He whakataki

He wāhanga tēnei o tētahi kōwae ako 10 hāora pea te roa.

Ngā whakaaro nui

He mea oreore te manu. Ka taea e ia te tautohu i runga anō i ōna āhuatanga motuhake pērā i te parirau, i te huruhuru, i te ngutu. Ka taea e te nuinga te rere, ā, ka whānau mai i te hua. Ka mātua hiahia te manu ki te kai, ki te wai, me te wāhi marumaru hei nohonga mōna. He maha ngā huarahi whakarōpū i ngā manu. Tērā ka whakarōpūtia i runga i te wāhi noho, mēnā he manu rere, he rere kore rānei, mēnā kua korehāhā, kāore rānei, mēnā he manu māori, he rāwaho rānei.

Te raupapa ako

Ka pānuitia ki ngā tamariki kātahi anō ka tīmata i te kura ētahi pukapuka whakaahua e pā ana ki te manu. Kātahi rātou ka uiuia kia kitea pēhea rawa tō rātou mārama me tō rātou maumahara ki ngā whakaaro o roto. Ka tuhi whakaahua rātou o ētahi manu e mōhio ana rātou, me te whakapiri atu ki ētahi pikitia wāhi noho.

Ka tohaina he pikitia o ētahi manu maha, ka waiho mā ngā tamariki e whakarōpū ngā manu i runga anō i te wāhi noho o tēnā, o tēnā. Hei tauira, ka whakarōpūtia ngā manu o te moana, ngā manu o te repo, ngā manu rere kore, ngā manu a Tāne, ngā manu kua korehāhā. Kātahi ka tūhonoa ngā ingoa manu ki ngā pikitia e tika ana.

Ka tonoa ngā tamariki kia whakamārama he aha rātou i mōhio ai ko tēhea manu tēhea mai i te āhua o ngā pikitia.

Ka kōrerorerohia ngā āhuatanga motuhake o te manu, ā, nō muri mai ka hoatu e tēnā, e tēnā ākonga ngā ingoa o ngā wāhanga matua o te tinana manu ki te tuhinga o tētahi pūkeko. Ka toroa tētahi whare rāhui manu kia kite ā-tinana ngā tamariki i ētahi manu kāore anō pea i kite rātou i mua atu.

Te reo o te ākonga

Kua wāwāhia e te tamaiti ngā kupu ki ōna anō wāhanga iti; hei tauira, Te Tahi (tētahi), Ka Ki (kakī). Heoi anō, ko te mea nui, kei konā katoa ngā pū e tika ana, kei te tika anō te raupapa. Kāore anō i mau i ngā tamariki ngā kupu katoa e hiahia ana rātou hei whakaahua i ngā āhuatanga motuhake o te manu hei tauira, kua kīia te remu he 'whiore', ā, ko ngā ngutu, kua kīia he 'ihu'.

Ki runga

Ngā hononga ki te marautanga

Pūtaiao i roto i te Marautanga o Aotearoa

Te whenu horopaki: Ō Mataora
Taumata 1: Te Pū

Ngā whāinga paetae

Ka taea e te ākonga te:

1. whakawhiti whakaaro mō ngā rauropi, ā, kia whakarōpūtia ēnei (pēnei i ngā rākau a Tāne, i ngā manu a Tāne, me ngā Aitanga a Pēpeke)
2. tirotiro me te tautohu ngā wāhanga o ngā rauropi (pēnei i ngā wāhanga matua o te tinana, o te waewae, o te ihu, o te whiore, o te parirau, o te tira, o te rau, o te kākano, o te putiputi).

Pūtaiao i roto i te Marautanga o Aotearoa, wh. 18

Ngā whenu whakauruuru

1. Te whakawhanake i ngā uara me ngā waiaro Māori o te ākonga ki te pūtaiao kia:
   • whai whakaaro ai ki ngā tikanga me ngā taonga tuku iho a kui mā, a koro mā.
2. Te whakawhanake i ngā pūkenga tūhura o te ākonga mā te:
   • mātakitaki, te kimi mōhio i ngā pukapuka, te whakamahi pūtake mōhio me te ārahi mai a te kaiako
   • whakamahi i tāna i kite ai hei whakautu pātai, ka aro mātai i tāna i rangahau ai
   • tuari i tāna i mahi ai, i tāna i kite ai i roto i ana rangahautanga.

Ngā putanga ako

Ko te whakarōpū i ngā manu i runga anō i te wāhi noho o tēnā o tēnā.
Ko te tautohu i ngā manu māori i roto i ngā pikitia, ina kitea ā-tinanatia rānei.
Ko te tautohu i ngā wāhanga matua o te manu.

Ngā hononga ki Te Whāriki

Te Tāhuhu o te Mātauranga, (1996). Te Whāriki: He Whāriki Mātauranga mō ngā Mokopuna o Aotearoa Early Childhood Curriculum, Mana Aotūroa, wh. 37. Whāinga 1, 3 me 4.

He akoranga kē atu

Arā anō tētahi mahi whāwhā marautanga kē atu kei ngā toi me hangarau i hangaia ai he ārai kanohi manu, he parirau, tae atu ki ētahi whare manu. He whakaū tā tēnei i ngā whakaaro pūtaiao.

He rangahau i ngā tipu o te ngahere me te whakarōpū ki ngā rākau, ngā huruhuru whenua, ngā pūkohu, me ētahi atu.

He whakamārama i ngā āhuatanga whāiti o tētahi rōpū, me te whakaingoa i ngā wāhanga matua; hei tauira, te kahiwi, te hiako, ngā peka, ngā pakiaka me ngā rau.

He titiro ki ngā tini rauropi o te taha moana; hei tauira, te pāpaka, te kōuraura, te humenga, me te rimurimu. Ka wehewehea ngā mea nei ki ōna anō rōpū āhua rite, me te whakaahua i ngā āhuatanga whāiti o tēnā o tēnā. He tuhi hoahoa māmā hei whakaatu i te āhua o ētahi rauropi torutoru nei kua kōwhiria, me te whakanoho atu ki te pikitia o te wāhi noho e tika ana.

He rauemi

Te Tāhuhu o te Mātauranga. (1996). Pūtaiao i roto i te Marautanga o Aotearoa. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.

Te Tāhuhu o te Mātauranga. (1996). Te Whāriki: He Whāriki Mātauranga mō ngā Mokopuna o Aotearoa Early Childhood Curriculum. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.

Te Tāhuhu o te Mātauranga. (2000). Tūhono Rua 2000, 'He Kiwi i te Tāone'. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.

Te Tāhuhu o te Mātauranga. (2000). Tūhono Rua 2000, 'I kitea e Gemma Tētahi Kiwi'. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.

Te Tāhuhu o te Mātauranga. (2001). Tūhono Tuatahi 2001, 'He Hoa Huruhuru'. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.

Te Tāhuhu o te Mātauranga. (2002). He Pākau – Ngā Manu o Aotearoa, He Aratohu Pouako, (Ngā Urutaunga, Te Ripoinga, Te Hekenga, Te Whānau Hua). Te Whanganui-a-Tara: Tōtika Publications Ltd.

Huia Publishers. Ngā Manu, Ngā Kete Kōrero, K1. Te Whanganui-a-Tara: Huia Publishers.

He kōrero huhua e pā ana ki ngā manu, mai i He Purapura, He Kohikohinga, Ngā Kōrero, me Te Tautoko.

TKI Mātauranga Māori

Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 575kb)

Ki runga