He whakataki
He wāhanga noa iho tēnei mahi o tētahi kōwae ako mō te rere e waru hāora te roa.
Ngā whakaaro nui
Arā ētahi taonga ka rere, arā anō ētahi rauropi ka rere. Ko te āhua o te rere a tētahi mea, kei te āhua tonu o te hanga, te taumaha me te rahi o taua mea. Ko te kaha o te hau anō tētahi mea ka pāpā mai ki te rere. Ina hurihia te rahi me te hanga o tētahi taonga, ka rerekē te tawhiti, te teitei, te wā rānei e rere ana taua taonga. Nā te mātauranga o te tangata me te hangarau i hangaia ai ētahi mea kia rere, pēnei i te waka rererangi me te heketau.
Te raupapa ako
Ka whakawhiti kōrero ngā ākonga mō ngā mea ka rere, ka whakautu i te pātai, "He aha i taea ai e ētahi mea te rere?"
Ka hangaia he wakatopa ki te pepa, ka whakamātauria te kaha me te āhua o te rere a ngā wakatopa.
Ka whētuia te pepa kia waka rererangi te āhua, me te matapaki i ngā āhuatanga o te rere ka taea anō te ine. Mutu ana tērā, haria ana ngā waka rererangi ki te papa tākaro, ki reira whakamātauria ai. Ka kōrerorerohia ngā hua i puta ake i te whakamātauranga, ka matapaetia he aha ngā āhuatanga o te teka ka taea te whakarerekē e tawhiti ake ai, e teitei ake ai, e roa ake ai rānei te rere. Ka whakamātauria ā rātou matapae ki tētahi atu waka rererangi i āta hangaia hei whakatutuki i tētahi o ngā whāinga nei.
Ka taea e ngā ākonga te whakarerekē te āhua, te momo pepa, ngā taha, te rahi, te taumaha, te roa, te tae me te āhua e whiu ai ā rātou waka rererangi pepa. Ka taea hoki e ngā ākonga te ine te tawhiti o te rere me te wā
e rere ana.
Ngā momo wakatopa.
He matapaki
| Pouako: |
He aha i taea ai e ētahi taonga te rere, te tauihi rānei i te hau? |
| Ākonga: |
Ki tōku whakaaro kei te rere te waka topatopa, nō te mea he mea hurihuri ki runga. Āhua ōrite te waka rererangi ki te waka topatopa. Kei te rere te poihau wera, nō te mea he ahi ki raro, ā, ka haere te wera ki runga i te poihau me ka uwhi te poihau i te wera, kātahi ka rere. Ka rere te manu tuku mai i te hau. |
Te reo o te ākonga
Kei te mārama te reo o te ākonga nei, kei te pai anō te takoto o te nuinga o ana rerenga. Heoi anō, ko tētahi mea hei tirotiro, ko tana whakatakoto pēnei i te kōrero: "ka rere pai ake", "ka rere tawhiti ake", "ka takahuri tere ake" – he pai ake te whakatakoto pēnei: "ka pai ake te rere", "ka tawhiti ake te rere", "ka tere ake te takahuri".
Ki runga
Ngā hononga ki te marautanga
Pūtaiao i roto i te Marautanga o Aotearoa
Te whenu horopaki: Ō Ahupūngao
Taumata 2: Te More
Ngā whāinga paetae
Ka taea e te ākonga te:
- /3. tūhura me te whakaahua ngā whakaaro e pā ana ki ngā putaputa āhua o ia rā (pēnei i te pana me te tō, i te autō, i te hikohiko, i te whakamahana, i te rama, i te pūoro)
- tūhura ngā āhuatanga me ngā pānga e kitea ana i ngā tītohunga ā-rongo (pēnei i te tae me te pupuri mahana, i te rahi, i te taumaha me te mānu, i te roa o te ata me te poupoutanga o te rā).
Pūtaiao i roto i te Marautanga o Aotearoa, wh. 38
Ngā whenu whakauruuru
- Te whakawhanake i ngā uara me ngā waiaro Māori o te ākonga ki te pūtaiao kia:
- pūaha tōna hinengaro, kia manawanui hoki ia.
- Te whakawhanake i ngā pūkenga tūhura o te ākonga mā te:
- kōrero, te whakarite pātai hei rangahau, te whakatakoto matapae mō ngā whakamātautau māmā
- mātakitaki, te ine māmā, te kimi mōhio i ngā pukapuka, i te tangata
- whakamahi pūtake mōhio me te ārahi mai a te kaiako
- tautohu i ngā ia me ngā pānga o roto i tāna i kite/ine ai
- whakamahi i tāna i kite ai hei whakautu pātai
- tuari i tāna i mahi ai, i tāna i kite ai i roto i āna rangahautanga i te taha o te karaehe, o tētahi rōpū rānei.
Ngā putanga ako
Kia whakawhiti kōrero, kia hanga pātai hei ārahi rangahautanga, tūhuratanga.
Kia whakaaturia tētahi mahi tūhura e pā ana ki tētahi taputapu rere.
Kia whakaahuatia tā te ākonga i kite ai e pā ana ki te rere me te tauihi.
He akoranga kē atu
He hanga i tētahi taonga pūoro ki ngā mea o te taiao pēnei i te rau, i te otaota, i te rārā rākau, i te aha noa.
He whakamahi hiko hei whakaputa i te mahana me te rama.
He ine i te maha o ngā pine tuitui ka taea te pupuri ki te autō, kia kitea ai te kaha o te autō.
Te pana me te tō, hei tauira, te tūhura i te noho a ngā tamariki ki te tiemi me te whai kia taurite ngā taha e rua.
He rauemi
Te Tāhuhu o te Mātauranga. (1996). Pūtaiao i roto i te Marautanga o Aotearoa. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.
Te Tāhuhu o te Mātauranga. (1999). Tūhono Tahi 1999, 'Hangaia Tētahi Pākau Takahurihuri'. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.
Te Tāhuhu o te Mātauranga. (2000). He Taura Pūtaiao. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.
Te Tāhuhu o te Mātauranga. (2002). Tūhono Rua 2002, 'Manu Tukutuku'. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.
Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 459kb)
Ki runga