TKI global navigation

Ngā Tauaromahi Marautanga o Aotearoa Papakainga Tauaromahi Assessment homepage
Papakāinga tauaromahi Ngā Toi

Ngā Toi

Kōeke.

Toi Puoro

Rimurimu

Mā te pouako.
He tāhū Ngā Toi.
Whenu: Tūhura Mahi Mōhiotanga Maioha


Kia mataara! Me pātai atu ki ngā kaumātua, ngā kuia, te rūnanga rānei, mā rātou koe e ārahi i ngā āhuatanga o te whakaako waiata ā-hapū, ā-iwi ki ngā ākonga.

He whakataki

E ngaro haere ana ētahi o ngā momo waiata, mōteatea hoki, ki roto i ngā hapū me ngā iwi. He nui ngā take e pēnei ana. He tino taonga ēnei waiata, kei reira ngā kōrero ā-iwi, ā-hapū rānei. Nō reira, me pēhea tātou e whakaora i ēnei waiata kia kore e ngaro noa? Me pēhea te whāngai i ēnei kōrero ki ngā whakatipuranga?

Ka waiata ngātahi.

Ka waiata ngātahi.

Ki runga

Ngā hononga ki te tāhū

Tā tēnei mahi e whakaatu ana

  • Ka ako ngā ākonga i tētahi waiata o te rohe.
  • Ka whakarite i tētahi rangi hou hei kawe i ngā kōrero.
  • Ka ako ngā ākonga i ngā wāhanga waiata.
  • Ka whakaatu tēnei waiata ki mua i te rīpene ataata.
  • Ka hopu tēnei waiata ki runga rīpene ataata.

Tauira 1: Te tikanga o te waiata

Ka kōrero te tamaiti mō te tikanga o ngā kōrero o te waiata. Ka whakawhānui ia i tana kōrero mō ngā whiti e toru, ā, ka uru mai ōna ake kupu whakamārama.

Screen shot of video clip. Quick Time Logo

Help with QuickTime and viewing options Help with QuickTime and viewing options



Clip duration: 0:50
Select the viewing option that best suits the speed of your Internet connection:
Download 28Kps (audio) | 56Kps | 128Kps | 256Kps
If you have a slow, or dial-up, connection, select the 56Kps option.

Tauira 2: Te waiata ngātahi

Ka whakaatu te rōpū i te waiata me ngā reo e toru. He waiata tangi tēnei, nō reira kua tāpirihia e te pouako tētahi poroporoaki hei reo ārahi.

Screen shot of video clip. Quick Time Logo

Help with QuickTime and viewing options Help with QuickTime and viewing options



Clip duration: 0:53
Select the viewing option that best suits the speed of your Internet connection:
Download 28Kps (audio) | 56Kps | 128Kps | 256Kps
If you have a slow, or dial-up, connection, select the 56Kps option.

Tauira 3: Te rangi matua

Ka waiata ngā tokotoru i te rangi matua o te waiata. Mehemea e ngoikore ana te rangi matua ka pērā te katoa o te waiata, nō reira he mahi nui tā te pouako hei whakatakoto i te rangi matua i te tīmatanga.

Screen shot of video clip. Quick Time Logo

Help with QuickTime and viewing options Help with QuickTime and viewing options



Clip duration: 0:43
Select the viewing option that best suits the speed of your Internet connection:
Download 28Kps (audio) | 56Kps | 128Kps | 256Kps
If you have a slow, or dial-up, connection, select the 56Kps option.

Tauira 4: Te reo pānguru

Ka tāpirihia te reo pānguru ki te rangi matua. Ka rongo koe i te reo hōhonu. Ko tēnei te reo hei whakakī, hei whakaniko i te rangi matua. Ko te reo o te kaiwaiata tāne tēnei.

