Te Mātauranga Taiao me Tikanga-ā-Iwi i roto i Te Marautanga o Aotearoa
Te Whakarite Pāpori |
Te Ahurea me te Tuku Ihotanga |
Te ao Hurihuri |
Te Wāhi me te Taiao |
Ngā Rawa me ngā Mahinga Ohaoha
Tiro ā-taumata
Hoki ki Tikanga-ā-Iwi
Te Whakarite Pāpori
Taumata 1
- Te take e whai wāhi atu ai te tangata ki te rōpū,
pēnei i te rōpū rāhuitanga.
Taumata 2
- Ngā haepapatanga me ngā motika o te whai wāhi atu ki ētahi rōpū, pēnei i ngā haepapatanga me ngā motika o tētahi rōpū noho puni.
Taumata 3
- Te take e whakaritea ai, e whakamahia ai e te tangata te tikanga me te ture, pēnei i ngā ture pioro.
Taumata 4
- Te whakaritenga a te tangata i a ia anō, hei urupare ki te mātātaki, ki te mōrearea, pēnei i te wā o te ohotata.
Taumata 5
- Ngā huarahi me ngā take ka whāia e te tangata kia riro mai ai, kia mau ai te tōkeke pāpori me te motika tangata, pēnei i te mahi o ngā tāngata whenua o Ahitereiria me o rātou rōpū tikanga whenua.
Taumata 6
- Ngā huarahi me ngā take o te whakarite a te tangata i a ia anō, ki te arotake i ngā pūnaha me ngā putahitanga i roto i te porihanga, pēnei i te mahi o ngā rōpū e pā ana ki ngā take taiao.
Taumata 7
- Ngā huarahi, ngā take e whakatūria ai ngā pūtahitanga o te ao whānui, me te āhua o te whakaawenga o ēnei i te tangata, i te porihanga hoki, pēnei i te Greenpeace.
Te Ahurea me te Tuku Ihotanga
Taumata 1
- Ngā āhuatanga o te ahurea me te tuku ihotanga o ō rātou ake rōpū, o ētahi atu rōpū, pēnei i ngā tohu whenua o tōna ake taiao.
- Ngā kawa me ngā tikanga e pā ana ki ngā mahinga ahurea, pēnei i te whakamahi o ngā rawa tūturu mō ngā kākahu, ngā momo kai mō ētahi hui.
Taumata 2
- Te whakaatatanga o ngā hapori i ngā ahurea, i ngā tuku ihotanga o ō rātou iwi, pēnei i ngā tohu o ētahi atu ahurea i roto i te taiao.
Taumata 4
- Ngā take e tukuna ihotia ai e te takitahi, e ngā rōpū, ō rātou ahurea, ō rātou tuku ihotanga, kia mau pūmau ai, pēnei i ngā waiata, ngā pūrākau, ngā pakiwaitara,ngā kōrerorero e pā ana ki te taiao.
Te ao Hurihuri
Taumata 2
- Te take me ngā huarahi e whakaaronuitia ai e te tangata te wāmua, pēnei i ngā parekura i roto i te taiao, arā, te rū whenua, te waipuke.
Taumata 3
- Te whakaawetanga o ngā whakaaro me ngā mahi a te tangata o te wāmua i te oranga o ētahi atu, pēnei i te hikoi whenua.
Taumata 4
- Te tāraitanga o te oranga o tētahi rōpu tangata e ngā pūtakenga me ngā otinga o ngā tuāhua, pēnei i te hūanga o Tarawera.
Taumata 5
- Te tirohanga i roto i te wā, o te tāraitanga o te oranga o te tangata me āna mahinga, e ngā whakaaro me ngā mahi a te takitahi, a te rōpū, pēnei i te panoni o ngā whakaaro e pā ana ki te kari maina, ki te tapahi rākau.
Taumata 6
- Ngā whakapono me ngā whakaaro i whakarerekē, e whakarerekē haere tonu ana, i te porihanga, pēnei i te raupatu, te kapinga pāpāho i roto i te huringa wā.
Taumata 8
- Te take me ngā huarahi e whakamāoritia anō ai ngā wheako o te wāmua, me te āhua o te whakahoutanga anō o ngā pūkete e pā ana ki ngā tūāhua o te wāmua, pēnei i te whakatikatikatanga o Te Tiriti o Waitangi.
Te Wāhi me te Taiao
Taumata 1
- Te take e noho hiranga ai ētahi tino wāhi ki te tangata, pēnei i te marae, te awa, te maunga o ngā pepeha.
- Te take e puritia ai, e kōrerotia ai e te tangata, ngā āhuatanga hiranga o te wāhi me te taiao, pēnei i ngā pepeha, i ngā pūrākau, i ngā pakiwaitara.
