TKI global navigation

Ngā Tauaromahi o Aotearoa Papakainga Tauaromahi Assessment homepage
Papakāinga tauaromahi Hauroa

Hauora

Taumata.

Mā te Pouako

Te pūtaketanga

Mā te pouako.
He tāhū Hauroa.


Kua kao mai he tauaromahi mō te marautanga hauora e hāngai ana ki ngā taumata 1-5.

Te tāhū hauora

He rauemi tēnei i takea mai i te marautanga,. Ko tāna he āwhina i te pouako mō te wāhi ki te whakatakoto mahere me te aromatawai. E whakaatu ana te Tāhū Hauora i ngā whāinga me ngā takahanga mātāmua o te ako i roto i te hauora. Koia nei ōna wāhanga:-

Ngā aho: Mā ngā aho ngā whenu e tūhonohono haere kia tutuki ai te kaupapa o Te Korowai o te Hauora (Hauora i roto i Te Marautanga o Aotearoa: He tauira, wh. 8-9), Ka whakarārangitia i konei ngā āhuatanga wairua, hinengaro hoki e tika ana kia kōtuia atu ngā whāinga paetae i ia taumata. Kāore e taea te tohu taumata mō ēnei āhuatanga, mā te kaiako kē e kōwhiri te/ngā āhuatanga hāngai mai i te rārangi.

Ngā hua ako: Kua tuhia mai ngā whenu horopaki e whā o te marautanga, ā, ko te hua ako o ia whāinga matua ka noho ki raro iho. Hei tauira, ko: Te Waiora, Whāinga Matua 1: “Te tipu me te pakari haere o te tinana”.
Ko te whāinga paetae o tēnei i te taumata tuatahi, ko: * Ka whakaatu te ākonga i ngā whakaaro, ngā hiahia me ngā kare ā-roto. Ka tuku pātai mō te hauora, te tipu me te pakari haere o te tinana.

Kua tohua ēnei rerenga kōrero i runga anō i te whenu me te tau e hāngai ana ki te whāinga, hei tauira, ko te Wai1, e tohu ana i Te Waiora, whāinga matua 1, ko te Ti 4, e tohu ana i Te Tinana, whāinga matua 4. Ka pēnei anō te āhua o te whakarāpopoto i ngā whāinga mō te taumata 1 ahu atu ki te 5, kia kitea ai te piki haere, te uaua haere o ngā mahi.

Kua tohua hoki ngā hua ako e pā ana ki ngā whāinga paetae o ia taumata, arā ko te Wai 1.3 e tohu ana i Te Waiora, taumata 1, whāinga 3. Ko te Ti 4.2 e tohu ana i Te Tinana, taumata 4, whāinga 2.

Arā tētahi wāhanga o te Tāhū e aro ana ki tua o te taumata 5, ko tāna he whakaatu i ngā hono o ngā whenu ki ngā paerewa i te taumata 1 o te NCEA (arā, te piki whakarunga i te Taumata 1 o te marautanga ki te Taumata 1 o te NCEA (he āhua rite te Taumata 1 o te NCEA ki te Taumata 6 o te marautanga).

E tautuhia ana ngā hono ki Te Whāriki (arā, te marautanga kōhungahunga) i roto i ngā kōrero mō ngā tauaromahi o Te Taumata 1.

Ki runga

Te māherehere hauora

He rite te takoto o ngā tauaromahi hauora i te māherehere hauora ki tō te Tāhū, arā, kua whakatakotoria i runga anō i ngā whenu me ngā taumata. E whakaaturia ana ki te māherehere te tino Wāhanga ako o ia tauaromahi, tētahi whakamārama poto mō te mahi i tutuki i roto i te tauaromahi, tae atu ki ngā tohu mō ngā whāinga paetae e hāngai ana. Hei tauira:

Whenu: Te whānau
He kura te tangata: (Te oranga wairua, oranga hinengaro) Ko te kaupapa o tēnei tauaromahi ko te whakawhitiwhiti i ētahi o ngā whakaaro whaiaro o ngā ākonga kia whakanui i a rātou i te tīmatatanga o te tau. (Wai 1.1, Whā 1.1, 1.2)

Kua whakanohia ngā tauaromahi ki te/ngā whenu me te taumata e hāngai ana. Heoi anō, tērā pea e mau ana he āhuatanga mai i ētahi atu whenu, i ētahi atu taumata rānei. Koia nei tētahi hiahia o te ako i roto i te marautanga Hauora.

Ki runga

Ngā tauaromahi – te whakatakoto

Kei raro nei ngā whakamārama mō ngā wāhanga e kitea ana i te nuinga o ngā tauaromahi. Kua tīkina ngā tauira i He kura te tangata – he tauaromahi mō te taumata 1. I ētahi o ngā tauaromahi, e rerekē ana te takoto, nā te mea kāore e taea te whai kia rite tonu te katoa.

