TKI global navigation

Ngā Tauaromahi Marautanga o Aotearoa Papakainga Tauaromahi Assessment homepage
Papakāinga tauaromahi Tikanga ā Iwi

Tikanga ā-iwi

Taumata

Te Ao Hurihuri

Ngā Atua Kiriki me ngā Atua Māori

Mā te pouako
He tāhū Tikanga ā Iwi


Tā tēnei mahi e whakaatu ana

E whakaatu ana tēnei tuhinga i te tūhuratanga uara. Koinei te tūtohi i tuhia e Te Pae hei whakataurite i ngā atua Kirīki ki ngā atua Māori, hei whakamārama i ōna whakapono.

Whāinga paetae 1

Ka taea e te ākonga te whakaatu i te take me ngā huarahi e whakaaronuitia ai e te tangata ngā wā o mua.

Ki runga

Te arotahi

Te whakataurite i ngā whakapono Māori ki tā tētahi atu iwi.

Ngā mōhiotanga

Ka taea e te ākonga te:

  • whakataurite i ngā atua Kiriki ki ngā atua Māori
  • whakatauira i ētahi hononga o te whakapono ki ngā wā o mua.

Ngā māramatanga

Ko ētahi māramatanga tērā pea ka puta:

  • he maha ngā iwi e whakapono ana ki ō rātou ake atua
  • kei tēnā iwi, kei tēnā iwi āna whakamārama mō ōna atua
  • ko Tāne mata nui.

Ki runga

Ngā hononga o ngā ariā matua ki te tāhū

  1. 1.1 Ngā ariā ā-hapū, ā-iwi, ā-rōpū rānei

    • E mārama ana a Te Pae ki ngā whakaawenga o ngā atua ki te oranga o te iwi Kiriki me te iwi Māori. Kei ēnei kōrero ētahi whakamārama mō te tīmatanga o te ao me ngā whakapapa mai i a Ranginui rāua ko Papatūānuku. (a)
  2. 1.2 Te whai wàhi atu ki te hapū, ki te iwi, ki te rōpū rānei

    • E mōhio ana a Te Pae he kaitiaki katoa ngā atua. Mā tērā ka mōhio ko wai rātou. (e)
  3. 1.3 Ngā mea e hiranga ana

    • E whakaatu ana ngā tuhinga a Te Pae i ōna whakapono me ōna māramatanga ki ētahi o ngā kōrero tuku iho. (i)
Ko ngā atua kiriki me ngā atua Māori.

Ko ngā atua kiriki me ngā atua Māori.

Te tūhuratanga uara

Te whakamārama i ō rātou ake uara

  • E whakapono ana a Te Pae ki ētahi o ngā kōrero tuku iho a ōna tīpuna. E mōhio ana ia, kei ngā kōrero, kei ngā whakapapa, ngā herenga ki ngā tīpuna, ki ngā atua Māori hoki.

Te homai take e whai ai te tangata i ētahi uara

  • E mōhio ana a Te Pae me kaha tonu ia ki te ako, ki te pupuri i ngā tikanga me ngā kōrero tuku iho. I tuku iho ēnei kōrero kia mōhio ai i ahu mai ia i hea. He herenga ōna ki ngā tīpuna, ki te tangata hoki. He tāonga ēnei – me tiakina.

    (Kua whakaatu mā te pikitia.)

He kupu taka

ahurea culture
arotahi focus
Kirihi Greece
Kiriki Greek
manawapou life-blood
onamata from the past
taumāhekeheke o te ao Olympics
tūhuratanga uara values exploration
tukanga process
tūtohi table
whakaawenga influences
whakapakoko statues
whakapono belief

Ki runga

Te horopaki ako

Ko tā te pouako, he whakatō ki roto i ngā ākonga ngā kōrero, ngā tikanga me te ahurea o kui mā, o koro mā, te manawapou o te Māori.

Ko ngā taumāhekeheke o te ao te kaupapa ako. I hiahia tēnei pouako kia mōhio ngā ākonga ki ngā rerekētanga o ngā waiaro me ngā uara o ngā taumāhekeheke onamata ki ngā waiaro me ngā uara o nāianei. Ka rangahaua e ngā ākonga ētahi kōrero i te ipurangi me ētahi pukapuka. Ka puta te whakaaro ki te pouako me whakataurite ngā whakapono Māori ki ngā whakapono Kiriki onamata kia taea ai e ngā ākonga te whakaatu i ētahi take me ētahi huarahi e whakaaronuitia ana. Ko te tukanga i whakamahia ko te tūhuratanga uara.

I tuhituhi a Te Pae i tēnei tūtohi ki te whakaatu i ngā mahi a ngā atua Kiriki me ngā atua Māori. Ki raro iho, ka tuhia e ia ētahi kōrero e whakaatu ana i tōna whakaaro nui ki tēnei tūāhua, me tōna whakapono kia ū tonu ki ēnei.

Ki runga

He matapaki

Pouako: He aha ētahi o ngā waiaro me ngā uara o ngā Kiriki onamata?
Ākonga: Ngā atua Kiriki.
Pouako: He aha ngā Kiriki i mau tonu ai ki ō rātou atua?
Ākonga: He pono nō rātou ki ngā atua.
Pouako: Mehemea ka ngaro ēnei kōrero tuku iho ka aha ngā Kiriki me ētahi atu iwi?
Ākonga: Ka pōuri nō te mea kua ngaro ā rātou kōrero.
Pouako: Ki ōu whakaaro, me mau tonu e ia iwi ōna whakapono me ōna kōrero?
Ākonga: Āe.
Pouako: He aha ai?
Ākonga: He mea hiranga. Ko tātou tēnā.

Ki runga

Ki hea i nāianei?

Kia tipu tonu tēnei ākonga, me arotahi ki:

  • te rangahau i ngā waiaro, me ngā uara, o ētahi atu iwi taketake ki ō rātou atua
  • te tuhi i ngā whakaawenga mō ngā mahi a ētahi o ngā atua
  • te ako i ōna whakapapa.

Ki runga

Ngā hononga ki te marautanga

Te ao hurihuri

Ka taea e te ākonga te:

  • whakamārama i ngā huarahi e whakaawea ai te oranga o te tangata. (T1, WP2e)

Te ahurea me te tuku ihotanga

Ka taea e te ākonga te:

  • whakamārama i te take e whakaata ai ētahi tūmomo āhuatanga hapori i te ahurea o ētahi tāngata (T2, WP1i)
  • tāutu i ngā āhuatanga e waihanga ana i ngā mahi ahurea o mua, o nāianei. (T3, WP1a)

Ki runga

He rauemi

Te Tāhuhu o te Mātauranga. (2001). Ngā pakiwaitara a te iwi Māori. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero Whāiti.

Te Tāhuhu o te Mātauranga. (2001). Ngā pakiwaitara a ngā Kiriki. Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero Whāiti.

www.messagenet.com/myths/bios/

TKI Mātauranga MāoriTKI Mātauranga Māori

Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 567KB)

PDF help Printing tip

Ki runga