Taumata 2
- Te whakaawenga o ngā mahi a te tangata i te wāhi me te taiao, ā, me te whakaawenga o ēnei āhuatanga i te tangata, pēnei i te ahuwhenua i te mahi kaimoana.
- Te take me ngā huarahi rerekē ka whakamahia e te tangata hei whakaahua i te wāhi me te taiao, pēnei i te whakamahere whenua.
Taumata 3
- Te titiro me te whakamahi a ngā rōpū rerekē i te wāhi me te taiao, pēnei i te nohonga i ngā wāhi mātaotao, i ngā wāhi pakanga, i ngā wāhi parakino.
- Te take me ngā huarahi e whakaatu ai te tangata i tōna hononga ki tētahi tino wāhi, ki tētahi tino taiao, pēnei i te marae, te pepeha, ngā kōhatu whakamaumahara.
Taumata 4
- Te whakaatatanga o te wāhi i ngā pāhekotanga o te tangata ki te taiao i te wāmua, pēnei i te hiranga o ngā āhuatanga whenua ki te iwi.
- Te take me ngā huarahi e mōhio ai te tangata ki te wāhi me te taiao, pēnei i ngā kaitorotoro, i ngā kaiwhakatere.
Taumata 5
- Te take e nekeneke haere ai te tangata he wāhi kē, me te pāpā o ēnei nekehanga ki te tangata me te wāhi, pēnei i ngā kaupapa here nekehanga o Aotearoa i ngā tau 1950.
- Te take e noho hiranga ai ētahi wāhi me ētahi tino taiao ki te tangata, pēnei i te Whare o te Tiriti, ngā Wāhi Tapu.
Taumata 6
- Ngā pāpātanga o ngā whakarerekētanga o te wāhi mō te tangata me te taiao, pēnei i te Ture mō te Whakahaere Rawa, ngā ture-ā-rohe, te rāhui.
- Te whakaawenga o ngā uara i ngā tirohanga a te tangata e pā ana ki te wāhi me te taiao, pēnei i te tirohanga pupuri whenua o ngā iwi taketake.
Taumata 7
- Te take me ngā huarahi e whakature ai te tangata i te whakamahinga o te wāhi me te taiao, pēnei i Te Ture mō te Whakahaere Rawa.
- Te whakarerekētanga, te taunakitanga rānei, o te mōhiohio me te mahinga, i te tirohanga o te tangata ki te wāhi me te taiao, pēnei i te whakawhanake māramatanga ki te taiao mai ngā rōpū whakaawe, arā, te rōpū Greenpeace.
Taumata 8
- Ngā huarahi whakatau ai te tangata i ngā rerekētanga e pā ana ki te whakamahinga o te wāhi me te taiao, pēnei i te Taraipiunara o Waitangi, ngā kaupapa here taiao o ngā rōpū tōrangapū rerekē.
Ngā Rawa me ngā Mahinga Ohaoha
Taumata 1
- Te tikanga o tēnei mea te rawa, me te take e hiahia ai te tangata ki tēnei, pēnei i te whakamahi rawa i te kāinga i te marae, i te hapori.
- Te take me ngā huarahi e mahi ai te tangata i ngā tūmomo mahi rerekē, pēnei i te whai oranga mai i te whenua, mai i te moana rānei.
Taumata 4
- Te take me ngā huarahi e rerekē, ai te titiro me te whakamahi a te tangata i te rawa, me te papa o enei āhuatanga, pēnei i ngā whakamahinga wai, te whakawātea paru.
Taumata 6
- Ngā āhuatanga e whakaawe ana i ngā whaiwāhitanga mahi me ngā tikanga mahi o te tangata, pēnei i te ture mō te hauora me te haumaru.
Taumata 7
- Te take me ngā huarahi e whai wāhi atu ai te takitahi me ngā rōpū whakahaere ki ngā rawa o ētahi atu whenua, i tua atu i ā rātou ake, ā, me te papa o tēnei āhuatanga, pēnei i te apo i ngā tohu ahurea, ngā mana whakairo hinengaro.
Taumata 8
- Ngā huarahi e whakaawetia ai te panoni ohaoha e ngā kaupapa here me ngā mahinga a ngā kāwanatanga me ngā rōpū whakahaere o te ao, ā, me ngā papa pāpori o te panoni ohaoha, pēnei i Te Whakaputanga o Mataatua, Te Tiriti o te Tiri o te Moana ki te Tonga.
Tiro ā-taumata
Hoki ki Tikanga-ā-Iwi
Back to top
Previous page |
Table of contents |
Next page
|


















|