| Ngā Tauaromahi Marautanga o Aotearoa |  |
 |
 |
|
 |
Tikanga ā-iwi |
 |
|
Te Ahurea me te Tuku IhotangaNgā Pūmanawa Tuakiri o Tāwhirimātea |
 |
Tā tēnei mahi e whakaatu ana
E whakaatu ana tēnei tuhinga i te pakirehua. Koinei ngā tuhinga a Te Rina mō ana kitenga i taua wā.
Whāinga paetae 1
Ka taea e te ākonga te whakaatu i ngā huarahi i whakawhanaketia ai, i puritia ai, i urutautia ai te tuakiri ahurea me te tuakiri ā-whenua.
Te arotahi
Te whakapono ki ngā kōrero tuku iho.
Ngā mōhiotanga
Ka taea e te ākonga te:
- tāutu i ētahi o ngā pūmanawa tuakiri o Tāwhirimātea
- whakamārama i ōna whakapono ki tā te Māori titiro ki te tītohunga Māori.
Ngā māramatanga
Ko ētahi māramatanga tērā pea ka puta:
- me āta ako tātou ki ngā pūmanawa tuakiri o Tāwhirimātea
- kei tēnā iwi, kei tēnā iwi ō rātou ake whakapono.
Ngā hononga o ngā ariā matua ki te tāhū
-
1.1 Ngā ariā ā-hapū, ā-iwi, ā-rōpū rānei
- E mārama ana a Te Rina ki ngā kōrero mō Ranginui rātou ko Papatūānuku, ko Tāwhirimātea hoki. Kua kitea e ia te karawhiuwhiu a Tāwhirimātea i te whenua ki te āwhā.
- E mārama ana a Te Rina ki ngā kōrero mō Ranginui rātou ko Papatūānuku, ko Tāwhirimātea hoki. Kua kitea e ia te karawhiuwhiu a Tāwhirimātea i te whenua ki te āwhā.
-
1.2 Te whai wāhi atu ki te hapū, ki te iwi, ki te rōpū rānei
- E mōhio ana ia, ahakoa ngā whakaaro tuakiri ahurea, koinei ētahi whakamārama i ngā whakapono tuakiri ahurea Māori.
- E mōhio ana ia, ahakoa ngā whakaaro tuakiri ahurea, koinei ētahi whakamārama i ngā whakapono tuakiri ahurea Māori.
-
1.3 Ngā mea e hiranga ana
- E whakaatu ana ngā tuhinga a Te Rina, kei te ū tonu a ia ki ngā whakapono Māori.
- E whakaatu ana ngā tuhinga a Te Rina, kei te ū tonu a ia ki ngā whakapono Māori.
He aituā.
Te pakirehua
Te kohikohi me te whakatakoto mōhiohio
- Nā te waipuketanga o Waiohau, ka mātakitaki, ka titiro, ka whakaaro a Te Rina ki ngā mahi a Tāwhirimātea.
Te tukatuka mōhiohio
- Mai i ōna kitenga me ōna whakaaro, i tīmata ia ki te whakatakoto haere i ētahi ariā nui mō tana tuhinga.
Te whakatatū tūmomo kōrero tika
- Ki te whakapono a Te Rina, ko te waipuke tētahi o ngā tohu o te kaha whakatakariri o Tāwhirimātea.
Te whakawhiti matatau i ngā kitenga
I tuhi pūrongo a Te Rina, hāngai tonu ki tāna i kite ai, ki tāna i whakaaro ai.
(Kua whakaatu mā te pikitia.)
Te tūhuratanga uara
Te whakaatu i te āhei o te tangata ki te mahi tahi ki ētahi (atu) uara
- I mau i a Te Rina ēnei uara i ana tuhinga – te whakaaro ki te tangata, te whakapono ki ngā kōrero onamata, te aroha ki te kāinga.
