TKI global navigation

Ngā Tauaromahi Marautanga o Aotearoa Papakainga Tauaromahi Assessment homepage
Papakāinga tauaromahi Pūtaiao

Pūtaiao

He Tauaromahi Pūtaiao

Mā te Pouako

Te pūtakenga

Te tāhū pūtaiao
He rauemi tēnei i pūtakea mai i te marautanga. Ko tāna he āwhina i te pouako ki te whakatakoto mahere me te aromatawai. E whakaatu ana te tāhū pūtaiao i ngā whāinga me ngā takahanga mātāmua o te ako i roto i te pūtaiao.

Koia nei ōna wāhanga.

Ngā waiaro me ngā uara
Ka whakarārangitia i konei ngā mātāpono matua e noho ana hei tūāpapa mō te ako i te pūtaiao. Koia e hono ana i ngā tikanga o mua, te taiao, me ngā whakaaro arohaehae mō te pānga o ngā takahanga whakamua i te ao pūtaiao. Kāore e taea te tohu taumata whāiti mō tēnā, mō tēnā waiaro, mō tēnā, mō tēnā uara. Me kī, e whai wāhi ana ngā waiaro me ngā uara katoa ki ngā taumata katoa. Kua whakaritea he tohupoto motuhake mō tēnā, mō tēnā; hei tauira, ko te U1.

Ngā pūkenga
I konei ka whakamāramatia ngā pūkenga hei whakapakari i ngā ākonga i roto i te pūtaiao. Tae atu ki te whakahaere tūhuratanga (hei tauira, ko ngā tūhuratanga ā-ringa, te rangahau e uru mai ai ngā puna whakamōhio huhua, te waihanga tauira iti, me te whāwhā i ngā whakapae pūtaiao). Ko ngā pūkenga whānui, ko ērā kei whārangi 72 o te Pūtaiao i roto o te Marautanga o Aotearoa. Kua tohua anō ērā ki ngā tohupoto P1–P4; hei tauira, ko 'te arotahi me te hoahoa', ko te P1 tērā.

E honoa ana ngā pūkenga ki Te Pū me Te More, Te Weu me Te Aka, me Te Rea me Te Waonui, ā, kua whakarāpopototia mai i ērā kei ngā whārangi 73, 75, 77, me te 79.

Ngā whenu
Kua takoto ngā whenu horopaki e toru o te marautanga, ā, ko te ngako o ia whāinga matua ka noho ki raro iho.

Hei tauira, ko:

Ō Mataora
Whāinga matua 1:

  • Kia mārama haere ia ki ngā raupapa, ki ngā rerenga o ngā rauropi, kia mārama hoki ki ngā momo kararehe me ngā tipu o Aotearoa motuhake.

Kua meahia kia pēnei te āhua:
'Te whakarōpū rauropi'.

Kua tohua ēnei rerenga kōrero i runga anō i te whenu me te tau e hāngai ana ki te whāinga. Hei tauira, ko te M1 e tohu ana i Ō Mataora, whāinga matua 1.

Ko te K6 e tohu ana i Ō Kawekawe, whāinga matua 6. Ka pēnei anō te āhua o te whakarāpopoto i ngā whāinga mō te taumata 1 ahu atu ki te 5, kia kitea ai te piki haere, te uaua haere o ngā mahi.

Arā tētahi wāhanga o te tāhū e aro ana ki tua o te taumata 5. Ko tāna he whakaatu i ngā hono o ngā pūkenga me ngā whenu ki ngā paerewa i te taumata 1 o te NCEA (arā, te piki whakarunga i te taumata 1 o te marautanga ki te taumata 1 o te NCEA (he āhua rite te taumata 1 o te NCEA ki Te Waonui – te taumata 6 o te marautanga)).

E tautohua ana ngā hono ki Te Whāriki, te marautanga kōhungahunga, i roto i ngā kōrero mō ngā tauaromahi o Te Pū.

Ki runga

Te māherehere pūtaiao

He rite te takoto o ngā tauaromahi pūtaiao, te māherehere pūtaiao, me te tāhū pūtaiao, arā, kua whakatakotoria i runga anō i ngā whenu me ngā taumata.

E whakaaturia ana ki te māherehere te kaupapa ako o ia tauaromahi, he whakamārama poto mō te kaupapa pūtaiao, ngā tohu mō ngā whāinga paetae e hāngai ana, tae atu ki tētahi whakamārama poto mō te mahi i tutuki i roto i te tauaromahi.

Hei tauira:

He Manu Tēnei: Ngā wāhanga matua o te manu.

Mā te pikitia me te kupu ka whakaatu te ākonga i tōna mōhiotanga ki ngā wāhanga matua me ngā wāhi noho o te manu.

Kua whakanōhia ngā tauaromahi ki te whenu me te taumata i whakaarohia e hāngai ana. Heoi anō, tērā pea e mau mai ana ki roto he āhuatanga i ētahi atu whenu, i ētahi atu taumata rānei.

Ki runga

Ngā tauaromahi – te takoto

Kei raro nei ngā whakamārama mō ngā wāhanga e kitea ana i ia tauaromahi. Kua tīkina ngā tauira i 'He Manu Tēnei' – he tauaromahi mō te taumata 1.

