Kei Te Aha Ngā Kura Kaupapa Māori, Mō Ngā Tamariki Tino Pūkenga?
He mea uiui tēnei kōrero ki ētehi kaiako Māori i ngā kura kaupapa, me ētehi whānau kura kaupapa, nā, ka whakatakototia atu nei ētehi huarahi hei whai whakaaro.
Nā te tokoiti anō o ngā akonga i ngā kura kaupapa, me te aro nui anō ki te whānau hei pūtakenga mātauranga, he momo tikanga whakawhanake pūkenga tonu te noho tahi a ngā akonga teina me ngā akonga tuakana ki te karaehe kotahi. Mā konei whanake ake ai anō te tamaiti pūkenga, mā te noho tahi nei ki ngā akonga pakeke ake. Ki tā tētehi kaiako e pēnei ana:
Mahi tahi ai a Motu (tau tuawaru) me ngā tamariki pāngarau o te tau tekau, nā tana pūkenga kē kia mahia e ia ngā mahi o tēnā taumata. Waihoki ko Te Rina he tamaiti mātau ki ngā kaupapa reo, nā reira mō te kaupapa Olympic Games nāku i whakarite ka mahi tahi ai ia me ngā tamariki tuakana.
Whai wāhi Māori anō ai ngā tamariki pūkenga nei i roto kē i ngā tikanga ake o te whakahaere kura kaupapa Māori:
He kōtiro tā mātou i ahu tika kē mai i te kōhanga reo, ka tau kē hoki tēnei kōtiro ki te kapa haka. Tau kē hoki tana poi roa. Ka tū ana mātou ki te kapa haka kei te kapa o mua tēnei kōtiro e tū ana ahakoa arā kē atu te pakeke o ana hoa haka.
Tērā anō tētehi huarahi i whakamāramatia mai ai e ētehi kaiako:
Ki te whakaatu pūkenga te tamaiti i roto i ngā kaupapa marautanga kāore anō kē i uru ki ngā mahi a te kura, ka rapu huarahi tonu anō te kura hei whakawhanake ake i ngā pūkenga nā, mā te whakauru rānei ki ētehi atu karaehe, kura, wānanga rānei.
Ko te wānanga te mea pai ki te nuinga o ngā kura e āhei ana. Kōrerotia anō ai hei tauira ētehi akonga i uru ki ēnei tū kaupapa wānanga arā, he mahi rorohiko, whakairo, akoranga hapū, akoranga iwi, raranga, waihanga hoki. E ai ki tētehi ākonga whakairo, rorohiko hoki:
Hei muri mai o te kura haere ai au ki te rūma rorohiko o te Wānanga. Ki te ara mai he raru mō ngā mahi, kei reira anō he tangata hei āwhina mai, ā, māku rānei ētehi kē e āwhina. Hei ētehi tāima i a au i te kura haere ai au ki te rūma whakairo. Ka kuhu noa au ki te tirotiro haere, ā, ki te whakairo tonu rānei. Ko te mea pai kei te mōhiotia au e te nuinga.
Hei ētehi wā mā te tohunga rawa e whakawhanake ngā pūkenga o ngā tamariki nei. Ko ngā tohunga ka tïkina i roto tonu i te whānau o te kura, i ngā Māori rānei o te takiwā.
Kia pupū ake ngā pūkenga ka tirohia te whānau whānui mō ngā tāngata tōtika hei poipoi i aua pūkenga. Ko tā te tohunga he akiaki, he poipoi. Ka tae rawa mai te tangata tohunga ki te kura ki te mahi tahi me ngā tamariki, ko ngā tamariki rānei ka puta i te kura kia haere atu ki te tangata tohunga. Mō roto tonu i te kura, mō waho, mō ngā rā whakatā rānei e pēnei ai. Kāore he tino aha mō āwhea ēnei mahi, ko te mea nui kē kia tika tonu te mahi.
Ko tētehi anō huarahi atu mā ngā tamariki whai pūkenga nei ko te whakapiki tūranga mahi e rite kē ai mō ō rātou pūkenga. Arā, mā tēnei e mātau ake rātou ki ō rātou nā pūkenga, me te tohatoha ake anō i ēnei pūkenga ki ētehi atu:
Mō Mere ka whakatūhia hei Kaiwhakahere Konohete. He mea āwhina atu ia e Heta ēngari ko te nuinga o ngā mahi katoa i riro kē nāna, tae atu ana ki te tuhituhi, te hanga waiata, te whakaara i ngā nekenekehanga tinana, te whakaako ki ngā tamariki, me te whakarite parakatihi. Ka mutu te pai! Mutu ana te kite ake a te whānau kua mïharo katoa i te pai!
Ko tētahi atu whakaaro i puta, ka noho ēnei taumata teitei hei whāinga mō te katoa:
I tae mai anō a Tama hei pouako whakairo. He tohunga tēnei tangata. Kaha tonu ngā mahi whakahiki pūkenga a Tama i ngāwari noa ai te eke a Teina ki ngā taumata.
Otirā, ko ēnei taumata teitei e ai ki tētahi kaiako, hei hiki i te ako i te tamaiti takitahi:
Kia kaua e heke iho te teitei o nga mahi i te taumata pukenga o taua tamaiti. Kia eke ai ki ngā taumata, ka tïkina ngā kaiako pai, hei whāngai i ngā pūkenga. He taumata teitei ka whakaarahia, kore kē ana mātou e whakaae kia heke ki raro, ēngari kia eke kia ū.
He mihi nui tēnei ki a koutou katoa i tahuri mai ki te tautoko, arā ngā whānau, ngā mātua, me ngā kaiako hoki. Tae atu ana hoki ki:
Te Kura Kaupapa Māori o Ruamatā,
Te Kura Kaupapa Māori o Mana Tamariki,
Te Kura o Whakatupuranga Ruamano.