Tā tēnei mahi e whakaatu ana

E whakaatu ana tēnei mahi i te pakirehua. Koinei ngā whakaaro o Hamiora mō tōna tipuna a Tutāmure.

Whāinga paetae 1

Ka taea e te ākonga te whakaatu i ngā āhuatanga o te ahurea me te tuku ihotanga o ō rātou ake rōpū, o tētahi atu rōpū.

Ki runga

Te arotahi

Te pupuri i ngā kōrero tuku iho.

Ngā mōhiotanga

Ka taea e te ākonga te:

• whakamārama i ētahi o ngā mahi nui whakahirahira a Tutāmure
• homai take e whakanui ai te hapū i a Tutāmure.

Ngā māramatanga

Ko ētahi māramatanga tērā pea ka puta:

• he whakapapa tō tēnā, tō tēnā hei here i te ao hou ki te ao kōhatu
• kei tēnā iwi, kei tēnā iwi ōna kōrero tuku iho
• me kaha tonu tātou ki te pupuri i ngā kōrero tuku iho.

Ki runga

Ngā hononga o ngā ariā matua ki te tāhū

1. 1.1 Ngā ariā ā-hapū, ā-iwi, ā-rōpū rānei

   • E mārama ana a Hamiora ki ētahi o ngā kōrero tuku iho mō Tutāmure, te tipuna rongonui o Te Whakatōhea.

2. 1.2 Te whai wàhi atu ki te hapū, ki te iwi, ki te rōpū rānei

   • E mōhio ana ia, ki te pātai te tangata ki a ia ko wai rā ia, ko tōna whakautu, “He mokopuna nā Tutāmure, nō Te Whakatōhea.”

3. 1.3 Ngā mea e hiranga ana

   • E whakaatu ana tēnei mahi i ngā whakaaro o Hamiora mō tōna tīpuna.

Te Pakirehua

He kupu taka

ahurea	culture
arotahi	focus
mahere whenua	map
manawapou	life-blood
pakirehua	inquiry

Ki runga

Te horopaki ako

Ko tā te pouako, he whakatō ki roto i ngā ākonga ngā kōrero, ngā tikanga, me te ahurea o kui mā, o koro mā, te manawapou o te Māori.

I kōrerorero ngā ākonga mō ngā āhuatanga o te tāmure, me te rirotanga mai o tōna ingoa. I haere a Hamiora mā ki te marae o Tutāmure i Ōmarumutu. Ka whakarongo rātou ki ngā kōrero a Koro Teriaki mō ngā wāhi o te rohe o Te Whakatōhea.

I haere rātou ki tātahi i raro iho i te marae i Ōpape. I reira, ka hangaia e rātou te tīpuna nei, a Tutāmure, mā te kirikiri me te anga.

Ki runga

He matapaki

Pouako:	He aha ētahi o ngā kōrero mō Tutāmure?
Ākonga:	Ko Tutāmure tōku tīpuna.
Pouako:	Nō hea ēnei kōrero?
Ākonga:	Nō taku pāpā.
Pouako:	Nā wai ēnei kōrero i ako ki tō pāpā?
Ākonga:	Nā taku koroua.
Pouako:	Ka pēhea tātou mēnā ka kore tātou e ako i ngā kōrero tuku iho?
Ākonga:	Aua! Kua kore mōhio.

Ki runga

Ki hea i nāianei?

Kia tipu tonu tēnei ākonga, me arotahi ki:

• te ako i ētahi atu kōrero o tōna iwi
• te haere ki ngā marae o Te Whakatōhea
• te ako whakapapa
• te mātakitaki i te kōpae hou mō te rohe o Te Whakatōhea
• te ako waiata.

Ki runga

Ngā hononga ki te marautanga

Te whakaritenga pāpori

Ka taea e te ākonga te:

• whakaahua i ētahi rōpū e whai wāhi atu ai te tangata (T1, WP1e)
• whakamārama i ētahi tūmomo rōpū. (T2, WP1a)

Te ahurea me te tuku ihotanga

Ka taea e te ākonga te:

• whakamārama i te take e whakaata ai ētahi tūmomo āhuatanga hapori i te ahurea o ētahi tāngata. (T2, WP1i)

Te ao hurihuri

Ka taea e te ākonga te:

• tāutu i ōna ake tūāhua me ērā o te whānau. (T1, WP1a)

Ki runga

He rauemi

Amoamo, T., et al. (1984). The complementarity of history and art on Tutāmure Meeting House, Ōmarumutu Marae, Opotiki. Journal of the Polynesian Society 93, (1), 5–37.

Lyall, A. C. (1979). Whakatōhea of Ōpotiki. Te Whanganui-a-Tara: Reed Publishing.

www.whakatohea.co.nz/prod03.htm

TKI Mātauranga Māori

Putanga tā o tēnei tauaromahi (PDF, 544KB)

Ki runga