| Ngā Tauaromahi Marautanga o Aotearoa |
![]() |
||
Pūtaiao |
|
|
Ō Mataora: Ngā Tāhuahua o ngā RauropiNgā Manu o te Ao |
He wāhanga tēnei kōwae ako nō tētahi kaupapa i kawea e te kura whānui e pā ana ki ngā manu. Ko tōna otinga, he whakaaritanga pūrākau tūmatanui i tuituia ai ngā tini āhuatanga o ngā manu i āta tirohia e ngā tamariki.
He huinga rauropi motuhake a ngāi manu – he āhuatanga ō rātou e kore e kitea i ētahi atu huinga rauropi.
He āhuatanga urutau motuhake ō tēnā, ō tēnā momo manu, e pai ai tana noho ki tōna kāinga noho. Ko te nuinga o ngā āhuatanga nei, hei āwhina i a ia ki te kai māna. Puta noa i te ao, he nui ngā āhuatanga kino e pāpā mai ana ki ngā manu, i mōrearea ai te noho a ētahi. Mā te tātari i te pūtakenga o te noho mōrearea e kitea ai he rautaki whaitake hei tiaki i ngā manu.
Ka rangahaua e ngā ākonga ētahi momo manu ruarua nei, tae atu ki te huia me te toroa, me te titiro whāiti ki ngā āhuatanga urutau o aua manu. I tirohia ko te āhua o te kai a ngā manu, te rere, te pīrere, me ngā urutaunga whāiti e tutuki pai ai ēnei mahi a ngā manu. I runga i ngā kitenga, ka tonoa rātou kia whakaahua i ngā āhuatanga e kīia ai te manu he manu.
Kātahi ka āta tirohia ko te itiiti haere o ngā taupori manu me te whāiti haere o ngā momo manu huri i te ao, ngā take e korehāhā ai te manu, ā, me pēhea e whakakorehia ai, e whakapōturihia ai rānei tēnei āhua. Ka rangahaua ētahi kaupapa āta whakatipu manu, kātahi ka haere ko ngā whakawhiti kōrero mō ngā āhuatanga matatika, ngā hua kino me ngā hua pai tērā ka puta ake i tēnei mea, te raweketanga ira.
Ngā āhuatanga e pā ana ki te mate haere o ngā manu.
Me pēhea tātou e whakatika ai i te mate haere o ngā manu o te Ao?
Me whakarāhuitia te pū manu.
Me whakamate i ngā kiore me te poihana.
Me hanga pai ake i ngā poti nui. Whakarau X2 ngā rino i ngā poti.
Haere ki te kawangatanga me te tono ki a rātou kia whakatū he ture kia tau ēnei mahi.
Me whakaiti ake ngā wāhi noho o ngā kau me ngā hipi.
Kaua e tapahia ngā rākau maha.
Me whakatupu i ētahi rākau mā ngā manu i ngaro i a rātou a rātou whare.
Whakahokia ngā mea kino ki ngā wāhi i tae mai.
Me āwhina te hunga tāngata i ngā manu.
Me whāngai mātou i a rātou me kaua e whakamate.
| Pouako: | He aha tāu i kite ai e pā ana ki te āhua o te kai a te huia? |
|---|---|
| Ākonga A: | Kei te tame o te huia he ngutu poto, kei te uwha te mea roa. Ka whakamahia te tame i tōna ngutu poto, ka pakaru ia i te rākau. Ka tiki te uwha ki tōna ngutu roa i ngā ngārara mā roto i te rākau. Ka mahi tahi rāua. Ka keria te uwha ki roto i te rākau pīrau, anā ka tiki te manu huia i te hūhū. |
| Pouako: | Mehemea rā ka taea te huia te whakaora ake anō i runga i ngā tikanga raweke ira, ka whakaae anō koe kia pērātia? |
| Ākonga E: | Kāo, nā te mea ka whakamate ngā tāngata anō. I ngā wā o mua, kāore ngā tāngata i whakarongo ki te kōrero kia tiaki te manu. Ka whakamate te huia hei mahi kākahu. I mōhio rātou he nui te utu. Kāore he take anō kia whakahoki mai te huia, mēnā kāore e tiaki e ngā tāngata i te wā e ora ai. |
He autaia tonu te hanga rerenga kōrero a te ākonga nei.
