He whakataki

He wāhanga tēnei o tētahi kōwae ako e whā hāora pea te roa. I mua atu i tēnei, kua ako ngā tamariki i ngā tikanga whiriwhiri māmā.

Ngā whakaaro nui

Ka taea ngā matū o ia rā, tae atu ki ngā tipu, te whakarōpū i runga anō i ētahi āhuatanga motuhake pērā i te āhua ki te titiro atu, te hanga o roto, te kaha, me te kakano.

Ka pūtakea mai ngā whakamahinga o tētahi matū i ōna āhuatanga motuhake.

E whakaata ana te whakamahinga a ngā tūpuna i ngā rau i tō rātou mātau ki ngā āhuatanga o ngā tipu māori.

Te raupapa ako

I whakaaturia e te kaiako ētahi rau e toru, he roa te hanga, ki ngā ākonga. Ko tā rātou, he whakautu ki te pātai, "I tipu ake ēnei rau i hea?" I puta rātou ki waho, kohikohi ai i ētahi atu rau he āhua ōrite te hanga.

I runga i te whāwhā me te whakawhiti kōrero, ka rapu kupu whakaahua rātou hei whakaatu i ngā āhuatanga ōkiko o ia rau. Ka whakaritea tētahi tūhuratanga hei whakamātautau i aua āhuatanga. Ka ōhia manomano rātou ki te whakatakoto i ngā momo āhuatanga ōkiko hei whakamātau, kātahi ka kōwhiria kia rua ngā āhuatanga, ko te tīhaehae me te pōkai.

Te reo o te ākonga

E mārama ana ngā kōrero a te ākonga nei. Kei te mōhio anō ia me hoatu he whakahāngūtanga ki te kupu 'pōkai' i te rārangi 'Taku kitenga' hei whakaatu nā tētahi mea kē, arā, nā tana ringa tonu, i oti ai taua mahi, ehara nā te rau tonu a ia i pōkai. Ka tika ake te rerenga kōrero i raro mai i 'Taku matapae' mēnā i tangohia ake te kupu 'ki', arā, "Āe, ka taea te pōkai."

He tino mārama ngā kōrero a ngā ākonga nei, ahakoa anō ngā hapa taha tuhituhi, taha whakatakoto. He rawe ngā kupu āhua kua whakamahia, ā, he tino pai anō tā rātou whakaatu i te take i pai ai, i koretake ai rānei, tētahi momo rau mō te whiri, mō te pōkai rānei.

Ki runga

Ngā hononga ki te marautanga

Pūtaiao i roto i te Marautanga o Aotearoa

Te whenu horopaki: Ō Kawekawe
Taumata 2: Te More

Te whāinga paetae

Ka taea e te ākonga te:

2. tūhura me te kōrero mō ngā rerenga kētanga o ngā āhuatanga o ngā matū e ōrite ana ngā āhua.

Pūtaiao i roto i te Marautanga o Aotearoa, wh. 56

Ngā whenu whakauruuru

1. Te whakawhanake i ngā uara me ngā waiaro Māori o te ākonga ki te pūtaiao kia:
   • whai whakaaro ki ngā tikanga me ngā taonga tuku iho a kui mā, a koro mā
   • kia pūaha tōna hinengaro, kia manawanui hoki ia.
2. Te whakawhanake i ngā pūkenga tūhura o te ākonga mā te:
   • whakawhiti whakaaro, te tuku pātai e hāngai ana, te waihanga me te whakataurite i ngā taurangi pūmau mō ngā whakamātautau tika
   • pūrongorongo i tāna i mahi ai, i kite ai.

Ngā putanga ako

Kia mōhio te ākonga ki ngā kupu hāngai hei whakaahua i ngā āhuatanga ōkiko o ngā rau.

Kia mōhio te ākonga te whakatakoto i tētahi whakamātautau.

Kia mōhio te ākonga te whakatakoto matapae.

Kia mōhio te ākonga ki te tautuhi i ngā matū kia kitea ai ko tēhea momo matū te mea tino pai i runga i ngā āhuatanga o te pōkai, te whiriwhiri, te tīhae rānei.

He akoranga kē atu

He tautuhi i ngā āhuatanga ōkiko o ētahi atu mea; hei tauira, ngā kākahu, ngā taputapu kīhini, ngā tūmomo pepa, ngā miro me ngā papanga, tae atu ki ngā konganuku.

He whakarōpū i aua mea i runga i ngā āhuatanga ōkiko, me te whakamātau anō.

He rauemi

Te Tāhuhu o te Mātauranga. (1996). Pūtaiao i roto i te Marautanga o Aotearoa. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.

Riddell, Te Aorere. (2001). Ngā Rau. Te Whanganui-a-Tara: Huia Publishers.

TKI Mātauranga Māori

Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 474kb)

Ki runga