He whakataki

He wāhanga tēnei o tētahi kōwae ako 10 hāora pea te roa.

Ngā whakaaro nui

E hangaia ana ngā matū katoa ki ngā korakora tino iti.
Mehemea he āhua rite ngā korakora o tētahi matū ki ō te wai, ka kōmitimiti ngā momo korakora e rua, ka memeha taua matū.
He whakarewa tino pai te wai; he maha ngā matū ka memeha ki te wai.
Ka taea te hanga hopi ki ētahi tūmomo hinu, ngako rānei.
He āwhina tā te hopi e memeha ai ngā matū hinuhinu i roto i te wai.

Te raupapa ako

Tuatahi, ka tuhi ngā ākonga i ngā matū e mōhio ana rātou ka taea te whakamemeha ki te wai.
Tuarua, ka kōrerotia tēnei āhuatanga matū, te memehatanga.
Tuatoru, ka mahia ā-ringa te mahi e whakaatuhia nei, arā, te tūhura i te memehatanga o ētahi paura mā ki te wai. He pai tēnei hei mahi mō roto i te rūma ako.
Ka hoatu ki ngā ākonga ētahi puoto e rima, he paura mā kei roto i tēnā, i tēnā. He whai tapanga ia puoto, ko tētahi tau mai i te kotahi ki te rima i runga. Ka hora ngā tohutohu mō te āhua o te mahi (tae atu ki te rahi o tēnā, o tēnā matū kia pau).
Me te āhua o te tuhi i ngā hua ka puta ake, e taea ai ngā paura te whakaraupapa i runga anō i te kaha memeha, me te tautohu ko tēhea paura anō tēhea. Ka tonoa anō ngā ākonga kia tuhi kōrero whakamutunga hei whakarāpopoto, hei whakatepe i tā rātou i kite ai.

He matapaki

Pouako:	He aha tā te hopi hei āwhina ki te horoi i ngā kākahu me ngā mea paru?
Ākonga A:	Kei roto i te hopi ētahi 'enzymes' hei kai i ngā paruparu i runga i ngā kākahu.
Ākonga E:	Mehemea ka piri koe i te wai me te hopi, ka tukuna tētahi mea hei kai i te paru.
Ākonga I:	Ki aku nei whakaaro ka haere ngā hopi iti rawa ki waenganui i ngā tiringi o te papanga kia patua ai ngā paru i runga i ōu kākahu.

Te reo o te ākonga

He tino mārama te reo o te ākonga nei, ā, he pai te takoto o te nuinga o ana kōrero. Heoi anō, me āta tirotiro pēhea te whakatakoto tika i ngā rerenga hāngū, arā;
I tīkina e mātou / I whakakīia ia ipu / I ringihia atu ia momo paura.

He rawe tana whakamahi i ngā kupu whakakaha, whakangoikore rānei, pērā i te 'tino', i te 'katoa', me te 'āhua'.

He kupu taka

korakora	particle
memehatanga	solubility
rērewa	solute
wairewa	solution
whakamemeha	dissolve
whakarewa	solvent

Ki runga

Ngā hononga ki te marautanga

Pūtaiao i roto i te Marautanga o Aotearoa

Te whenu horopaki: Ō Kawekawe
Taumata 5: Te Rea

Te whāinga paetae

Ka taea e te ākonga te:

1. (a) tūhura ngā matū ā-rangi me te whakamārama te āhuatanga korakora o te matū, me pēhea te noho hei ūtoka, hei wē, hei hau (pēnei i te wai, i te hinu kānara)
2. whakaatu ōna mōhio ki ngā āhuatanga matū me ngā āhuatanga ōkiko kia tika ai te whakamahi o ngā matū i te kāinga whānui (pēnei i ngā matū hōpua kaukau, i ngā matū horoi tō, i ngā kora)
3. tūhura ētahi tūmomo matū e mōhio whānuitia ana me ngā paheko matū i roto i ngā āhuatanga o ia rā (pēnei i ngā konganuku, i ngā waikawa, i ngā waikawa kore, i ngā kora).

Pūtaiao i roto i te Marautanga o Aotearoa, wh. 62

Ngā whenu whakauruuru

1. Te whakawhanake i ngā uara me ngā waiaro Māori o te ākonga ki te pūtaiao kia:
   • pūaha tōna hinengaro, kia manawanui hoki ia.
2. Te whakawhanake i ngā pūkenga tūhura o te ākonga mā te:
   • whakauruuru i ōna ake mōhiotanga me ngā mōhio o ētahi atu hei matapae whakamātautau mō ngā otinga ka puta, ka taea rānei
   • tuhi i tāna i mātakitaki ai, i tāna i ine ai
   • whakatakoto i tā rātou i mahi ai, i tā rātou i kite ai i roto i ā rātou rangahautanga, i runga anō i ngā tikanga e hāngai ana ki te hunga o tō rātou anō taipakeke.

Ngā putanga ako

He tautohu i ētahi matū ā-rangi, i runga anō i tā te ākonga i kite ai, i mōhio ai.
He whakaraupapa i aua matū ā-rangi i runga anō i te kaha o te memehatanga ki te wai.
He whakaoti mahi wheako hei tautoko i te ako i ētahi āhuatanga matū.
He matapaki i ngā hononga i waenga i ngā momo hopi me te kaha o te memehatanga.

He akoranga kē atu

He tūhura i te huringa o te tae o te kohikatanga putiputi ina ka tāpiria atu te winika, te pēkena houra rānei.
He whakataurite i te painga o te rongoā ārai ngārara ki tō te kohikatanga rau kawakawa.
He rangahau i ngā mahi a ngā whakarewa me ngā kino ka pā ki te āta hongihongia e te tangata.
He tango mai i te kohikatanga o te kāpeti whero hei whakamātau i te waikawatanga (pH) o ngā momo waikawa, kawakore rānei i te kāinga.

He rauemi

Te Tāhuhu o te Mātauranga. (1996). Pūtaiao i roto i te Marautanga o Aotearoa. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.

Te Tāhuhu o te Mātauranga. (1997). Te Whakamahi i te Pūtaiao. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.

Te Tāhuhu o te Mātauranga. (1998). Tūhono 1998, 'Te Take o te Hopi'. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero.

Huia Publishers. (1999). He Pukapuka Tohutohu Kaiako – Pūtaiao 5, Te Ao Hurihuri 5. Te Whanganui-a-Tara: Huia Publishers.

Riddell, Te Aorere. (2001). Wai – Te Mātāpuna o te Ora. Te Whanganui-a-Tara: Huia Publishers.

TKI Mātauranga Māori

Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 519kb)

Ki runga