He pai tana whakaahua i ngā āhuatanga tinana o te manu.
Kua tika tana whakamahi i te kupu '(t)ōna' mō ngā wāhanga o te tinana.
Kua whakamahia he kupu kē atu mō ngā huruhuru (arā, ko te 'aweawe')
Kāore e tino tika ana te kupu 'marara' ("kei te noho marara" – Pikitia 2)
Kei te ngaro te kupu 'e' i ngā rerenga kōrero pēnei: '...kia taea (e) ia te hopu'
Kei te mōhio ngā ākonga he rerekē te hanga o ngā ngutu o te uwha i ō te tame, e pai ai tā rāua mahi tahi ki te kimi kai. Kua āta tātari anō ngā ākonga mehemea e tika ana kia whakaorangia ake anō te manu korehāhā nei.
Kei te mārama ngā whakaaro o ngā ākonga nei, ka mutu, he hōhonu tonu te whakautu ki te pātai tuarua.
Kei konā ōna anō hapa, ko tētahi ko te whakamahi tika i ngā whakahāngūtanga.
Hei tauira: Ka whakamahia te tame i tōna ngutu – Ka whakamahia e te tame tōna ngutu).
Te whāinga paetae
Ka taea e te ākonga te:
Pūtaiao i roto i te Marautanga o Aotearoa, wh. 22
Ngā whāinga paetae
Ka taea e te ākonga te:
Pūtaiao i roto i te Marautanga o Aotearoa, wh. 24
Te kite i te noho taonga mai o ētahi momo manu ki tētahi hapū/iwi.
Te whakaahua i ngā āhuatanga ahurei o ētahi manu māori kua tīpakohia, me te whakamārama he aha te wāhi ki aua āhuatanga i ora ai aua manu i ō rātou kāinga noho.
Te tautuhi, he whakarāpopoto i ngā āhuatanga motuhake e kīia ai te manu he manu.
Te tautuhi i ngā āhuatanga e mōrearea ai, e mate ā-moa ai tētahi momo manu, me ngā pānga o tēnei ki ngā rauwiringa kaiao, ngā tikanga ā-iwi me ngā ritenga.
Te whakaatu i te mārama ki ngā mōreareatanga mō ngā taupori manu puta noa i te ao.
Te tātari i ngā mahi e taea ana hei here i te mate ā-moa o ngā manu, tae atu ki te whakamahi i ngā hangarau hou.
He whakamahi anō i tēnei raupapa ako hei titiro ki ngā ngāngara, ngā ika, me ngā rākau pēnei i te ngutu kākā.
He titiro ki ngā wāhi noho me ngā hapori o ia momo manu.
Te Tāhuhu o te Mātauranga. (1996). Pūtaiao i roto i te Marautanga o Aotearoa. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.
Te Tāhuhu o te Mātauranga. (2002). He Pākau – Ngā Manu o Aotearoa, He Aratohu Pouako, (Ngā Urutaunga, Te Ripoinga, Te Hekenga, Te Whānau Hua). Te Whanganui-a-Tara: Tōtika Publications Ltd.
Kindersley, Dorling. (1993). Picturepedia, 'Birds'. London: Dorling Kindersley Limited.
Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 480kb)
Home | News | About | Communities | Search | Schools | Interact | Gateway | Help
© Ministry of Education, Wellington, New Zealand. Terms and conditions | Contact us
Interim exemption from complying with the New Zealand Government's Web Guidelines
This website is best viewed with a minimum of Firefox 2, Internet Explorer 7 or Safari 3.
While websites linked from TKI have been screened for unsuitable content, the user is responsible for their own actions if using search engines on these sites.