TKI global navigation

Ngā Tauaromahi Marautanga o Aotearoa Papakainga Tauaromahi Assessment homepage
Papakāinga tauaromahi Tikanga ā Iwi

Tikanga ā-iwi

Taumata

Te Wāhi me te Taiao

Ngāpukeriki

Mā te pouako
He tāhū Tikanga ā Iwi


Tā tēnei mahi e whakaatu ana

E whakaatu ana tēnei tuhinga i te pakirehua. Koinei ngā kitenga a Christopher mai i tana uiuinga i a Ana, tētahi o ngā kaimahi i Ngāpukeriki.

Whāinga paetae 1

Ka taea e te ākonga te whakaatu i te whakaatatanga o te wāhi i ngā pāhekotanga o te tangata ki te taiao i te wā o mua.

Ki runga

Te arotahi

Te whakaora i te taiao māori.

Ngā mōhiotanga

Ka taea e te ākonga te:

  • whakamārama i ngā huarahi whakaora i Ngāpukeriki
  • whakaatu whakaritenga a ngā hapū mō Ngāpukeriki
  • whakamārama i ngā hua ka puta ki ngā hapū.

Ngā māramatanga

Ko ētahi māramatanga tērā pea ka puta:

  • ka taea e te hapū te whakaora, te whakahaere i ōna ake whenua
  • i ētahi wā, me rapu āwhina i ētahi atu tāngata, rōpū rānei
  • mā te kite ka mōhio, mā te mōhio ka mārama
  • me whakakorikori i te tangata kia haere ki te ako ki ngā āhuatanga o te taiao māori.

Ki runga

Ngā hononga o ngā ariā matua ki te tāhū

  1. 1.1 Ngā ariā ā-hapū, ā-iwi, ā-rōpū rānei

    • E mārama ana a Christopher, kua takakinohia te taiao onamata e ngā orotā kua mauria mai e te Pākehā. (a) (e)
  2. 1.2 Te whai wāhi atu ki te hapū, ki te iwi, ki te rōpū rānei

    • E mōhio ana a Christopher, i ngā wā onamata, ko te ngahere te puna o te oranga (kai, rongoa, kōrero) mō te iwi Māori. (i)
  3. 1.3 Ngā mea e hiranga ana

    • E whakaatu ana ngā tuhinga a Christopher mā te atawhai, me whakaora i te ngahere, ka hoki mai anō ngā manu, kia tipu ake anō ngā raurēkau me ngā rākau. (o)
Te papakāinga.

Te papakāinga.

Te pakirehua

Te hanga pātai

  • I whiriwhiri pātai a Christopher rāua ko te pouako hei uiuinga māna.

Te kohikohi me te whakatakoto mōhiohio

  • I hopua ngā kōrero a Ana ki te mīhini hopu reo.

Te tukatuka mōhiohio

  • I tīpakohia e Christopher ngā whakaaro matua o te uiuinga.

    (Kua whakaatu mā te pikitia.)

Te whakatau kōrero whānui

  • I kite a Christopher i te maha o ngā hua o te whakaora i te ngahere. Kua ora te ngahere, kua whai mahi ētahi, kua whai wāhi ki te ako i ngā āhuatanga o te ngahere.

Te whakawhiti kitenga

  • I kite a Christopher mā kua torutoru haere ngā orotā, kua nui ake ngā manu, kua tipu ake anō te ngahere.

He kupu taka

ahurea culture
arotahi focus
heketea hectares
manawapou life-blood
‘moutere rō whenua’ mainland island
onamata from the past
orotā = kīrearea pests
pāhekotanga interaction
pakirehua inquiry
paihana = paitini poison
paparahi trails
pūtere project
raurēkau vegetation
rokohanga consequences
takakinohia spoil
tīpakohia selected
torutoru = ruarua few
whakakorikori cause to move, motivate
whakaora restore, regenerate
whakatutukinga achievements
whare taiao eco-cabin
uiuinga interview

Ki runga

Te horopaki ako

Ko tā te pouako, he whakatō ki roto i ngā ākonga ngā kōrero, ngā tikanga, me te ahurea o kui mā, o koro mā, te manawapou o te Māori.

He pūtere hou a Ngāpukeriki ki ngā whānau o ngā hapū o Te Whānau-ā-Nuku me Te Whānau-ā-Rūtaia i Ómaio. Nā te pouako tēnei kaupapa o Ngāpukeriki i whakarite hei mahi rangahau. I mātakitaki whakaaturanga ā-hiko mō te āhua o tēnei “moutere rō whenua.”

I whakarite take, me ētahi pātai, te pouako rāua ko te ākonga, hei uiuinga ki a Ana, tētahi o ngā kaimahi o Ngāpukeriki. Ka hopu i ngā whakautu ki te mīhini hopu reo.

Ka hangaia e Christopher he mahere hei whakaatu i tāna i rongo ai, hei whakarāpopoto i ōna whakaaro me ōna kitenga.

Ki runga

He matapaki

Pouako: He aha ngā hiahia a ngā hapū mō Ngāpukeriki?
Ākonga: Ki te whakaora i te ngahere me ngā manu.
Pouako: He aha ngā rokohanga mēnā ka kore rātou e tiaki, e atawhai i tēnei whenua?
Ākonga: Ka kore ngā manu me ngā rākau.
Pouako: He aha te pūtake o te whakatū whare taiao ki Ngāpukeriki?
Ākonga: Hei whare haumaru ki te tūpono pā he raru ki a koe i te ngahere.
Pouako: He aha ētahi huarahi tērā pea ka taea e te hapū te whakahaere ki Ngāpukeriki?
Ākonga: He whakaako i ētahi tāngata ki ngā mahi o te ngahere me ngā mahi taiao.

Ki runga

Ki hea i nāianei?

Kia tipu tonu tēnei ākonga, me arotahi ki:

  • te rangahau i ngā kōrero tuku iho o tēnā wāhi, o tēnā wāhi o Te Whānau-ā-Apanui
  • te rangahau i ngā mahi a Te Papa Atawhai ki:
    • ngā whenua Māori
    • ngā whenua kua murua
    • ngā whenua rāhui.

Ki runga

Ngā hononga ki te marautanga

Te ahurea me te tuku ihotanga

Ka taea e te ākonga te:

  • whakaahua pēhea ai te whakaata a ngā mahi ahurea i te tikanga ā iwi. (T3, WP1u)

Te wāhi me te taiao

Ka taea e te ākonga te:

  • whakamārama i te take e matatū ai ētahi āhuatanga o te whenua, i ahu mai i ngā pāhekotanga o mua, ahakoa ko ētahi ka ngaro tonu atu. (T4, WP1a)

Ki runga

He rauemi

Ngāpukeriki Restoration Area Pest Control Report and Plant Survey February 2005.

Young, David. (2004). Our island, ourselves: History of conservation in New Zealand. Dunedin: University of Otago Press.

TKI Mātauranga MāoriTKI Mātauranga Māori

Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 639KB)

PDF help Printing tip

Ki runga