TKI global navigation

Ngā Tauaromahi Marautanga o Aotearoa Papakainga Tauaromahi Assessment homepage
Papakāinga tauaromahi Tikanga ā Iwi

Tikanga ā-iwi

Taumata

Ngā Rawa me ngā Mahinga Ohaoha

Ana

Mā te pouako
He tāhū Tikanga ā Iwi


Tā tēnei mahi e whakaatu ana

E whakaatu ana tēnei tuhinga i te pakirehua. Koinei ngā patapatai a Christopher ki a Ana, tētahi o ngā kaimahi i Ngāpukeriki.

Whāinga paetae 1

Ka taea e te ākonga te whakaatu i te take me ngā huarahi e rerekē ai te titiro me te whakamahi a te tangata i te rawa, me te rokohanga o ēnei āhuatanga.

Ki runga

Te arotahi

Te kōwhiri whakarite mō te whakamahi me te whakahaere rawa.

Ngā mōhiotanga

Ka taea e te ākonga te:

  • whakamārama i ngā kōwhiringa mō ngā rawa i Ngāpukeriki
  • whakaatu i ētahi o ngā tino mahi a Ana.

Ngā māramatanga

Ko ētahi māramatanga tērā pea ka puta:

  • ka taea te whakatau kōwhiringa e tiakina ai a Papatūānuku
  • he mea nui tonu ngā tikanga hei tiaki rawa
  • mā ēnei kōwhiringa, ka whai wāhi a Papatūānuku ki te tiaki i a tātou te Māori
  • ina whakatau kōwhiringa te tangata, he mea nui tonu kia āta whakaarotia ngā painga me ngā kore painga o ia kōwhiringa.

Ki runga

Ngā hononga o ngā ariā matua ki te tāhū

  1. 1.1 Ngā ariā ā-hapū, ā-iwi, ā-rōpū rānei

    • E mārama ana a Christopher ki ngā take e atawhai ai tātou i a Papatūānuku kia ora ai ngā manu, ngā raurēkau me ngā rākau. (a) (e)
  2. 1.2 Te whai wàhi atu ki te hapū, ki te iwi, ki te rōpū rānei

    • E mōhio ana ia ki ngā take me ngā huarahi hei atawhai i a Papatūānuku hei oranga mō ngā whakatipuranga. (i) (o)
  3. 1.3 Ngā mea e hiranga ana

    • E whakaatu ana a Christopher i ngā rokohanga ki te tangata, pēnei i te whiwhi mahi. (u)
te rohe o Ngāpukeriki.

te rohe o Ngāpukeriki.

Te pakirehua

Te hanga pātai

  • I whakaritea e Christopher ētahi pātai mō te āhua o ngā mahi a Ana ki Ngāpukeriki.

Te kohikohi me te whakatakoto mōhiohio

  • I whakahaerehia tana uiuinga ki a Ana i te tari o Ngā Whenua Rāhui i Ómaio, i hop ukina ngā whakautu mā te mīhini hopu reo.

Te tukatuka mōhiohio

  • I

    whakarongo ia ki ngā whakautu i te mīhini hopu reo me te whakaaro ko ēhea ngā kōrero tika hei tuhinga māna.

    (Kua whakaatu mā te pikitia.)

Te whakatau kōrero whānui

  • Nāna i whakatau he tino mahi te mahi a Ana hei atawhai i a Papatūānuku.

Te whakawhiti kitenga

  • I whakarārangihia e ia ngā pātai, i tuhia e ia ngā whakautu a Ana ki raro i ngā pātai.

He kupu taka

ahurea culture
a kō ake nei soon
arotahi focus
atawhai conserve
kipakipa motivate
kirimana contract
kōawa creek, stream
kōmāmā polystyrene
kōwhiringa decisions
manawapou life-blood
orotā pests
paihana = paitini poison
pakirehua inquiry
puihi = ngahere bush
raurēkau vegetation
rokohanga consequences
tiketike high, lofty
tōtoru tripled
toutouwai rifleman
tumatumatanga challenges
whakatau kōwhiringa make decisions
uauatanga difficulties
uiuinga interview

Ki runga

Te horopaki ako

Ko tā te pouako, he whakatō ki roto i ngā ākonga ngā kōrero, ngā tikanga, me te ahurea o kui mā, o koro mā, te manawapou o te Māori.

I hiahia tēnei pouako kia tūhuratia e tētahi o ngā ākonga te tūranga o Ana i Ngāpukeriki kia mōhio ai ia he aha te mahi a Ana i reira. Mā te kohikohi mōhiohio, ka mārama te ākonga ki ngā mahi, ngā tikanga me ngā painga ka puta. I tuhia ā rāua pātai ko te pouako hei uiui ki a Ana. Ka hopua ngā whakautu a Ana mā te mīhini hopu reo. Ka whakarārangihia ngā pātai, ka tapiria atu ngā whakautu ki raro. Ka mārama te ākonga ko te tino mahi a Ana ko te atawhai i a Papatūānuku. Mā te paihana i ngā orotā me te ono i ngā tipu hou, ka ora ake ngā tamariki a Tāne.

Ki runga

He matapaki

Pouako: He aha ētahi o ngā tino mahi a Ana mā?
Ākonga: He hopu kiore, he hopu paihamu, he whakatipu manu.
Pouako: He aha ngā hua ka puta ai ki te hapū?
Ākonga: Ka whai wāhi ngā tāngata o te hapū ki te titiro ki ngā manu whenua.
Pouako: Mehemea ka kore rātou e mahi i ēnei mahi ka pēhea?
Ākonga: Ki te kore rātou e mahi i aua mahi ka kore ngā manu me ngā rākau.
Pouako: Ki ōu whakaaro, he pai ake pea kia riro mā Te Pāpā Atawhai tēnei whenua e whakahaere?
Ākonga: Kāore nā te mea kei te pai ngā whakahaere a Ana mā i ngā manu me te whenua.

Ki runga

Ki hea i nāianei?

Kia tipu tonu tēnei ākonga, me arotahi ki:

  • te rangahau i ngā whāinga a Ngā Whenua Rāhui
  • ētahi atu mahi o te ngahere hei oranga mō te iwi
  • te whakatō i ngā pūkenga whakahaere uiui mā te hangarau mōhiohio.

Ki runga

Ngā hononga ki te marautanga

Ngā rawa me ngā mahinga ohaoha

Ka taea e te ākonga te:

  • tauira i ngā tūmomo rawa rerekē e penapenatia ana (T3, WP1a)
  • whakamārama i pēhea te rerekē haere o te āhua o te mahi i roto o te wā. (T5, WP2a)

Te wāhi me te taiao

Ka taea e te ākonga te:

  • whakaahua i ngā huarahi hei whakaaturanga mā te tangata i tōna hononga ki te wāhi, ki te taiao. (T3, WP2i)

Ki runga

He rauemi

Saxton, Frank. (2004). Possums. Tāmaki Makauraru: Reed Books.

Young, David. (2004). Our island, ourselves: History of conservation in New Zealand. Dunedin: University of Otago Press.

http://www.doc.govt.nz/templates/podcover.aspx?id=33622

TKI Mātauranga MāoriTKI Mātauranga Māori

Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 732KB)

PDF help Printing tip

Ki runga