TKI global navigation

Ngā Tauaromahi Marautanga o Aotearoa Papakainga Tauaromahi Assessment homepage
Papakāinga tauaromahi Tikanga ā Iwi

Tikanga ā-iwi

Mā te Pouako

Te pūtaketanga

Mā te pouako
He tāhū Tikanga ā Iwi

He tāhū tikanga ā-iwi

I hangaia tēnei tāhū i ngā whāinga mātāmua e rua o ia whenu o te marautanga Tikanga ā-iwi. I puta mai ngā ariā matua o te ako i ngā whāinga mātāmua. E toru ēnei, arā, ko:

  • ngā ariā ā-hapū, ā-iwi, ā-rōpū.
  • te whai wāhi atu ki te hapū, ki te iwi, ki te rōpū.
  • ngā mea e hiranga ana.

Ko ēnei tau, pēnei i te 1.1, 1.2, 1.3; 2.1, 2.2, 2.3, ngā hononga ki ngā ariā matua o te tāhū, me te tauaromahi hoki.

I whakahāngai ngā ariā o ia taumata ki ngā ariā matua o te ako. I puta mai ēnei ariā i ngā whāinga paetae.

1. Te whakaritenga pāpori

E toru ngā tauira o tēnei whenu:

  • Te Manaaki Tangata i te Kura, Taumata 1, Whāinga paetae 2
  • Te Hangarua Para, Taumata 4, Whāinga paetae 1
  • He Hui Raupatu, Taumata 5, Whāinga paetae 1.

2. Te ahurea me te tuku ihotanga

E rima ngā tauira o tēnei whenu:

  • Tutāmure, Taumata 1, Whāinga paetae 1
  • I Ahu Mai Au i Hea?, Taumata 2, Whāinga paetae 2
  • Te Papatipu o Horouta, Taumata 2, Whāinga paetae 1
  • Te Pīwaiwaka, Taumata 4, Whāinga paetae 1
  • Ngā Pūmanawa Tuakiri o Tāwhirimātea, Taumata 5 Whāinga paetae 1.

3. Te ao hurihuri

E whitu ngā tauira o tēnei whenu:

  • He Maioha, Taumata 1, Whāinga paetae 1
  • Te Kuhu i Ahau, Taumata 1, Whāinga paetae 1
  • Ngā Atua Kirīki me ngā Atua Māori, Taumata 2, Whāinga paetae 1
  • Te Parawhenua Mea, Taumata 3, Whāinga paetae 2
  • Te Pārekereke, Taumata 4, Whāinga paetae 1
  • Te Whiti o Rongomai, Taumata 4, Whāinga paetae 1
  • Te Tikanga o te Karakia, Taumata 5, Whāinga paetae 1.

4. Te wāhi me te taiao

E whā ngā tauira o tēnei whenu:

  • Ngā Pou Whenua, Taumata 2, Whāinga paetae 1
  • Te Awahou, Taumata 3, Whāinga paetae 1
  • Ngāpukeriki, Taumata 4, Whāinga paetae 1
  • Te Waipuke, Taumata 5, Whāinga paetae 1.

5. Ngā rawa me ngā mahinga ohaoha

E whā ngā tauira o tēnei whenu:

  • Te Toa Mahi, Taumata 1, Whāinga paetae 2
  • Ngā Kōhanga Pī o Waipiro, Taumata 2, Whāinga paetae 2
  • Ana, Taumata 4, Whāinga paetae 1
  • Ngā Tamatāne Tamaki, Taumata 5, Whāinga paetae 1.

He māherehere tikanga ā-iwi

E whakamārama ana tēnei māherehere i ngā whenu, ngā taumata, ngā ingoa me nga whāinga paetae o ia tauaromahi.

Ngā tauaromahi – te whakatakoto

He whakamāramatanga o ia wāhanga.

Te whārangi tuatahi

Te uhi
E whakaatu ana tēnei wāhanga i te whenu, te ingoa o te mahi, te taumata me te tauira mahi.

Hei tauira: Te Wāhi me te Taiao, Te Awahou, Taumata 3.

Te whārangi o waenganui

Tā tēnei mahi e whakaatu ana

Koinei te wāhanga e whakaatu ana i te tukanga e whakamahia ana e te ākonga.

Whāinga paetae

Ko te whāinga paetae e hāngai ana ki te mahi.

Te arotahi

Koinei te aronga, te ngako rānei o te kaupapa hei ārahi i te pouako kia hāngai ai āna mahi whakaako ki tētahi āhuatanga o te whanonga pāpori o te tangata. Koinei te whakaaro kotahi i whakaritea kia hāngai tonu ki te kaupapa. Nō te kōwae ako a te pouako tēnei arotahi.

Ngā mōhiotanga

E whakatutuki ana ngā mōhiotanga i ngā whāinga paetae – (putanga ako, putanga iho).

Ngā māramatanga

Mai i ngā mōhiotanga, ka mau i te ākonga ngā hua. Mā te kōrerorero, ka mōhio, mā te mōhio, ka mārama.

Ngā tukanga

E toru ngā tukanga e whakaatu ana i ngā huarahi ako, arā ko:

  • Te Pakirehua; he kohikohi kōrero me te tukatuka mōhihio.
  • Te Tūhuratanga Uara; ko te tūhura me te tātari i ngā uara.
  • Te Whakatau Kaupapa Pāpori; ko te whakatau tikanga.

Te hononga o ngā ariā matua ki te tāhū

E toru ngā hononga ki te tāhū, arā, ko:

  • ngā ariā ā-hapū, ā-iwi, ā-rōpū rānei.
  • te whai wāhi atu ki te hapū, ki te iwi, ki te rōpū rānei
  • ngā mea e hiranga ana.

E whakaatu ana ngā ariā ā-hapū, ā-iwi, ā-rōpū i ō rātou whakaaro hiranga. E whakaatu ana te whai wāhi atu ki te hapū, ki te iwi, ki te rōpū i ngā huarahi hei whai mā ngā ākonga. E whakaatu ana ngā mea e hira ana i ngā mea e whakaaronuitia ana.

Ngā kupu taka

Ngā kupu i puta ake i te tauaromahi.

Te whārangi whakamutanga

He horopaki ako

Ko ngā kawenga mahi i mahia.

He matapaki

Ko ngā kōrerorero ēnei i waenga i te ākonga rāua ko te pouako i te wā e haere ana ngā mahi. I whakamahia ngā pātai e whā a Cunningham kia kitea te hōhonutanga o ngā whakaaro me ngā mōhiotanga o te ākonga. E rapu ana te pātai tuatahi i ngā hokinga whakaaro. E rapu ana te pātai tuarua i te hononga o ētahi whakaaro ki tētahi ariā nui. E rapu ana te pātai tuatoru i te whakaaro whānui, arā, kia whānui te titiro. E rapu ana te pātai tuawhā i ngā whakaaro ake o te ākonga.

Ki hea i nāianei?

Ko ngā mahi ēnei hei āwhina i te pouako, i te kura, i te whānau ki te whakarite akoranga kia piki ake ngā ākonga ki mōhio kē, pūkenga kē, taumata kē.

Ngā hononga ki te marautanga

Ko ngā hononga ēnei ki ētahi atu whenu o te marautanga Tikanga ā-iwi, ki te marautanga o Te Whāriki.

He rauemi

Ko ngā pukapuka me ngā paenga tukutuku o te ipurangi ēnei hei tirohanga mā te pouako me ngā ākonga.

Kia Mataara! Kei ngā tuhinga a ngā ākonga ētahi hapa.

Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 67kb)

PDF help Printing tip

Ki runga