TKI - Assessment: Exemplars: Maori: Tikanga ā Iwi

Ngā Tauaromahi Marautanga o Aotearoa

Tikanga ā-iwi

Ngā Rawa me ngā Mahinga Ohaoha

Te Toa Maha

Te horopaki ako Ngā hononga ki te marautanga Ki hea i nāianei?

Tā tēnei mahi e whakaatu ana

E whakaatu ana tēnei tuhinga i te pakirehua me te whakatau kaupapa pāpori. Koinei ngā tuhinga a Tainakore mō tana haerenga ki te toa maha hou.

Whāinga paetae 2

Ka taea e te ākonga te whakaatu i te take me ngā huarahi e mahi ai te tangata i ngā tūmomo mahi rerekē.

Ki runga

Te arotahi

Te whai oranga.

Ngā mōhiotanga

Ka taea e te ākonga te:

whakamārama i ngā tūmomo mahi e mahia ana e ngā tāngata i te toa maha hou i Pēterehema
whakamārama i ētahi tūmomo rawa e taea ai te hoko i te toa maha
whakamārama i te take e mahi ai te tangata.

Ngā māramatanga

Ko ētahi māramatanga tērā pea ka puta:

ka utua te tangata ki te mahi i ētahi mahi
mā te ihu oneone ka whai oranga te tangata.

Ki runga

Ngā hononga o ngā ariā matua ki te tāhū

1.1 Ngā ariā ā-hapū, ā-iwi, ā-rōpū rānei
- E mārama ana a Tainakore ki ētahi o ngā momo mahi a te tangata ki te toa maha pēnei i te whakatikatika i ngā kai, te tunu parāoa, te hoko me te hokohoko kai.
1.2 Te whai wàhi atu ki te hapū, ki te iwi, ki te rōpū rānei
- E mōhio ana ia ki ētahi o ngā āhuatanga o ngā tūmomo mahi rerekē a te tangata pēnei i te whakakī tarenga ki te kai, ki te rau atu i ngā kai ki ngā pēke kirihou.
1.3 Ngā mea e hiranga ana
- E whakaatu ana ngā tuhinga me te pikitia a Tainakore i ētahi o ngā taputapu me ngā taonga ka taea e ia te hoko i te toa maha i Pēterehema.

Te hoko kai.

Te pakirehua

Te whakamahi pātaitai hei kohikohi mōhiohio

I hīkoi a Tainakore mā ki te toa maha hou i Pēterehema ki te mātakitaki i ngā kaimahi, ki te tūhura i ngā tūmomo mahi e mahia ana e rātou. I tuku pātai rātou ki ngā kaimahi mō te āhua o ngā mahi.

Te whakakōmaka mōhiohio

I te hokinga o ngā ākonga ki te kura i whakawhiti whakaaro, i tuhi ōhia manomano rātou ko te pouako mō ngā mahi me ngā rawa i kitea e rātou. I haramai tētahi whanaunga, he kaimahi i te toa maha, ki te kōrero ki a rātou mō āna mahi, ōna whakaaro, me ngā whakaawenga o te toa maha ki tōna whānau.

Te whakawhiti kitenga

I tā pikitia, i tuhi kōrero a Tainakore mō ōna kitenga i tana haerenga ki te toa maha.

(Kua whakaatu mā te pikitia.)

Te whakatau kaupapa pāpori

Te whakatau kōwhiringa

Nā ngā ākonga ētahi rawa i hanga hei hokohoko ki ō rātou mātua i te kura. Nā rātou ngā utu i whakarite. Ko te pūtea hei āwhina i tētahi haerenga kura.

He kupu taka

ahurea	culture
arotahi	focus
hoahoa	design
hoko	buy
hokohoko	sell
manawapou	life-blood
ōhia manomano	brainstorming
pakirehua	inquiry
Pēterehema	Bethlehem
tarenga	shelf, shelves
toa maha	supermarket
whakaawenga = whakatau kaupapa	influences
pāpori	social decision making

Ki runga

Te horopaki ako

Ko tā te pouako, he whakatō ki roto i ngā ākonga ngā kōrero, ngā tikanga, me te ahurea o kui mā, o koro mā, te manawapou o te Māori.

I whakawhiti kōrero ngā ākonga mō te toa maha hou i Pēterehema. Mai i reira i puta mai ngā painga, me ngā whakaawenga ki ō rātou whānau, o te toa maha hou nei. I tuhia ki runga papa tuhituhi ngā mea pai, me ngā mea kāore i pai. I titiro rātou ki ētahi pikitia mahinga kai tawhito, ka tauritehia ki ngā mahinga kai o nāianei. I hanga taonga rātou hei hoko i te rā hokohoko i te kura.

Ki runga

He matapaki

Pouako:	He aha ngā mahi a ngā tāngata i te toa maha?
Ākonga:	He tunu parāoa, he titiro ki te utu o ngā kai, he rau i ngā kai ki ngā kirihou. Ka hoatu i ngā moni hei utu i ngā kai, ka whakahokia mai e te kaimahi ngā toenga moni.
Pouako:	He aha ētahi o ngā kai rerekē i te toa?
Ākonga:	He harore, he rare, he inu, he tiakarete.
Pouako:	Ki ōu whakaaro, he aha rātou i hokohoko ai i aua kai rerekē?
Ākonga:	He maha nō ngā Māori me ngā Pākehā i Aotearoa.
Pouako:	Mehemea karekau he toa maha i Pēterehema, ka pēhea ana ngā tāngata o tēnei rohe?
Ākonga:	Kua haere ki te tāone ki te hoko kai.

Ki runga

Ki hea i nāianei?

Kia tipu tonu tēnei ākonga, me arotahi ki:

te ako ki te tunu kai
te whakataurite utu rawa o tēnā toa, o tēnā toa
te rangahau i te mahi rawa me te tā hoahoa
te ako i ngā mahi a ngā kaimahi o te māra.

Ki runga

Ngā hononga ki te marautanga

Te ao hurihuri

Ka taea e te ākonga te:

tauira i ngā whakarerekētanga kua whakaawe i te oranga o te whānau me te hapori (T1, WP2a)
whakamārama i te rerekētanga o te wā o nā noa nei ki te wā o mua noa atu. (T2, WP2a)