Te taitara o te tauaromahi
Pūtaiao: Te Whenu: Kaupapa Ako
Ingoa:

Hei tauira:

Pūtaiao: Ō Mataora: Ngā Wāhanga Matua o te Rauropi

He Manu Tēnei

He whakataki

He whakamārama whānui i te mahi i mahia e ngā ākonga, tae atu ki tōna pūtakenga mai. I te nuinga, ka takoto ko ngā mea e whai ake nei:

  • He rerenga kōrero e tohu ana i te horopaki ako nui tonu, me te roa o te wā i pau ki te mahi.
  • Ngā whakaaro pūtaiao nui koia te tūāpapa o te kōwae ako.
  • He raupapa ako – he whakarāpopototanga o te raupapa whakaako/ako i puta ake ai ngā mahi e whakaaturia ana.
Ngā wāhanga tinana o te pūkeko.

Ngā wāhanga tinana o te pūkeko.

Koinei he mahi ake i kōwhiria hei tauaromahi, ā, kāore anō kia tāpiria ōna anō whakamārama i te taha.

He matapaki
Ina noho ana tēnei wāhanga ki te tauaromahi, e whakaatu ana i ngā kōrerorero a ētahi ākonga, a tētahi ākonga rānei me te pouako i te wā e kawea ana ngā mahi. Ko te kaupapa ia, he whakaatu i te mārama o te ākonga ki tētahi mea, he whakaatu rānei i tētahi mea kua ākona e te ākonga kāore e kitea i ana tuhinga, i ana whakaahua rānei.

Te reo o te ākonga
I konei ka puta he whakaaro mō te pai me te whai hua o te reo o te ākonga, i runga anō i te āhua o ngā kōrero i puta i a ia mō tēnei tauaromahi.

Hei tauira:

Kua wāwāhia e ... ngā kupu ki ōna anō wāhanga iti, hei tauira, Te Tahi (tētahi), Ka Ki (kakī), Heoi anō, ...

He kupu taka
Kei konei ngā kupu pūtaiao hou me ētahi atu kupu whāiti i whakamahia i roto i te tauaromahi hei āwhina noa i te pouako.

Ki runga

Ngā hononga ki te marautanga

Kua rārangi mai ngā hono ki Pūtaiao i roto i te Marautanga o Aotearoa, arā, ngā whenu horopaki, ngā whāinga paetae me ngā whenu whakauruuru e hāngai ana.

Ngā putanga ako
I tangohia ēnei i te mahere ako a te pouako. E whakaatu ana i ngā mahi i tūmanako te pouako kia tutuki i ngā ākonga. Ka noho mai ko ērā anake e kitea ana i te tauaromahi.

Hei tauira:

  • Ko te whakarōpū i ngā manu i runga anō i te wāhi noho o tēnā, o tēnā.
  • Ko te tautohu i ngā manu māori, i roto i ngā pikitia, ina kitea ā-tinana.
  • Ko te tautohu i ngā wāhanga matua o te manu.

He akoranga kē atu
Kei konei e takoto ana he huarahi ako kē atu, he wāhanga ako kē atu e tutuki ai ngā whāinga paetae kua tohua mō tēnei tauaromahi. Heoi anō te mea ka rerekē ko te horopaki.

Hei tauira:

  • He titiro ki ngā tini rauropi o te taha moana; hei tauira, te pāpaka, te kōuraura, te humenga, me te rimurimu.
  • Ka wehewehea ngā mea nei ki ōna anō rōpū āhua rite, me te whakaahua i ngā āhuatanga whāiti o tēnā, o tēnā.
  • He tuhi hoahoa māmā hei whakaatu i te āhua o ētahi rauropi torutoru nei kua kōwhiria, me te whakanoho atu ki te pikitia o te wāhi noho e tika ana.

He rauemi
Kua kōwhiria ētahi rauemi me ētahi wāhi whaihua hei toro.

Hei tauira:

Te Tāhuhu o te Mātauranga. (2001). Tūhono Tuatahi 2001, 'He Hoa Huruhuru'. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.

Ki runga

Tā tēnei mahi e whakaatu ana

He kōrero whakataki whānui e whakamārama ana i te tauaromahi tae atu ki ētahi whakaaro mō te whakamahi i te tauaromahi. Mā te pikitia me te kupu ka whakaatu te ākonga i tōna mōhiotanga ki ngā wāhanga matua me ngā wāhi noho o te manu.

Ā muri iho, ko ōna kōrero whāiti e arotahi ana ki ētahi āhuatanga whāiti o te mahi. Kua whakamahia he rārangi, pere rānei hei hono i ētahi o ēnei kōrero whāiti ki te āhuatanga e hāngai ana. Ko ētahi anō kua whakanōhia ki te taha o te āhuatanga e hāngai ana.

Hei tauira:

I pātaihia he aha ia i mōhio ai ko tēhea te pikitia o te tūī, ko tēhea tō te kiwi, ka whakaahua ia i ngā āhuatanga tinana o ia manu.

Ki hea i nāianei?

E aro ana tēnei ki te aromatawaitanga o te mārama me te mōhio o te ākonga i kitea i āna mahi. Ka tautohua ētahi hapa me ētahi whāinga ako e hāngai ana ki te/ngā ākonga.

Hei tauira:

Kia titiro pea ngā tamariki ki ngā manu kua oti i a rātou te whakarōpū, kia kitea ai ngā āhuatanga e rite ana, pēnei i te iti o ngā parirau o te manu rerekore, me te rapa o ngā waewae o te manu kaukau.

Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 94.8KB)

PDF help Printing tip

Ki runga