TKI - Assessment: Exemplars: Maori: Tikanga ā Iwi

Ngā Tauaromahi Marautanga o Aotearoa

Tikanga ā-iwi

Te Whakaritenga Pāpori

Te Manaaki Tangata i te Kura

Te horopaki ako Ngā hononga ki te marautanga Ki hea i nāianei?

Tā tēnei mahi e whakaatu ana

E whakaatu ana tēnei mahi i te pakirehua me te tūhuratanga uara. Kua puta mai ōna whakaaro me ōna uara mō te manaaki tangata i te kāinga, i te marae me te kura.

Whāinga paetae 2

Ka taea e te ākonga te whakaatu i ngā tūranga rerekē whakatutukihia ai e te tangata i roto i ngā tūmomo rōpū.

Ki runga

Te arotahi

Te manaaki tangata.

Ngā mōhiotanga

Ka taea e te ākonga te:

whakamārama i te tikanga o te manaaki tangata
whakamārama i ētahi mahi manaaki i te kāinga, i te marae, i te kura.

Ngā māramatanga

Ko ētahi māramatanga tērā pea ka puta:

he mea nui tonu te manaaki tētahi i tētahi
ko tāu rourou, ko tāku rourou, ka ora te iwi.

Ki runga

Ngā hononga o ngā ariā matua ki te tāhū

1.1 Ngā ariā ā-hapū, ā-iwi, ā-rōpū rānei
- E mārama ana a Te Kemara he tikanga tuku iho te manaaki tangata.
1.2 Te whai wāhi atu ki te hapū, ki te iwi, ki te rōpū rānei
- E mōhio ana ia ki ētahi o ngā mahi hei manaaki tāngata pēnā i te āwhina, te mihi atu, te whakatau, te kōrero pai ki te tangata me te pōwhiri manuhiri.
1.3 Ngā mea e hiranga ana
- E whakaatu ana ngā whakaaro a Te Kemara mā te manaaki tangata ka whai hoa ia. Mēnā ka tiaki ia i tētahi atu, ā te wā, ka huri taua tangata ki te tiaki, ki te manaaki i a ia, i tētahi atu.

Nā Te Kemara tēnei pikitia e whakaatu ana i te pōwhiri.

Nā Te Kamara tēnei pikitia e whakaatu ana i te pōwhiri.

Te pakirehua

Te kohikohi me te whakatakoto mōhiohio

I whakaputa a Te Kemara i ōna whakaaro ki te pouako, nā te pouako i whakamau ki te rorohiko.

Te whakatau kōrero whānui

Kei te mòhio a Te Kemara mēnaā ka pai tana tiaki, tana manaaki i tētahi atu, ka pērā hoki ki a ia.

Te whakawhiti kitenga

Kei ngā tuhinga a Te Kemara āna whakautu ki te pātai me pēhea te manaaki tangata. Ko tāna, me mihi atu, me āwhina, me kōrero pai ki a ia.

(Kua whakaatu mā te pikitia.)

Te tūhuratanga uara

Te whakamārama i ō rātou ake uara

Ki a Te Kemara, mā te manaaki tangata, ka whai hoa ia ki te takahi i te huarahi tika.

He kupu taka

ahurea	culture
arotahi	focus
manawapou	life-blood
ōhia manomano	brainstorm
pakirehua	inquiry
tūhuratanga uara	values exploration
tuku ihotanga	heritage
whaihoa = whai hoa	make friends

Ki runga

Te horopaki ako

Ko tā te pouako, te whakatō ki roto i ngā ākonga ngā kōrero, ngā tikanga, me te ahurea o kui mā, o koro mā, te manawapou o te Māori.

Nā te whakawhiti kōrero a ngā ākonga, ka puta mai ō rātou whakautu ki te pātai, “He aha tēnei mea te manaaki tangata? I whakaatu ō rātou whakaaro mā te ōhia manomano. I mahi tahi rātou ko te pouako ki te tīpako whakautu ki ngā pātai i te pepa mahi. I tā pikitia rātou hei tāpiri atu ki ō rātou whakautu.

Ko tētahi atu o ngā mahi a ngā ākonga ko te aromatawai i ō rātou ake kaha ki te manaaki tangata, ki te manaaki manuhiri i te kura.

Ki runga

He matapaki

Pouako:	He aha tēnei mea te manaaki tangata?
Ākonga:	He tikanga tuku iho nā kui mā, nā koro mā.
Pouako:	He aha ētahi o ā koutou mahi manaaki manuhiri ki te kura?
Ākonga:	Ka pōwhiri mātou ki a rātou, ka whāngai i a rātou.
Pouako:	He aha ētahi o āu mahi hei manaaki i tō whānau i te kāinga?
Ākonga:	Te whakapai tēpu, te whakapai rūma.
Pouako:	He aha tātou e manaaki ai i te tangata?
Ākonga:	He tikanga. Ka pai ahau ki a rātou, ka whai hoa au.