TKI - Assessment: Exemplars: Maori: Te Reo

Te Reo Māori

Tuhituhi: He Paki

He Kawenga Kōrero Anō

Takaparawha

He whakataki Ngā hononga ki te marautanga Tā tēnei mahi e whakaatu ana Ki hea i nāianei?

He whakataki

Ko te tīmatanga tēnei o te tau ono o tēnei ākonga. Kua taunga haere te nuinga o ngā ākonga ki tēnei momo tuhituhi, otirā ki te tuhinga paki mai i ētahi wheako whaiaro. Ahakoa te aha, e kitea ana te tino hononga whānau o ngā wheako o tēnei kaituhi, arā, te whakaatu mai ko tōna kuia te kaiwhakapakeke i a ia. He hononga tēnei tuhinga ki tētahi haere a te whānau ki tētahi huinga taiopenga. Nō reira, nō muri i tētahi haere ki Tāmaki Makaurau ka whakaritea e te pouako kia tuhi ngā ākonga mō tētahi āhuatanga i puta ake i roto i taua haere. I whai tonu te pouako i te huarahi e whaia ana e te kura, arā, ka:

āta whakamahere i ō rātou whakaaro
ohia manomano
whakakōwae haere i ngā whakaaro
āta whakarārangi i ā rātou kupu hei kawe haere i te kaupapa
arohaehae i ētahi tuhinga paki mai i ētahi kaituhi kē atu.

Nō muri rawa i tēnei, ka tuhi ngā ākonga i tā rātou tuhinga tuatahi. E rua ngā tuhinga a te kaituhi i tāna kaupapa. Ko te mea kua patopatohia te tuhinga whakamutunga i muri i te whiringa tuarua. E rua rangi hoki tēnei mahi. Ko te mea tika kia whai wā ngā kaituhi ki te hoki anō ki te āta arohaehae, ki te āta arotahi i ana tuhinga. Kia kaua e tuku noa.

Ki runga

He matapaki

Whiringa tuatahi

Pouako:	Ko wai te tangata o te whānau i tino kite koe e mīharo ana ki te taiopenga?
Ākonga:	Ko tōku kuia. Āe, ko ia te mea i mīharo i ngā mea katoa. Ko te teitei o te wāhi i tū ai ngā kapa haka tētahi mea i mīharo rawa atu ia.
Pouako:	Nō reira, ka ahatia e koe tō paki?
Ākonga:	Ka tarai ahau kia kite mai ngā kaipānui i te āhua o tōku kuia.
Pouako:	Kei runga noa atu tēnā. Pēhea te kaupapa i haere ai koutou ki Tāmaki?
Ākonga:	Koinā rā te tikanga o tāku kōrero, ko tōku kuia te tuatahi, kātahi ka kōrero ai mō te taiopenga.

Whiringa tuarua

Pouako:	He pai rawa atu tō tīmatanga e whakaatu ana i te wā, i te kaupapa, i te wāhi heoi, āhea ka whakauru koe i tō kuia?
Ākonga:	Ā, kāti, māku e whakapiri mai tēnei kōwae ki te kōwae tuatahi?
Pouako:	Koinā. Kei te kite koe kua aha i nāianei?
Ākonga:	Āe, kua mōhio mai ngā kaipānui ko wai te tangata matua kei tāku kōrero.
Pouako:	Ko te kupu tika mō te tangata matua ko te kiripuaki. Āna tēnā, tirohia anō ō kōwae pēnā e hono haere ana.

Ki runga

Ngā hononga ki te marautanga

Te Reo Māori i roto i te Marautanga o Aotearoa

Te whāinga paetae

Tuhituhi: Kōeke 3

Me mārama, me whai hua tā te ākonga, tāna tuhi i ngā momo tuhinga huhua noa.

Te Reo Māori i roto i te Marautanga o Aotearoa, wh. 45

Ngā pūkenga

Ko te āta whakaraupapa i ngā whakaaro, i ngā whakamārama me ngā tohutohu.
Ko te whakamahi i te whānuitanga o te kupu kia taea ai ngā momo tuhinga huhua noa.
Ko te whakamahi i ngā tikanga tuhituhi pēnei i te kōwae, i te tohu tuhituhi, i te upoko.

Te Reo Māori i roto i te Marautanga o Aotearoa, wh. 86

Ki runga

He hononga pānui me te tuhituhi

I mua i te tuhituhi a ngā ākonga e tika ana kia pānui, kia rangahau hoki rātou i ngā rauemi e hāngai ana ki tēnei momo tuhinga. Kei ngā pukapuka a Te Pou Taki Kōrero, a Huia, mai i ngā hapori maha hoki ētahi tino tauira. Koinei te wā kia āta matapaki te pouako me ngā kaituhi i te anga o ētahi tuhituhi. Mā te whakauru i ngā momo kaupapa pēnei i ngā momo paki ki te hōtaka pānui ngātahi, pānui ārahi, pānui tohutohu, e taea ai e ngā ākonga te matapaki, te arohaehae, te whakamahi i ngā pūkenga, me ngā rautakinga mō ēnei momo tuhituhi. *Me whakarite e te pouako ētahi tauira maha hei whakaū i tētahi tīmatanga, mahinga kōwae, ētahi whakamahere hoki. Ko tētahi o ngā tino mahi a ngā ākonga, he rangahau i te tino takune a te kaituhi, arā, he paki tohutohu, whakangahau, whakatairanga, whakaoho, whakatau, aha rānei.
(* Kei Te Kete Ipurangi (www.tki.org.nz) ētahi tauira mō ēnei momo rauemi.)