Whārangi tuatahi

(Tā te ākonga mahi) Koinei te mahi ake i kōwhiria hei tauaromahi, ā, kāore anō kia tāpiria ōna anō whakamārama i te taha.

Te Whakataki

He whakarāpapoto o te mahi i mahia e ngā ākonga.

Whārangi waenganui

Hauora: Te tino wāhanga ako taumata kaupapa hauora (i ētahi wā)

Te ingoa o te mahi

Hei tauira:
Hauora: Te oranga wairua, oranga hinengaro taumata 1 He kura te tangata

Tā tēnei mahi e whakaatu ana:

He kōrero whakataki whānui e whakamārama ana i te tauaromahi, tae atu ki ētahi whakaaro mō te whakamahi i te tauaromahi. Hei tauira:

E whakaatu ana i ētahi o ōna āhuatanga me ana mahi e puta ai tōna ake mauritau.

Whai muri i tēnei, ko ōna anō kōrero whāiti e arotahi ana ki ētahi āhuatanga whāiti o te mahi. Kua whakamahia he rārangi/pere hei hono i ētahi o ēnei kōrero whāiti ki te āhuatanga e hāngai ana, ko ētahi anō kua whakanohia ki te taha tonu o te āhuatanga e hāngai ana. Hei tauira:

E āhukahuka ana te ākonga i te tautoko me te manaaki o te whānau ki a ia, ahakoa ki hea.

He kōrero matapaki

Ina noho mai tēnei wāhanga ki te tauaromahi, e whakaatu ana i ngā kōrerorero a ētahi ākonga, a tētahi ākonga rānei me te pouako i te wā e kawea ana ngā mahi. Ko te kaupapa ia, he whakaatu i te mārama o te ākonga ki tētahi mea, he whakaatu rānei i tētahi mea kua ākona e te ākonga kāore e kitea ana i āna tuhinga, i ngā whakaahua rānei. Hei tauira:

Pouako: He aha ētahi o ngā painga o Kassi Lee?
Ani: He rawe a Kassi ki te āwhina i ētahi atu. He tino hoa ia ki ahau nō te mea, ka tākaro ia ki tōku nei taha i te wā o te kai o te rānui.

Ngā kupu taka

Kei konei ngā kupu hou mō te Hauora, me ētahi atu kupu whāiti i whakamahia i roto i te tauaromahi, hei āwhina noa i te pouako. Hei tauira:

ahurei - unique
āwangawanga - troubled
mauritau - self-esteem

Whārangi Whakamutunga

Te horopaki ako

He whakamārama whānui i te kaupapa ako, tae atu ki tōna pūtakenga mai. I te nuinga, ka takoto ko ngā mea e whai ake nei:

  • He rerenga kōrero e tohu ana i te horopaki ako nui tonu;

  • He raupapa ako – he whakarāpopototanga o te raupapa whakaako/ako i puta ake ai ngā mahi e whakaaturia ana.

Ki hea i nāianei?

E aro ana tēnei ki te aromatawaitanga o te mārama/mōhio o te ākonga i kitea i āna mahi. Ka tautuhia ētahi hapa me ētahi whāinga ako e hāngai ana ki te/ngā ākonga. Hei tauira:

He whakamārama ko wai ngā kaitautoko, ngā whānau ka taea e ia te kōrerorero atu mēnā e āwangawanga ana.

Ngā hononga ki te marautanga

Kua rārangi mai ngā hononga ki te Hauora i roto i te Marautanga o Aotearoa, arā, ngā aho, ngā whenu, me ngā whāinga paetae e hāngai ana.

Ngā putanga ako

I tangohia ēnei i te mahere ako a te pouako. E whakaatu ana i ngā mahi i tūmanako ai te pouako kia tutuki i ngā ākonga. Ka noho mai ko ērā anake e kitea ana i te tauaromahi.
Hei tauira:

Mā te ākonga e:

  • whakaahua ngā āhuatanga whaiaro o te tangata e tū ai hei tangata motuhake, hei tangata ahurei anō hoki.

  • tautuhi i ngā pūmanawa whaiaro, ka whakapakari i tōna ake mauritau.

  • whakaahua i a ia anō i te āhua o tana whai wāhi atu ki tōna whānau.

  • whakapuaki i ōna whakaaro, i ōna kare ā-roto kia whakareia ai tōna ake oranga.

He rauemi

Kua kōwhiria ētahi rauemi me ētahi wāhi whaihua hei toro atu. Hei tauira:

Te Tāhuhu o Te Mātauranga. (2001). The Curriculum in Action. Kotahitanga. Getting on Together. Years 1-3. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.

TKI Mātauranga MāoriTKI Mātauranga Māori

Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 58KB)

PDF help Printing tip

Ki runga