngā tueke me ngā taputapu e tika
ana, arā, ngā kākahu me te whakawhāititanga ki rō pēke kia
pai ai te kawekawe haere.

Ngā aratohu haumarutanga

Ko tā te pouako matua he whai tonu i ngā kaupapa here,
i ngā ture, me ngā pūnaha tikanga, pūnaha haumarutanga
kua whakaritea e te kura.

Ki runga

Ngā hononga ki te marautanga

Ngā whāinga paetae

Te waiora
Ka taea e te ākonga:
5.2 te whai wāhi ki ngā kaupapa kōiriiri i ōna wā anō i te wiki, te whakaahua he aha te wāhi ki ēnei tūmomo mahi e tautika ai te āhua o te noho tahi a te tangata ki tōna ao.

Te tinana
Ka taea e te ākonga:
5.2 te whakapakari ngā pūkenga me ngā waiaro noho haumaru i roto i ngā horopaki whakatara.

Te taiao
Ka taea e te ākonga:
5.3 te tūhura ngā pānga mai o te hapori whānui ki te noho ora o ngā hapori ākonga.

Ngā putanga ako

Mā te ākonga e:

  • tautuhi, e whakamārama ētahi āhuatanga hei whakaawe i tōna oranga, i tōna kiritau hoki.
  • tautuhi, e uru atu ki ngā korikori tinana me ngā whakataetae hākinakina o te kura, o te hapori rānei hei whakapiki ake i tōna oranga.

Ki runga

Ki hea i nāianei?

Ko tā ngā ākonga he:

  • tūhura i ngā mahi a Rēhia, mahi hākinakina mā te taiohi me ngā wā e whakamahia ana.
  • tirotiro, he tauriterite i ētahi atu mahi a Rēhia, arā, ko te utu, te wā mahi, te wāhi me ngā wāhanga e hāngai ana, te pakeke e tika ana, te kaha o te manako, te haere ki te mahi me te huarahi kia whai wāhi ai.

Ki runga

He rauemi

Te Tāhuhu o te Mātauranga. (2003). Safety and EOTC.
A Good Practice Guide for New Zealand Schools.
Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.

www.tki.org.nz/r/eotc/resources/safety_e.php


TKI Mātauranga MāoriTKI Mātauranga Māori

Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 1.89MB)

PDF help Printing tip

Ki runga