Tā tēnei mahi e whakaatu ana

E whakaatu ana tēnei tuhinga i te pakirehua. Koinei ngā whakaaro o Koro mō te parekura i pā atu ki ētahi o ngā whenua i Te Moana o Īnia.

Whāinga paetae 2

Ka taea e te ākonga te whakaatu i ngā huarahi e taea e te takitahi me te rōpū te urupare ki te panoni.

Ki runga

Te arotahi

Te urupare ki tētahi parekura nui.

Ngā mōhiotanga

Ka taea e te ākonga te:

• whakamārama nā te aha i puta ai te parawhenua mea
• whakaatu i ngā rokohanga o ngā parawhenua mea
• whakamārama i ētahi huarahi hei āwhina i ngā tāngata kua parekuratia.

Ngā māramatanga

Ko ētahi māramatanga tērā pea ka puta:

• he mea nui tonu kia whai whakaaro tātou ki ngā tāngata kua parekuratia, ki ngā tāngata kua mate
• he mea nui tonu kia whai whakaaro tātou ki ngā tāngata kua pā ki te parekura
• i ētahi wā, ka māharahara te tangata ki a ia anō, ki tōna whānau hoki
• i ētahi wā he rerekē te urupare a te tangata ina ka pā mai te parekura
• e kore e taea te whakarerekē i ngā mahi a Tāwhirimātea, a Rūaumoko, nō reira kia mataara.

Ki runga

Ngā hononga o ngā ariā matua ki te tāhū

1. 2.1 Ngā ariā ā-hapū, ā-iwi, ā-rōpū rānei

   • E mārama ana a Koro nā te kore e taea te huri i ngā parekura māori kua pā ki te tangata, i ētahi wā, ka mate ētahi tāngata.

2. 2.2 Te whai wāhi atu ki te hapū, ki te iwi, ki te rōpū rānei

   • Ahakoa kāore i tuhia, e mōhio ana a Koro, nā te tata o tana wāhi noho ki te moana, ka raruraru rātou mehemea ka pā mai te parawhenua mea ki Ōpotiki.

3. 2.3 Ngā mea e hiranga ana

   • E whakaatu ana ngā tuhinga a Koro kāore ia e hiahia kia pā mai te parawhenua mea ki a ia, ki te iwi.

Te pakirehua

He kupu taka

Āhia	Asia
ahurea	culture
Hiri Ranaka	Sri Lanka
Itonīhia	Indonesia
manawapou	life-blood
mōrearea	crises
pakirehua	inquiry
panoni	change
parawhenua mea = āniwhaniwha	tsunami
parekura māori	natural disaster
pīki	big
pīki whara	huge
rokohanga	consequences
Tairana	Thailand
Te Moana o Īnia	Indian Ocean
tūpono	chance
urupare	response
wā mōrearea	time of crises

Ki runga

Te horopaki ako

Ko tā te pouako, he whakatō ki roto i ngā ākonga ngā kōrero, ngā tikanga, me te ahurea o kui mā, o koro mā, te manawapou o te Māori.

I hiahia te pouako kia mārama ngā ākonga ki te parawhenua mea, i te hounga mai o tēnei mea nui i Te Moana o Īnia i te tau 2004. He kaupapa nui tēnei mā ngā ākonga, nō te mea e noho tata ana rātou ki te moana. Ki te mārama rātou ki ngā urupare o ngā tāngata, ahakoa te mōrearea, ākuanei pea ka taea e rātou aua māramatanga te whakaatu kei tūpono pā mai tēnei raruraru ki Ōpotiki.

I whakawhiti kōrero te pouako rātou ko ngā ākonga mō te āhua o tētahi parawhenua mea, kātahi ka huri ki te titiro ki te mea nui o 2004. Mā te pakirehua ka kohikohi mōhiohio ngā ākonga. I mātakitaki rīpene ataata, i pānui niupepa, i mātakitaki pouaka whakaata rātou. I tīpakohia ngā kōrero matua hei tuhinga poto. Ka whakawhiti kōrero anō rātou ki te pouako, ka whakarāpopotohia ā rātou tuhinga, kātahi ka whakamau ki te rorohiko.

Ki runga

He matapaki

Pouako:	Ka tīmata te parawhenua mea i hea?
Ākonga:	Ka tīmata i te rū i raro i te moana.
Pouako:	He aha ngā rokohanga o te parawhenua mea ki te tangata?
Ākonga:	Ka mate ētahi, ka mataku ētahi. Ka aroha kē.
Pouako:	Mehemea ka pā mai te parawhenua mea ki Ōpotiki, ka aha koe?
Ākonga:	Ka mataku ahau. Ka piki ahau me taku whānau ki runga i taku whare. Kāore ahau e pīrangi kia pā mai tēnā āhuatanga ki ahau.
Pouako:	He aha ētahi huarahi hei mahinga mā ngā tāngata o Ōppotiki i mua noa atu i te wā mōrearea?
Ākonga:	Me whakatikatika i a rātou tueke.

Ki runga

Ki hea i nāianei?

Kia tipu tonu tēnei ākonga, me arotahi ki:

• te rangahau kōrero mō ngā parawhenua mea i Nipono, i ētahi atu whenua
• te pānui i ngā pūrākau mō Rūaumoko
• te rangahau rū whenua ā tēnā iwi, ā tēnā iwi
• te rangahau kōrero mō ētahi atu parekura i Aotearoa, i te ao whānui.

Ki runga

Ngā hononga ki te marautanga

Te whakaritenga pāpori

Ka taea e te ākonga te:

• tāutu i ngā tūmomo mātātaki me ngā tūmomo mōrearea ka pā mai ki te tangata. (T4, WP1a)

Te ao hurihuri

Ka taea e te ākonga te:

• whakaahua i ngā tūāhua kua pā ki tētahi rōpū i roto o te wā. (T4, WP1a)

Ki runga

He rauemi

www.ess.washington.edu/tsunami/index.html

www.ew.govt.nz/enviroinfo/hazards/naturalhazards/coastal/tsunami.htm

http://serc.carleton.edu/NAGTWorkshops/visualization/collections/PTMovements.html

TKI Mātauranga Māori

Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 673KB)

Ki runga