TKI global navigation

Ngā Tauaromahi Marautanga o Aotearoa Papakainga Tauaromahi Assessment homepage
Papakāinga tauaromahi Pūtaiao

Pūtaiao

Taumata

Ō Kawekawe: Huringa o ngā Matū ā-Rangi

Te Tāwai


He whakataki

Ko tēnei mahi nō tētahi kōwae ako i titiro ki ngā tikanga pūtaiao o te 'tāwai' o te hoatu tae ki ngā taonga i ngā rā o mua, i nāianei anō hoki.

Ngā whakaaro nui

Ko te tae he matū whaikano ka tauhohe ki tētahi atu mea e hurihia ai te kano o te papanga. I ētahi wā, ka pūmau te noho atu o te tae ki te papanga, he wā anō ka rangitahi noa. Ko te nuinga o ngā tae, he matū māori ka tangohia mai i te wai o tētahi tipu, engari arā anō ētahi tae horihori he mea āta waihanga e te ringa tangata. I ngā rā o mua, whakamahia ai ngā tae hei whakapaipai i te mahi raranga, te mahi tukutuku, te mahi piupiu, tae atu ki te tā moko.

Te raupapa ako

Ko te hiahia o ngā ākonga, kia tāwaitia he papanga mō tētahi mahi toi ka whakairia ki te pakitara. I whakamātauria ētahi momo papanga, ā, i wehea ki te papanga māori, i mahia ki ngā kaka māori, me te papanga horihori, i mahia ki ngā kaka horihori. Ko ngā tae, i pūtakea mai i te kiri riki me te huapīti.

He tūtohi e pā ana ki ngā papanga e pupuri kaha ana te tae.

He tūtohi e pā ana ki ngā papanga e pupuri kaha ana te tae.

Te reo o te ākonga

Kei te autaia tā rātou whakamahi i te tohutō. Kei te pakari haere te whakamahi i te 'ki' me te 'i' i ngā wāhi tika. Kāore anō i kaha whakamahia ngā rerenga whakahāngū.

He tūtohi e pā ana ki te whakamātautau tuatahi.

He tūtohi e pā ana ki te whakamātautau tuatahi.

He tūtohi e pā ana ki te whakamātautau tuarua.

He tūtohi e pā ana ki te whakamātautau tuarua.

He kupu taka

horihori synthetic
kaka fibre
kirimakoha lycra
kitakita intense (of colour)
ngaiaku nylon
papahune cotton
reiaku rayon
tāwai steep in dye
totō run, bleed of dyes
waitumu mordant
whakatoki bleach

Ki runga

Ngā hononga ki te marautanga

Pūtaiao i roto i te Marautanga o Aotearoa

Te whenu horopaki: Ō Kawekawe
Taumata 3: Te Weu

Te whāinga paetae

Ka taea e te ākonga te:

  1. tūhura me te tuku pūrongo mō ngā paheko rangitahi, te paheko pūmau rānei o ngā matū ā-rangi (pēnei i te mahi pata, i te tunu keke, i te kānga pungarehu).

Pūtaiao i roto i te Marautanga o Aotearoa, wh. 58

Ngā whenu whakauruuru

  1. Te whakawhanake i ngā uara me ngā waiaro Māori o te ākonga ki te pūtaiao kia:
    • whai whakaaro ki ngā tikanga me ngā taonga tuku iho a kui mā, a koro mā
    • pūaha tōna hinengaro, kia manawanui hoki ia.
  2. Te whakawhanake i ngā pūkenga tūhura o te ākonga mā te:
    • whakawhiti whakaaro, te tuku pātai e hāngai ana, te waihanga me te whakataurite i ngā taurangi pūmau mō ngā whakamātautau tika
    • whakamahi i ngā taputapu ine, te tuhi i tāna i mātakitaki, i ine ai hoki, te kimi mōhio mai i te iwi kāinga, i te whare pukapuka
    • tūhono atu i ngā ia me ngā pānga ki ngā hōtuku kua āta whakaritea, te whakamahi i ngā hōtuku hei whakautu pātai, hei aro mātai rangahautanga
    • pūrongorongo i tāna i mahi ai, i kite ai i te rangahautanga, i runga anō i ngā tikanga e hāngai ana ki te hunga taipakeke.

Ngā putanga ako

Kia whakatakoto matapae mō te papanga, ka pupuri kaha ki te tae, me te whakamātautau anō i tēnei.
Kia whakatakoto pūrongo hei whakaatu i tā rātou i kite ai mō te pai o ngā tae me ngā momo papanga.
Kia tuhi i tētahi mahere mahi kia kitea ai ngā āhuatanga e rerekē ai te kitakita o te tae.

He akoranga kē atu

He tūhura i ngā papanga rerekē; hei tauira, te harakeke, te pīngao, te kiekie.
He tāwai ki ngā tae horihori, me te hanga i ā rātou ake tae ki te rau, te putiputi, te paru, me te kiri rākau.
He titiro ki ngā huringa ka pā ki ngā kai i ētahi tukanga; hei tauira, ina tunua, ina tohua, ina taurakina, ina meahia rānei ki te auahi.

He rauemi

Te Tāhuhu o te Mātauranga. (1996). Pūtaiao i roto i te Marautanga o Aotearoa. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.

Te Tāhuhu o te Mātauranga. (2000). He Taura Pūtaiao. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.

TKI Mātauranga MāoriTKI Mātauranga Māori

Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 482kb)

PDF help Printing tip

Ki runga