Screen shot of video clip. Quick Time Logo

Help with QuickTime and viewing options Help with QuickTime and viewing options



Clip duration: 0:42
Select the viewing option that best suits the speed of your Internet connection:
Download 28Kps (audio) | 56Kps | 128Kps | 256Kps
If you have a slow, or dial-up, connection, select the 56Kps option.

Tauira 5: Te reo tōiri

Ka uru mai ko te reo tōiri. He reo teitei, he reo hei kīnaki atu. Ko te reo o te wāhine tēnei.

Ka whakaritea e te pouako ngā wāhanga reo kia tika te putanga mai o te waiata.

Screen shot of video clip. Quick Time Logo

Help with QuickTime and viewing options Help with QuickTime and viewing options



Clip duration: 0:46
Select the viewing option that best suits the speed of your Internet connection:
Download 28Kps (audio) | 56Kps | 128Kps | 256Kps
If you have a slow, or dial-up, connection, select the 56Kps option.

He kupu taka

reo pānguru bass
reo tōiri soprano
reo pekerangi alto
whakapaparanga layer

Ki runga

He horopaki ako

Ngā putanga ako

  • Ko te ako i tētahi waiata tawhito, ā, kia tīnihia te rangi kia whakahoungia.
  • Kia whakapaparanga ngā reo waiata.
  • Ka whai māramatanga i tipu mai i aua waiata i hea.

Kua whakamātautau ngā ākonga i ēnei huānga ki roto i ngā horopaki huhua, arā, te:

  • rangi
  • ūngeri
  • tangiata.

E toru ngā tikanga toi o tēnei mahi

Kua whakaritea e te kaiako tētahi waiata tawhito mai i tana rohe, ko Rimurimu tērā. Ka mahi i ngā wāhanga reo waiata, arā, ko te reo matua, te reo pānguru me te reo tōiri.

Ka whakaakona ngā kupu me te tikanga o te waiata, kātahi ka whakaako i te rangi matua ki te rōpū. Ka waia ngā kaiwaiata ki te rangi matua, ka tīmata te whakaako i te reo pānguru me te reo tōiri. Me ako ngā kaiwaiata i ngā wāhanga waiata katoa kia mātau ngā rōpū katoa, kaua ko te rōpū kotahi anake.

Ka whakarōpū haere i ngā kaiwaiata ki ngā rōpū reo waiata e toru. Ka whakamātau rātou i a rātou anō ki roto i aua rōpū, me tika te whakaputa reo waiata. Ka whakapaparanga i ngā reo e toru, me whakarite ngā reo kia tika ai te waiata, kia reka ai ki te taringa.

Ki runga

Ki hea i nāianei?

  • Me whakamātautau i ngā reo e toru kia tika te kounga o te reo waiata mō ngā reo katoa, mō ngā ākonga katoa.
  • Hopukia te waiata i runga rīpene. Whakarongo ki ngā momo reo o te waiata, arohaehaetia, arotakea, aromatawaihia hoki, kātahi ka whakatika, ka whakapaipai i ngā reo.
  • Me uru te reo waiata tuawhā, ko te reo pekerangi.

Ki runga

He hononga ki ngā toi

Toi Ataata

Me hanga kete ki te rawa Māori (rimurimu, pīngao, kuta).

Ngā mahi a te rēhia

Ka whakamahi i te poi hei tautoko i te manawataki o te waiata.

Ki runga

He akoranga kē atu

Pāngarau

Me titiro e ngā ākonga te utu mō te waihanga kōpae puoro.

Hangarau

Ka whakamahia ngā taputapu hangarau hei hopu i te reo waiata, hei waihanga kōpae puoro hei taonga mō te whānau.

Ki runga

He rauemi

Ngā Toi online: Toi Puoro. Te Kete Ipurangi. www.tki.org.nz/r/arts/ngatoi/toi_puoro/index_e.php
Kei reira te wāhanga hei tautoko, hei whakawhānui i ngā mahi Toi Puoro.

TKI Mātauranga MāoriTKI Mātauranga Māori

Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 970KB)

PDF help Printing tip

Ki runga