TKI global navigation

Ngā Tauaromahi o Aotearoa Papakainga Tauaromahi Assessment homepage
Papakāinga tauaromahi Te Reo Māori

Pāngarau

Taumata

Te Āhuahanga

He Aha Ēnei Momo Āhua?

Mā te pouako
He tāhū Pangarau

He whakataki

Ko ngā mahi e whakaaturia ana i konei, i ahu mai i ngā akomanga e rua, engari e tino hono ana. Ko tētahi e aro ana ki te mahi whakarōpū āhua, koirā hei whakaū i te mātauranga e pā ana ki ngā āhua me ngā kupu e tika ana. Ko te mea tuarua, he whakawhānui i tēnei mātauranga kia uru mai ko ngā āhua ahu-3. Arā, ka tirohia te hanga o ētahi āhua ahu-3 māmā, te āhua o ngā mata, me ngā raumata e hāngai ana.

Mai i te tau tuatahi ki te tau tuawhā i te kura ngā ākonga o tētahi o ngā akomanga.

Mai i te tau tuatahi ki te tau tuarua i te kura ngā ākonga o tērā atu akomanga.

Ngā āhua ahu-2.

Ngā āhua ahu-2.

Ngā ariā matua

  • Ka taea ngā momo āhua huhua te whakarōpū i runga anō i ō rātou āhuatanga ake.
  • Ka hangaia tētahi āhua ahu-3 ki tōna raumata. He papatahi te raumata, ko ngā mata katoa o te āhua ahu-3 e piri tahi ana. Ina whētuia ngā tapa, ka hua ko te āhua ahu-3.
  • He mātauranga tēnei e mārama ai te tamaiti ki ngā āhua me ngā momo hanga katoa o tōna ao. He whakapakari hoki i ōna rautaki whakarōpū, e nahanaha ai tana titiro ki te ao.
Ka whakarōpū i runga i te āhua, arā, he tapatoru.

Ka whakarōpū i runga i te āhua, arā, he tapatoru.

Ka whakarōpū i runga i te āhua, arā, he tapatoru, he tapawhā.

Ka whakarōpū i runga i te āhua, arā, he tapatoru, he tapawhā.

Ki runga

He matapaki

Whiringa tuatahi

Ka whakarōpū i runga i ngā tae.

Ka whakarōpū i runga i ngā tae.

Kia mataara! He hapa reo kei te haere.

Hei whakamārama: Kātahi anō ngā ākonga ka whakarōpū i ētahi poro āhuatanga ake i runga i te tae. He tapatoru, he tapawhā, he tapaono, he porohita ngā momo āhua.

Pouako:Ka taea ēnei te whakarōpū i runga anō i tētahi atu āhuatanga?
Ākonga 1:Ko ngā tapatoru.
Ākonga 2:Ngā porowhita me ngā tapawhā.
Kua āhei ngā ākonga ki te tuku whakaaro mō te whakarōpū taonga i runga i te āhua.
Pouako:He aha tētahi kōrero mō tēnei rōpū?
Ākonga 2:He iti ētahi, he nui ētahi.
Ākonga 3:He tapatoru.
Pouako:He aha koutou i mōhio ai he tapatoru?
Ākonga 4:E toru ngā taha.
Ākonga 2:Me e toru ngā kokonga.

E mōhio ana ēnei ākonga ki ētahi āhuatanga o te tapatoru, ā, he tika hoki tā rātou whakamahi i ngā kupu āhuahanga hei whakaahua i te tapatoru.

Whiringa tuarua

Ka whakamahi i ētahi kupu āhuahanga e pā ana ki ngā āhua ahu-2, ahu-3.

Ka whakamahi i ētahi kupu āhuahanga e pā ana ki ngā āhua ahu-2, ahu-3.

Ngā āhua ahu-2, ahu-3.

Ngā āhua ahu-2, ahu-3.

Hei whakamārama: Kua hangaia e te kaiako ētahi raumata ki ngā taputapu kirihou e kīia ana ko te Polydron. Ko ngā momo āhua kua hangaia, ko ēnei:

  • te koeko tapawhā     square pyramid
  • te poro tapatoru     triangular prism
  • te mataono rite     cube – polyhedra
  • te poro tapawhā     square-based prism

Kua whakatakotohia ngā raumata me ngā āhua i hangaia ai ki ngā raumata ki mua i te ākonga.
Ko tā te ākonga mahi:

  • he tautuhi i ngā momo āhua kei ia raumata
  • he hono i tēnā, i tēnā o ngā raumata ki tōna anō āhua e tika ana ina hangaia
  • he whakamārama i ōna ake whakaaro mō te hanga o ngā momo āhua.

