TKI global navigation

Ngā Tauaromahi Marautanga o Aotearoa Papakainga Tauaromahi Assessment homepage
Papakāinga tauaromahi Tikanga ā Iwi

Tikanga ā-iwi

Taumata

Te Ahurea me te Tuku Ihotanga

Te Pīwaiwaka

Mā te pouako
He tāhū Tikanga ā Iwi


Tā tēnei mahi e whakaatu ana

E whakaatu ana tēnei tuhinga i te pakirehua. Koinei ngā whakaaro o Tara mō tētahi o ōna tino whakapono.

Whāinga paetae 1

Ka taea e te ākonga te whakaatu i te rerekētanga o ngā mahi a ngā rōpū ahurea, ahakoa e whakaata tonu ana ēnei i ētahi pūtake ōrite.

Ki runga

Te arotahi

Te whakapūmau i te mātauranga Māori.

Ngā mōhiotanga

Ka taea e te ākonga te:

  • whakamārama i ētahi o ngā mātauranga o tōna whānau me tōna hapū
  • whakaputa mai i tōna tino kaha whakapono ki tēnei mātauranga.

Ngā māramatanga

  • kei tēnā whānau, kei tēnā hapū ōna ake mātauranga.
  • he tino kaha ētahi tāngata ki te mau tonu ki ō rātou whakapono.

Ki runga

Ngā hononga o ngā ariā matua ki te tāhū

  1. 1.1 Ngā ariā ā-hapū, ā-iwi, ā-rōpū rānei

    • E mōhio ana a Tara ki ētahi kōrero tuku iho o ōna tīpuna. He tohu mate te pīwaiwaka ki tōna whānau me tōna hapū. (a)
  2. 1.2 Te whai wàhi atu ki te hapū, ki te iwi, ki te rōpū rānei

    • E whakaatu ana āna tuhinga kei te mau, kei te whakapono tonu tōna whānau, me tōna hapū, ki ēnei kōrero tuku iho. (e)
  3. 1.3 Ngā mea e hiranga ana

    • I hoki mai tōna whānau ki te marae ki te tangihanga o Parekura. I puta mai te māramatanga ki a ia, arā, e tohu ana taua pīwaiwaka, he mate kei te haere atu. (i) (o)
Te Pīwaiwaka.

Te Pīwaiwaka.

Te pīwaiwaka.

Te pīwaiwaka.

Te pakirehua

Te pātaitai

  • I pātai a Tara ki tōna kuia mō ngā kōrero a te Māori ki te uru mai o te pīwaiwaka ki rō whare.

Te kohikohi mōhiohio

  • I kohikohi mōhiohio a Tara mai i tōna kuia me tōna pāpā.

Te tukatuka mōhiohio

  • I tuhia e Tara ōna mōhiotanga i muri mai i te aituatanga o tōna whanaunga.

    (Kua whakaatu mā te pikitia.)

Te whakatau kōrero whānui

  • Mā te whakawhiti kōrero ki tōna pouako, ka kite a ia i te hononga o te pīwaiwaka ki te matenga o tōna whanaunga.

Te whakawhiti kitenga

  • I hangaia he mahere nui, ka tāngia e Tara he pikitia o te pīwaiwaka. I tuhia e ia ōna mōhiohio e pā ana ki te tohu mate o te pīwaiwaka.

He kupu taka

Ahitereiria Australia
ahurea culture
arotahi focus
īkara eagle
katinga toto blood clot
kurutai crane
manawapou life-blood
pakirehua inquiry
pīwaiwaka = tīrairaka fantail
whakapūmau maintain
whakaweto = kati turn off

Ki runga

Te horopaki ako

Ko tā te pouako, he whakatō ki roto i ngā ākonga ngā kōrero, ngā tikanga, me te ahurea o kui mā, o koro mā, te manawapou o te Māori.

I hiahia te pouako kia mōhio ngā ākonga ki ngā kōrero, ki ngā pūrākau e pā ana ki tō rātou hapū me tō rātou marae. I whiria e ia tēnei kaupapa, “I ahu mai au i hea?” Nāna i whakarite kia haria ngā ākonga ki te marae ki te whakarongo ki ngā kōrero a ngā pakeke, i runga anō i te mōhio i reira te mātauranga mā ngā ākonga. Ko tana hiahia anō hoki, kia mōhio ngā ākonga he mātauranga Māori ēnei e noho pūmau nei ki te hapū. E whakaatu ana ēnei i te rerekētanga o ngā mahi a te Māori.

I whakapuakingia tēnei kaupapa i te mahi toi. I mahi ā-rōpū ngā ākonga ki te hanga pikitia whakapiripiri, ki te hanga tauira ahu-3, me te peita pikitia rarahi hāngai tonu ki te marae. Nō muri mai, ka haere rātou ki te marae, ka whakarongo ki ngā kōrero tuku iho, ka ako i ngā whakahaere o te marae. I te hokinga atu ki te kura, ka tukua e te pouako kia tīpako ngā ākonga i te kaupapa kotahi hei whakapuaki i ō rātou whakaaro.

Ki tā Tara, ko te whakapono o tōna whānau ki te tohu o te pīwaiwaka. Mā te pakirehua, ka hangaia e ia he pātai hei tuku atu ki tōna kuia, ki tōna pāpā hoki. He mātauranga Māori e whakaatu ana i te rerekētanga o ngā whakapono ā tēnā, ā tēnā, ahakoa te tohu. I te mutunga ka tuhia e Tara ēnei kōrero.

Ki runga

He matapaki

Pouako: I kī mai koe he tohu mate te pīwaiwaka ki te whānau. Nō hea tēnā whakaaro?
Ākonga: Nō tōku pāpā, tōku kuia, ōku mātua kēkē, me ōku whaea kēkē.
Pouako: He aha ngā kōrero o tō pāpā mō te pīwaiwaka?
Ākonga: Ā te wā pea, he mate kei roto i te whānau.
Pouako: He aha koutou e whakapono ai ki taua kōrero?
Ākonga: I mua i te matenga o tōku koroua, i rere mai tētahi pīwaiwaka ki roto i tōna kāinga. E toru ngā rā i muri mai o tēnā, ka mate tōku koroua.
Pouako: Mēnā ka rere mai he pīwaiwaka ki roto i tō kāinga, he aha ōu whakaaro?
Ākonga: Tīkina te purūma hei whakamataku i a ia ki waho.

Ki runga

Ki hea i nāianei?

Kia tipu tonu tēnei ākonga, me arotahi ki:

  • te rangahau i ētahi atu tohu a te Māori
  • te tūhura i te hiranga o ētahi atu manu ki te Māori
  • te pānui me te whakamārama i ngā hōhonutanga o te pūrākau a Māui rāua ko Hinenuitepō.

Ki runga

Ngā hononga ki te marautanga

Te ao hurihuri

Ka taea e te ākonga te:

  • whakaahua i te whakaawenga o ngā mahi o mua, i te oranga o ētahi o tētahi tino wā, o tētahi tino wāhi (T3, WP1e)
  • whakaahua i ngā tūāhua kua pā ki tētahi rōpū i roto o te wā. (T4, WP1a)

Ki runga

He rauemi

Moon, Paul. (2003). Tohunga: Hohepa Kereopa. Tāmaki Makaurau: David Ling.

www.mtbruce.org.nz/fantailnfo.htm

TKI Mātauranga MāoriTKI Mātauranga Māori

Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 603KB)

PDF help Printing tip

Ki runga