TKI - Assessment: Exemplars: Maori: Te Reo

Te Reo Māori

Tuhituhi: He Paki

He Kawenga Kōrero Anō

I Taku Kitenga

He whakataki Ngā hononga ki te marautanga Tā tēnei mahi e whakaatu ana Ki hea i nāianei?

He whakataki

He tau whitu tēnei ākonga, ā, kua taunga ki te tuhituhi hei whakaatu i ōna whakaaro mai i tōna ngākau. Koia nei tētahi pakeke e tino hiahia ana ki te whakaputa i ō rātou ake whakaaro engari me whai tikanga, me ngākaunui hoki te kaituhi me te pouako ki te kaupapa. Kaua mō te tuhi koretake noa iho. Hāngai tonu te kaupapa ki te ngākau o te kaituhi, arā, he tirohanga ū rawa ki tana manawa.

Ko tā te pouako he whakatenatena i ngā kaituhi i ngā wā katoa ki te:

tuhituhi kia rere te whakaaro
whakakōwae haere i ngā kaupapa kia kitea ai te tipu haere o te hiahia, o te āwangawanga, me te whakatau hoki
āta whakarārangi kupu hei kawe haere i te ia o te kōrero
whakamārama haere i te tauwhāinga, i te whakaaro, i te kare-ā-roto.

I muri tonu i te tuhinga tuatahi ka matapaki te ākonga me te pouako. Koinei te wā hei tino arotahi mā te pouako me te kaituhi ki ngā tino āhuatanga me ngā paearu mō tēnei momo tuhituhi. Ko tā te pouako me te kaituhi he whakatakoto i ētahi tirohanga whānui, heoi anō ko tā te ākonga he āta whiri mēnā e mau tonu ana ki ōna whakaaro matua, he aha rānei. Nō te tuhinga tuarua ka hui anō te pouako me te kaituhi ki te āta titiro mēnā kei te kitea atu ngā tino āhuatanga reo, me te hāngai hoki o te takoto. Nō tēnei hui hoki ka whiri te pouako me te kaituhi ki te whakarōpū i ngā whakaaro. Ko te whiringa tuatoru i whakawhiti te kaituhi me tōna hoa tuhituhi. Ko te tuhinga tuawhā tēnei.

Ki runga

He matapaki

Whiringa tuatahi

Ākonga:	Kei te tino hiahia ahau ki te tuhi mō taku kitenga i te kekeno raiona nā te mea he tino mīharo rawa atu.
Pouako:	Ka pai, koinā te mea nui, ko te hiahia. Nā runga i tō hiahia ka taea e koe te whakaputa i ō kare-ā-roto. Tēnā, whakahokia ō whakaaro ki taua wā, kātahi ka tuhi ai anō nei kei reira koe, otirā, kia kite ai te kaipānui i tāu i kite ai. Mau ana i a koe kātahi ka tīmata ai ki te tuhi he aha te whakaaro me te wheako e puta mai ana mō taua kitenga. Tuhia.

Whiringa tuarua

Pouako:	Ei, ka pai hoki tēnei. Te rawe hoki o tō tīmatanga! Arā, e whakamataara ana i te kaipānui, me te whai tonu mai o te whakaahua ā-kupu mō tō tino wāhi whakatā. Kaua e wareware ki te whakamahi i ētahi o ngā kīwaha hei whakaputa i te mīharo, i te koa, i te mamae. Koinā te mahi a te kīwaha. Āta tirotiro anō i ētahi o ō whakaaro i ō kōwae. Mēnā kei te hāngai, pupurihia. Mehemea kāre i te ū, waiho atu.
Ākonga:	Āe, āhua raruraru nei ahau i tēnā. E rua tāima ahau e pēnā ana.
Pouako:	Ko te mea kia maumahara koe ko te āta whakaraupapa i ō whakaaro, me te āta whakamahi tika i ō kupu me ngā kīwaha.

Ki runga

Ngā hononga ki te marautanga

Te Reo Māori i roto i te Marautanga o Aotearoa

Te whāinga paetae

Tuhituhi: Kōeke 5

Me mārama, me whai hua, me whānui ngā momo tuhinga a te ākonga. Me āta aro anō me pēhea te whakaraupapa tika i ngā kaupapa.

Te Reo Māori i roto i te Marautanga o Aotearoa, wh. 46

Ngā pūkenga

Ko te whakahāngai i te kōrero ki te pūtake o te tuhituhi, otirā me manako mai anō te kaipānui.
Ko te whakataki, ko te whakawhanake, ko te whakaoti i ngā tuhinga, ahakoa te tūmomo tuhinga.
Ko te whakatakoto kupu kia mārama, kia raupapa anō ōna whakaaro.
Ko te tautoko i ngā whakaaro ki ngā taunakitanga.
Ko te āta tirotiro me te āta tātari i āna ake tuhinga hei whakatika, hei whakapai ake te whakatakoto kōrero.

Te Reo Māori i roto i te Marautanga o Aotearoa, wh. 48, 88

Ki runga

He hononga pānui me te tuhituhi

Kei ngā pukapuka a Te Pou Taki Kōrero, a Huia, me ētahi atu tuhinga ētahi tauira maha mō tēnei momo tuhinga, arā, 'he hokinga whakaaro'. Tirohia ētahi tauira i ngā He Kohikohinga me ngā Te Wharekura mō tēnei momo tuhituhi. I te wā o te pānui koia nei tētahi tino mahi he whakaatu, he whakamahi i ēnei tino āhuatanga o te reo pānui me te tuhituhi. Mā tēnei mahi e tere ai te kite o ngā ākonga i ētahi tauira maha. Ko ētahi tino āhuatanga o te reo he tīpako he whakamahi i ngā kīwaha, i ngā whakataukī, i ngā kupu huahuatau, i te reo whakarite hei whakaputa i te reo Māori taketake.