| Ngā Tauaromahi Marautanga o Aotearoa |
![]() |
||
Tikanga ā-iwi |
|
|
Te Ao HurihuriTe Whiti o Rongomai |
|
E whakaatu ana tēnei tuhinga i te pakirehua. I tana haerenga ki Parihaka i kite whakamaharatanga, i rongo kōrero a Erina mō Te Whiti o Rongomai.
Ka taea e te ākonga te whakaatu i te waihangatanga a ngā pūtake me ngā otinga i te oranga o te tangata.
Te maumahara ki ngā kōrero tuku iho.
Ka taea e te ākonga te:
Ko ētahi māramatanga tērā pea ka puta:
Tū ana tēnei tohu i Parihaka hei whakamaumahara-tanga i te tipuna rongonui o Taranaki, a Te Whiti o Rongomai. He poropiti a Te Whiti rāua ko Tohu Kākāhi. Ko te poropiti tētahi tangata ka kōrero te atua ki a ia, ka kōrero anō ia ki tētahi o āna iwi. Ko rāua ngā rangatira me ngā kaiārahi o Taranaki i te wā e raupatuhia ana ngā
whenua e te Pākehā. Muia ana te pā kāinga o Parihaka e te tangata, e ngā iwi o te motu e tautoko ana i a Taranaki. Kāre ngā iwi o Taranaki e mau pū ana, engari i
pakanga tonu rātou kia mau i a rātou a rātou whenua. Tokomaha rātou i mauheretia i Te Waipounamu, tokomaha rātou i mate.
I raupatuhia ngā whenua i Parihaka e ngā pākehā, ka pakanga ngā whānau o te iwi o Parihaka ki ngā hoea o te kāwanatanga. Rite tonu te mahi i Parihaka ki te mahi i te Whakatohea, Tūhoe. I murua e ngā Pākehā ngā whenua o Waioweka tae noa ki te whārua o Ruatoki.
Ko Te Kooti a Rikirangi tētahi poropiti e mōhio ana e ahau. Ko te Hāhi Ringatu tana hāhi. Kei waenganui te hāhi ringatu i tō mātou kura. Ka whakaakotia mātou i te kura
ki ngā waiata, hīmene, pānui me te waiata hei painga, hei ārahi i a mātou i roto i te ao.
He tohu maumaharatanga mō Te Whiti o Rongomai.
Ko tōna whakatau, he rite te muru whenua i Taranaki ki te muru whenua i Te Whakatohea, i Tūhoe.
(Kua whakaatu mā te pikitia.)
| ahurea | culture |
|---|---|
| arotahi | focus |
| kōhatu maumahara | memorial stone |
| manawapou | life-blood |
| mauhere (-tia) | captured, imprisoned |
| muia | swarmed (by people) |
| muru whenua | plunder, steal, take by force |
| noho rongomau | remain peaceful |
| ngā pūtake me ngā otinga | cause and effect |
| pakanga | battle, war, skirmish |
| pakirehua | inquiry |
| poropiti | prophet |
| raupatuhia | confiscated |
| raupatu whenua | taken by force, by an enactment of legislation |
| tautohe i runga i te rangimārie | passive resistance |
| tokomaha | numerous, many |
| whakaawenga | influences |
| whakamaharatanga | memorial |
| whakapūmau | maintain |
| whakataurite | compare |
Ko tā te pouako, he whakatō ki roto i ngā ākonga ngā kōrero, ngā tikanga, me te ahurea o kui mā, o koro mā, te manawapou o te Māori.
I haria Te Kura Mana Māori o Maraenui ki te takiwā o Taranaki toro haere ai. Ko tētahi o ngā toronga, ko te kite i te kōhatu maumahara o Te Whiti o Rongomai. I mua i tā rātou haerenga, ka whakarite pātai hei tuku atu ki ngā pakeke o Parihaka. I rangahau anō rātou i ēnei kupu – poropiti, te raupatu, te mauhere. Mā te pakirehua, ka mārama ngā ākonga ki ngā pūtake me ngā otinga o te raupatu whenua o Taranaki.
I te mutunga o tā rātou haerenga ki Taranaki i tuhia e Erina mō ētahi o ngā kōrero tuku iho.
| Pouako: | He aha ētahi o ngā mahi rongonui a Te Whiti o Rongomai? |
|---|---|
| Ākonga: | He āwhina i ngā tāngata o Taranaki kia kore ai ō rātou whenua e raupatuhia e ngā Pākehā. |
| Pouako: | He aha ngā iwi o Taranaki i kore ai i mau pū? |
| Ākonga: | Nā te mea e kore rawa rātou e pīrangi ki te pakanga me te pū. Tino whakapono rātou ki te Atua. Māna tonu rātou e tiaki. |
| Pouako: | He aha ai koe i kī, i kaha rātou ki te pakanga, ki te pupuri ki ō rātou whenua? |
| Ākonga: | Nā te mea e kore rātou e pīrangi ai kia riro ki ngā Pākehā ō rātou whenua. Ka hokona e rātou ki ētahi atu tāngata. |
| Pouako: | He aha ōu whakaaro mō ngā ture tango whenua a te Kāwanatanga? |
| Ākonga: | He heahea. Nō mātou te takutai moana me te whenua. |
Kia tipu tonu tēnei ākonga, me arotahi ki:
Ka taea e te ākonga te:
Ka taea e te ākonga te:
Binney, J. (1997). Ancestral voices: Māori Prophet Leaders. Sinclair, K. (Ed), The Oxford Illustrated History of New Zealand. Auckland: Oxford University Press.
Te Pou Taki Kōrero Whāiti. (2001). Parihaka. Te Wharekura 64. Te Whanganui-a-Tara.
Te Pou Taki Kōrero Whāiti. (1998). Parihaka. Whakahuihui Kōrero: Rīpene 4. Te Whanganui-a-Tara.
Te Pou Taki Kōrero Whāiti. (2006). Ngā Tohu o Parihaka. Toi Te Kupu 79. Te Whanganui-a-Tara.
www.pukeariki.com/en/stories/conflict/pacifistofparihaka.asp
Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 689KB)
Home | News | About | Communities | Search | Schools | Interact | Gateway | Help
© Ministry of Education, Wellington, New Zealand. Terms and conditions | Contact us
Interim exemption from complying with the New Zealand Government's Web Guidelines
This website is best viewed with a minimum of Firefox 2, Internet Explorer 7 or Safari 3.
While websites linked from TKI have been screened for unsuitable content, the user is responsible for their own actions if using search engines on these sites.