TKI - Assessment: Exemplars: Maori: Te Reo

Te Reo Māori

Tuhituhi: He Paki

He Kawenga Kōrero Anō

Me Ū Tonu

He whakataki Ngā hononga ki te marautanga Tā tēnei mahi e whakaatu ana Ki hea i nāianei?

He whakataki

He tau whitu tēnei ākonga, ā, he tino pai ki a ia te tuhituhi hei whakaputa i ōna whakaaro. Ehara te oranga o te reo Māori i te kaupapa hou ki ngā kura kaupapa, otirā ki ngā ākonga hoki. Ko te nuinga o ēnei kaituhi i haramai i ngā kōhanga reo ki ngā kura kaupapa nō reira, he wā anō e tuhituhi ai, e rangahau ai, e kauwhau ai, e taupatupatu ai ngā ākonga i tēnei kaupapa.

Ko ētahi o ngā ākonga e mōhio ana ki te tino take o te kore o te reo matua o te whenua nei waihoki, i te kore o te reo e kōrerohia ana i ngā kāinga. Pūmau tonu ngā whakaaro o tēnei kaituhi ki te kaingākau o tōna whānau me ia hoki ki tōna reo Māori. Ko tā te pouako he whakatenatena i ngā kaituhi i ngā wā katoa ki te:

āta whakamahere i ō rātou whakaaro
whakakōwae haere i ngā whakaaro
āta whakarārangi i ā rātou kupu hei kawe haere i te kōrero.

Ki runga

He matapaki

Whiringa tuatahi

Pouako:	Mēnā tuhi ana koe i tēnei mā tētahi iwi kē atu, pēnei i a tauiwi mā, ka whakarerekē ake koe i tēnei tuhinga?
Ākonga:	Āe rā, ka whakaatu ahau i te mahi a ētahi o tauiwi ki te patu i te reo tata tonu te mate.
Pouako:	Ka pai. Oti anō, ki te tuhi koe i tērā kōrero "i takahi rātou i te mana o te reo", me whai mai ētahi rerenga tautoko. Kei te mōhio koe ki hea kimi ai?
Ākonga:	Aē, ki Te Aho Matua, ki ngā tuhituhi a te kōhanga reo, ki te ipurangi pea?
Pouako:	Ka pai. Kei te mōhio koe ki te whakahoki i te mana o tētahi kōrero ki te rōpū nā rātau ake taua kōrero.
Ākonga:	Kāo.
Pouako:	He ture anō tērā. Ki te tuhi koe i tētahi kōrero mai i wāhi kē, me whakaatu rawa mai i hea, ā, ko wai hoki te kaituhi. He tino pai ki ahau te reo taurite e whakarite ana i te reo ki te putiputi. Kia maumahara hoki koe, koinei te reo o ngā mātua tīpuna. Me haere tonu tēnei momo reo.
Ākonga:	Āe, he rite ki te reo mōteatea, nē rā?

Ki runga

Ngā hononga ki te marautanga

Te Reo Māori i roto i te Marautanga o Aotearoa

Te whāinga paetae

Tuhituhi: Kōeke 4

Me whai hua, me mārama te tuhi a te ākonga i ngā momo tuhinga huhua noa mō ngā kaupapa whānui, ā, me hāngai te tuhinga ki te pūtake me te hunga pānui.

Te Reo Māori i roto i te Marautanga o Aotearoa, wh. 45

Ngā pūkenga

Ko te whakahāngai i te reo ki te momo tuhinga.
Ko te whakaputa-ā-tuhi i ōna whakaaro me te tāpiri anō i ētahi kōrero hei tautoko atu.
Ko te āta tīpako i ngā kupu kia matahuhua ai, kia whai hua ai hoki ngā kōrero.
Ko te whakamahi i ngā tikanga tuhituhi me ngā pūkenga kei a ia hei whakatika i āna tuhinga.

Te Reo Māori i roto i te Marautanga o Aotearoa, wh. 87

Ki runga

He hononga pānui me te tuhituhi

I mua i te tuhituhi a ngā ākonga e tika ana kia rangahau rātou i ngā rauemi e hāngai ana ki tēnei momo tuhinga. Heoi, nā te tino pitopito o ēnei tuhinga i roto i te reo Māori, ka haere ki ētahi rauemi reo Ingarihi rapu ai. Heoi, me whakamāori rā anō, kātahi anō ka pai. He maha tonu ngā rauemi e hāngai ana, me ngā kaikauwhau hoki, mēnā kei roto i te reo Māori. Kei ngā waiata me ngā mōteatea ētahi kōrero papai mō te matenga o te reo. Oti anō, kia mārama tonu ki te ārahi ina ka arohaehae ana. Ko te mutunga ka puta tētahi āhua whakaharahara rawa atu mō te reo.