TKI global navigation

Ngā Tauaromahi Marautanga o Aotearoa Papakainga Tauaromahi Assessment homepage
Papakāinga tauaromahi Tikanga ā Iwi

Tikanga ā-iwi

Taumata

Te Ahurea me te Tuku Ihotanga

I Ahu Mai Au i Hea?

Mā te pouako
He tāhū Tikanga ā Iwi


Tā tēnei mahi e whakaatu ana

E whakaatu ana tēnei mahi i te pakirehua. I haere a Paritia ki tōna marae, i whakarongo ia ki ngā kōrero e pā ana ki ngā whakairo a ngā tīpuna.

Whāinga paetae 2

Ka taea e te ākonga te whakaatu i te pāhekotanga o te tangata i waenga i ō rātou rōpū ahurea, tae noa atu ki ētahi atu rōpū ahurea.

Ki runga

Te arotahi

Te whakaputa tuakiri.

Ngā mōhiotanga

Ka taea e te ākonga te:

  • whakaputa kōrero mō tōna marae
  • whakaputa whakaaro mō te āhua o ngā whakairo, ngā kōwhaiwhai, me ngā tukutuku o te wharenui.

Ngā māramatanga

Ko ētahi māramatanga tērā pea ka puta:

  • nō te ākonga te marae, māna ngā kōrero
  • mā ngā kōrero ka mōhio te ākonga ki tōna tuakiri, ki ōna herenga.

Ki runga

Ngā hononga o ngā ariā matua ki te tāhū

  1. 2.1 Ngā ariā ā-hapū, ā-iwi, ā-rōpū rānei

    • E mārama ana a Paritia nā tōna hapū i whakatū tōna marae. (a)
  2. 2.2 Te whai wāhi atu ki te hapū, ki te iwi, ki te rōpū rānei

    • E mōhio ana a Paritia he tukutuku, he whakairo kei roto i tōna whare tīpuna. Nā tōna hapū i hanga. (e)
  3. 2.3 Ngā mea e hiranga ana

    • E whakaatu ana āna tuhinga ko te tipuna, ko Te Pura, tētahi o ngā whakairo. (i)
He kōrero mō tōna marae.

He kōrero mō tōna marae.

Te pakirehua

Te whakamahi pātai

  • I pātai a Paritia ki ōna mātua mō ngā kōrero o tōna marae.

Te kohikohi mōhiohio me te whakatakoto mōhiohio

  • I whakarongo rātou ki ō rātou pakeke e kōrero ana mō tō rātou marae.

Te tukatuka mōhiohio

  • I tuhia e Paritia ētahi rerenga kōrero i kohikohia e ia.

    (Kua whakaatu mā te pikitia.)

Te whakatau kōrero whānui

  • Mā te mōhio ka mārama, mā te mārama ka whakatau he wharenui mahana tōna.

Te whakawhiti kitenga

  • I whakaatu atu a Paritia i ōna mōhiohio ki ōna hoa mā te mahere rahi.

He kupu taka

āhuatanga hiranga significant events
ahurea culture
arotahi focus
manawapou life-blood
pāhekotanga interaction
pakirehua inquiry
papatipu tribal land
tuakiri identity
whakaputa tuakiri expressing identity

Ki runga

Te horopaki ako

Ko tā te pouako, he whakatō ki roto i ngā ākonga ngā kōrero, ngā tikanga, me te ahurea o kui mā, o koro mā, te manawapou o te Māori.

I hiahia te pouako kia mōhio ngā ākonga ki ngā kōrero o ō rātou marae kia mārama hoki ki ō rātou ake tuakiri. I hanga pātai a Paritia hei tuku atu ki ōna mātua. I haere rātou ki te marae, ka whakarongo ki ngā kōrero tuku iho o te hapū me te iwi. I rongo rātou i ngā kōrero mō te whare tīpuna.

I hanga mahere rahi a Paritia hei whakaatu i ngā mōhiohio i mau i a ia.

Ki runga

He matapaki

Pouako: I ahu mai koe i hea?
Ākonga: I ahu mai au i Hangarau. Kei kōrā. Koina tōku marae.
Pouako: Nā te aha koe i mōhio ai nōu tēnā marae?
Ākonga: I kī mai tōku māmā nōku. I haere au ki te kōhanga reo i te marae.
Pouako: He aha ētahi o ngā painga o tōu marae.
Ākonga: He mahana te whare. Ka haere mai ngā manuhiri ki te marae ki te kōrero, ka noho, ka moe ētahi. I ētahi rā, ka hui ngā tāngata ki roto i te whare.
Pouako: Ki ōu whakaaro, mehemea kāore ō tīpuna i hanga marae, ka pēhea ana koutou?
Ākonga: Kāore he wahi mō ngā manuhiri. Kua kore mātou e mōhio ki ngā kōrero tuku iho.

Ki runga

Ki hea i nāianei?

Kia tipu tonu tēnei ākonga, me arotahi ki:

  • te takahi i te papatipu o tōna iwi
  • te ako ki ngā pūrākau o tōna hapū me tōna iwi
  • te whai i ngā tapuwae o ō rātou tīpuna
  • te haere ki te titiro i te whare pukapuka o Tauranga me ngā tukutuku i reira.

Ki runga

Ngā hononga ki te marautanga

Te ahurea me te tuku ihotanga

Ka taea e te ākonga te:

  • whakaahua i ētahi āhuatanga o tōna ake ahurea, o tōna ake tuku ihotanga. (T1, WP1a)

Te ao hurihuri

Ka taea e te ākonga te:

  • whakaatu i ngā huarahi tūhono i te tangata ki ngā wā o mua (T2, WP1a)
  • whakaatu i ngā huarahi hei āwhina i te tangata kia mārama ai ia ki a ia anō, mā te mōhio pai ki ngā āhuatanga o mua e pā ana ki a ia. (T2, WP1e)

Ki runga

He rauemi

Grace, P. and Waiariki, K. (1998). Ko au tēnei. Te Whanganui-a-Tara: Huia Publications.

Te Awe, M. (2000). Tōku Marae. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero Whāiti.

Williams, F. (1999). Tōku Wharenui. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero Whāiti.

TKI Mātauranga MāoriTKI Mātauranga Māori

Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 563KB)

PDF help Printing tip

Ki runga