He kupu taka
| āhuatanga Māori | natural features |
|---|---|
| ahurea | culture |
| arotahi | focus |
| āwhā | wind and rain |
| horonga | landslide |
| kaingatia | eroded |
| karawhiuwhiu | lashed |
| manawapou | life-blood |
| mārua = whārua | valley |
| noho pūmau | maintained |
| onamata | from the past |
| pakarutanga | break through, spread out |
| pakirehua | inquiry |
| pūmanawa tuakiri | unique attributes or qualities |
| rokohanga | consequences |
| tītohunga Māori | natural phenomena |
| tuakiri ahurea Māori | Māori cultural identify |
| tuakiri ā-whenua | national identity |
| urutautia | adopted |
| whakatakariri | fury/anger; furious/enraged |
Te horopaki ako
Ko tā te pouako, he whakatō ki roto i ngā ākonga ngā kōrero, ngā tikanga me te ahurea o kui mā, o koro mā, te manawapou o te, Māori.
I whakawhiti kōrero te pouako rātou ko ngā ākonga mō ngā āhuatanga o Tāwhirimātea i te waipuketanga o Waiohau. I pānui ngā ākonga i ngā niupepa, i whakarongo rātou ki ngā kōrero a ētahi atu e pā ana ki ngā āhuatanga i kitea e rātou i taua wā. I kite rātou i te horonga mai o te whenua, te kaha rere o te wai i ngā awa, me te pakarutanga o te huarahi tata atu ki tētahi o ngā piriti.
I tukatuka mōhio a Te Rina mai i ana kitenga. Ki a ia, he tohu te waipuke i te kaha whakatakariri o Tāwhirimātea. I whakaatu āna tuhinga i ngā uara o te manaaki tangata me tana kaha whakapono ki ngā kōrero o ōna pakeke, me te noho pūmau tonu o tōna koroua ki tōna papa kāinga, ahakoa te kaha o te waipuke.
He matapaki
| Pouako: | Nō hea ōu mōhiohio? |
|---|---|
| Ākonga: | Mai i a Whaea Hare, Koro Hieke, tōku whaea me taku kitenga i ngā waipuke o Waiohau. |
| Pouako: | He aha ngā rokohanga o tēnei waipuke nui? |
| Ākonga: | Me whakatūpato koe. Me noho koe ki te taha o ō mātua me tō whānau kia kore ai koe e mate i te waipuke. |
| Pouako: | He aha ōu mōhiotanga mō Tāwhirimātea? |
| Ākonga: | Ko ia te atua o te marangai me te hau. Ki te marangai, ka kī ngā pakeke kei te tangi a Tāwhirimātea. Ki te kaha te pupuhi o te hau, kei te pukuriri a Tāwhirimātea. |
| Pouako: | Mēnā ka waipukehia tō kāinga, ka aha koutou? |
| Ākonga: | Ka mākū katoa ā mātou taputapu i te wai, ka pakaru ētahi o ngā mīhini tunu kai pērā i te ngaruiti. Ki ōku nei whakaaro, ka tū tonu tō mātou whare engari me hemea ka taka tētahi rākau ki runga i tō mātou whare, ka tino pakaru rawa atu. Ka mate ngā putiputi, ka paruparu katoa te whare i te paru. |
Ki hea i nāianei?
Kia tipu tonu tēnei ākonga, me arotahi ki:
- te rangahau i ngā whakapono me ngā kōrero a ētahi atu iwi taketake, mō ngā tohu o Tāwhirimātea
- te rangahau i ngā pūmanawa tuakiri o tētahi tangata rongonui
- arohaehae i ngā take e whai uara ai te tangata.
Ngā hononga ki te marautanga
Te wāhi me te taiao
Ka taea e te ākonga te:
- tāutu i ngā tikanga rerekē a te tangata kia mōhio ai ia ki te wāhi me te taiao. (T4, WP2a)
Te whakaritenga pāpori
Ka taea e te ākonga te:
- tāutu i ngā tūmomo mātātaki me ngā tūmomo mōrearea ka pā mai ki te tangata. (T4, WP1a)
He rauemi
Taitua, Heteraka. (2005). Ranginui Rāua Ko Papatūānuku;
Ngā Uri a Rangi rāua ko Papa; Te Wehenga O Rangi Rāua Ko Papa. Te Wharekura 73.
Te Whanganui-a-Tara: Te Pou Taki Kōrero Whāiti.
www.teara.govt.nz/NewZealanders/MaoriNewZealanders/MaoriCreationTraditions/3/en
www.tki.org.nz/r/wick_ed/themes/weather/legend.php
Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 758KB)
 |
 |