Ko ngā āhua e kōrerohia ana, ko te koeko tapatoru me te koeko tapawhā.

Pouako:Ko tēhea o ēnei (ka tohua ko ngā raumata katoa) hei hanga i tēnā āhua?
Ākonga:Tēnā. (Ka tohua te raumata mō te koeko tapatoru.)
Pouako:Nē? He aha i pēnā ai ōu whakaaro?
Ākonga:E whā ngā tapatoru. (Ka tatau te ākonga i ngā tapatoru o te āhua me te raumata.)

Ko ngā whakautu a te ākonga, e whakatauira ana i tōna āhei ki te whakaputa whakaaro arorau, whakaaro whaitake hoki.

Pouako:Kei te tika tāu. Ka pai. Pēhea tēnā? Ki ōu whakaaro, ka hangaia hoki tēnā āhua (ka tohua ko te koeko tapawhā) ki tērā? (Ka tohua ko te raumata mō te koeko tapawhā.)
Ākonga:Kāo.
Pouako:Kāo? He aha ai?
Ākonga:He tapawhā ki waenganui.

He mōhio hoki ia ki te parahau i tāna i whakaaro ai.

Ki runga

Te reo o te ākonga

He mārama ngā whakautu a ngā ākonga. He tika te whakatakoto, engari, he poto, e hāngai ana ki te pātai a te Pouako. Akene pea, me whakaako te whakamahinga o te kupu 'hoki'. He pai kē atu te rerenga,"E toru hoki ngā kokonga", i te rerenga, "Me e toru ngā kokonga".
Kua mau pai i ngā ākonga ngā kupu āhuahanga nei, te porohita, te tapatoru, me te tapawhā.

He kupu taka

ahu-22-dimensional
ahu-33-dimensional
raumatanet
matapakidiscuss
nahanahasystematic
parahaujustify
rōpinepinetesselation

Ki runga

Ngā hononga ki te marautanga

Pāngarau i roto i te Marautanga o Aotearoa

Tāhū/Māherehere: Te Āhuahanga, Te Āhua me te Koki
Te Whāriki 'Taumata Mana Aotūroa', wh. 37 (Whāinga 4.3, wh. 90)

Ngā whāinga paetae

Te Āhuahanga: Taumata 1

Te torotoro āhua, mokowā
I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga:

1.1ki te tautuhi, ki te whakaahua ki āna anō kupu, i ngā āhua ahu-2, ahu-3 e whai ake nei: te tapatoru, te tapawhā rite, te tapawhā, te porohita, te taparima, te tapaono, te taimana, te pouaka, te rango, te poi.

Pāngarau i roto i te Marautanga o Aotearoa, wh. 66

Te Āhuahanga: Taumata 2

Te torotoro āhua, mokowā
I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga:

2.1ki te hanga, ki te whakaingoa tika, ki te whakaahua, ki tōna anō reo me te reo āhuahanga, i ngā āhua me ngā taonga o ia rangi.

Pāngarau i roto i te Marautanga o Aotearoa, wh. 69

Ngā putanga ako

Kia mōhio te ākonga:

  • ki te whakarōpū taonga i runga i te tae, te āhua, me te rahi
  • ki ētahi āhuatanga o ngā āhua pērā i te tapa, te kokonga, me te mata
  • ki te hono i tētahi āhua ahu-3 māmā ki tōna raumata
  • ki te whakaahua i ngā āhua ki āna anō kupu me ētahi kupu āhuahanga māmā.

Ngā tukanga pāngarau

Kia mōhio te ākonga:

  • ki te whakarōpū taonga (WA-1)
  • ki te whakamārama ariā pāngarau, ki āna anō kupu, ki te reo pāngarau, ki te hoahoa pāngarau rānei (WP-1).

He kaupapa ako

Ngā momo āhua māmā o ia rangi.

He akoranga kē atu

  • Te tūhura i te hanga o ngā momo pouaka rerekē.
    Hei tauira: me titiro pea ki ngā mata, ngā kokonga, ngā raumata.

Ki runga

He rauemi

Ministry of Education (1996). Te Whāriki: He Whāriki Mātauranga mō ngā Mokopuna o Aotearoa Early Childhood Curriculum. Wellington: Learning Media.

Te Tāhuhu o te Mātauranga (2002). He Tau Anō Te Tau! Te Āhuahanga, Taumata 2-3. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.

Te Tāhuhu o te Mātauranga (1996). Pāngarau i roto i te Marautanga o Aotearoa. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.

TKI Mātauranga MāoriTKI Mātauranga Māori

Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 367kb)

PDF help Printing tip

Ki runga