TKI - Assessment: Exemplars: Maori: Te Reo

Te Reo Māori

Tuhituhi: He Rotarota

He Reo Whakangahau

Te Pō Harowīni

He whakataki Ngā hononga ki te marautanga Tā tēnei mahi e whakaatu ana Ki hea i nāianei?

He whakataki

He tau whitu tēnei ākonga. Ko te tuhinga tuatahi tēnei a te ākonga. Kāre i hurihurihia tēnei tuhinga kia kitea ai te hīkoi i whai ai tēnei akomanga, waihoki te kaituhi. E rua, e toru rā anō ngā tuhinga ka puta, ko te tuhinga whakamutunga, tuhinga pai hoki kei tua o tēnei whārangi. Ko tāna tuhinga e whakaatu ana i ōna wheako whaiaro mō te pō o ngā witi, o ngā kīhau, o ngā marakihau, o ngā whakawetiweti. E tino mātau ana hoki nō whenua kē, nā iwi kē tēnei tikanga. Ko tā rātou kupu ake i whakatau ai ko te Harowīni. E pai ana ki te nuinga tēnei whakatau. Kua tuhi rotarota kē ēnei ākonga nō reira, ko tā te pouako noa he whakahau kia tuhia tētahi wheako o te wā. Ko ngā paearu kia tuhia tētahi rotarota mā te 5-8 tau te pakeke, arā, kia whai tino take ai kia whakamārama hoki i te tino hua o tēnei momo tuhinga. Me mātua whakarite ngā ākonga i ngā tino kupu me ngā tino ariā o te reo hei whakatūwhera, hei whakanikoniko i te rotarota. Mai i tēnei ka puta ko ngā whiti. Ko ētahi o ngā ākonga i mahi i tētahi pikitia mō te pō Harowīni, kātahi anō ka tuhituhi. Nā te kite o ngā ākonga i ngā tauira rotarota i ētahi o ngā rauemi, i tino mōhio ai i te pai o te reo tāruarua hei pupuri i te kaipānui, hei kawe i te ia o te tuhinga.

Ki runga

He matapaki

Whiringa tuatahi

Pouako:	Kaua e wareware i te paearu, mā te ono ki te waru tau te pakeke. Me pēhea e ū ai ki ō rātou ake mōhiohio, otirā kia tere ai te mau i a rātou te tino kaupapa o te pō?
Ākonga:	Mā te whakamahi i ngā kupu pēnei i te witipū, whakamataku, rare pea.
Pouako:	Āe, me te aha atu anō? Ko ēhea rārangi hei tino tohu i tēna āhuatanga?
Ākonga:	Ko te pō Harowīni, he pō tamariki, pō whakangahau, pō whakamataku i ngā tāngata e.

Whiringa tuarua

Pouako:	Tēnā, titiro ki tō tuhinga. He pēhea te āhua o te tuhinga ki a koe?
Ākonga:	O, āhua rite ki te kōrero paki.
Pouako:	Ka pai. Ki ō whakaaro me pēhea e rite ai te hanga ki te rotarota?
Ākonga:	Kāre au te tino mōhio i tēnei wā.
Pouako:	Kāti, tēnā titiro tāua ki te whiti tuatahi. He pai tēnā nā te mea kei te whakaatu he aha, ko wai. Oti anō, me neke noa iho e koe ngā kupu ki ia rārangi.
Ākonga:	O, he tika tāu Whāea, kua kite ahau i nāianei.
Pouako:	Me pēnā anō tō whiti tuarua, tuatoru, tuawhā hoki. I tō rārangi "ka whakamau ngā tamariki", tērā me huri "mau ana ngā tamariki". Kei te whiti tuatahi e kī ana he aha. Kei te whiti tuarua me kī, i te aha. Pēhea tō whiti tuatoru?
Ākonga:	Tērā, ko te 'he aha anō'.
Pouako:	Āe, he tika tēnā. He whakaaro hou hoki. Pēhea tō whiti whakatau?
Ākonga:	Ko te whiwhi o ngā tamariki i ngā kai.
Pouako:	Koinā te tino kaupapa o te Harowīni?
Ākonga:	Ki a mātou, āe!

Ki runga

Ngā hononga ki te marautanga

Te Reo Māori i roto i te Marautanga o Aotearoa

Te whāinga paetae

Tuhituhi: Kōeke 5

Me mārama, me whai hua, me whānui ngā momo tuhinga a te ākonga, me āta aro anō me pēhea te whakaraupapa tika i ngā kaupapa.

Te Reo Māori i roto i te Marautanga o Aotearoa, wh. 46

Ngā pūkenga

Ko te whakataki, ko te whakawhanake, ko te whakaoti i ngā tuhinga, ahakoa te tūmomo tuhinga.
Ko te whakatakoto kupu kia mārama, kia raupapa anō ōna whakaaro.
Ko te whakahāngai i te kōrero ki te pūtake o te tuhituhi, otirā me manako mai anō te kaipānui.

Te Reo Māori i roto i te Marautanga o Aotearoa, wh. 48, 88

Ki runga

He hononga pānui me te tuhituhi

Mā te whakauru o te rotarota ki te hōtaka pānui ngātahi, pānui ārahi, pānui tohutohu e taea ai e ngā ākonga te matapaki, te hura, te tautuhi, te whakamahi i ngā pūkenga me ngā rautakinga mō tēnei momo tuhituhi. Me whakarite te pouako i ētahi tauira maha mai i ngā kāri waiata, rotarota, ruri a Te Tāhuhu, a Te Pou Taki Kōrero, a Huia, me ngā tuhinga hoki o te akomanga. Ko tā ngā ākonga, he rangahau i te tino takune o te kaituhi, arā, he aha te tino āheinga o te rotarota? He tohutohu, he whakangahau, he whakatairanga, he whakaoho, he whakatau, he aha, he aha.