'He hui tā tātou' aratohu mō te kaiako
Ka kapi katoa i runga i tēnei whārangi ngā take e whai ake nei. Ki te heke haere ki tētahi pū take, pāwhiria te hononga e hāngai ana:
- Kupu whakataki
- Me pēhea tō whakamahi i ēnei aratohu
- Te whakatakoto i te kaupapa
- Whāinga paetae
- Ngā wheako
- Ngā tauira aromatawai
- Ngā tohu aromatawai
- Ngā hononga e hāngai ana
Kupu whakataki
Nau mai ki ngā aratohu mō te kaiako mō 'He hui tā tātou' i runga i a Te Kete Ipurangi. Ko te tino whāinga o ēnei aratohu he tuku whakaaro me ngā tikanga tautoko, kia ngāwari ai tō whakauru atu i te tauwhitiwhiti 'He hui tā tātou', ki tētahi kaupapa hauora.
Ka ākina ngā ākonga kia aro atu ki tēnā, ki tēnā mahi e tutuki pai ai tētahi hui. Ka aro atu anō ngā ākonga ki ia mema o te whānau, me ngā hua ka puta i te mahi a tēnā, a tēnā.
Me pēhea tō whakamahi i ēnei aratohu
I hangaia tēnei tauwhitiwhiti arā, 'He hui tā tātou' hei tautoko i te marautanga hauora. E āta tautoko ana tēnei tauwhitiwhiti i te tūnga o te hauora o te hapori, me tōna pānga ki tēnei kaupapa, ki te hauora.
Kei roto i ēnei kupu aratohu:
- he hononga ki te marautanga
- he tohu aromatawai
- he wheako me ngā ngohe
- he hononga ki ētahi atu rauemi hauora.
Tērā pea ka māmā ake tō mahi, ki te pānui koe i ngā pārongo whakamārama mai i ngā hononga Ipurangi i te mutunga o ēnei tuhinga i mua i te whakatakoto i te kaupapa nei ki mua i ō ākonga.
Whakaarohia ake:
- ngā tikanga Māori e pā ana ki te hauora
- ngā momo hapori pēnei i te whānau, i te whanaungatanga, i te iwi, i te hapū, i te rohe, i te hapori kura, me ngā karapu
- ngā kawenga o roto i ngā hapori
- te tikanga o te tau-utuutu, hei kaupapa matua mō te hapori hauora
- te wāhi ki ngā hui hapori – hei whakanui, hei tautoko, hei maumahara, hei tuari mātauranga
- ngā mahi ārahi i te hapori.
Te whakatakoto i te kaupapa
- Ākina ō ākonga kia matapaki, kia whakaatu rānei i ō rātou wheako hui.
- Tūhurahia te kupu 'Hui' me ngā mahi katoa e pā ana ki tēnei tūāhua. Mā te aha e pai ai te hui?
- He nui ngā momo hui – mō ngā whānau, ngā hoa, te kura, te mahi, me ngā whakanuitanga hoki. He aha atu anō ngā momo hui?
- Kei roto i te pukapuka Hui, nā Anne Salmon, 1990, Reed Publishing, Tāmaki Makaurau, ētahi whakaaro mō tēnei mea, te hui Māori, mai i ngā wā o mua tae atu ki ēnei wā.
Whāinga paetae
Whenu: Te Whānau
Taumata: 3
- Ka taea e te ākonga te whai wāhi atu ki ētahi huihuinga tāngata, ki ētahi taiopenga tāngata me te whakamārama he aha te wāhi ki ēnei momo hui e kaha ake ai te noho ora o te hapori.
Hauora i roto i te Marautanga o Aotearoa, wh. 39
Ngā wheako
Ka taea e ngā ākonga te:
- whakatū i tētahi rā motuhake mō ngā mātua me ngā kaumātua. Ko te kaupapa, he whakanui i ngā mātua me ngā kaumātua o ngā ākonga o tō akomanga. Mā ngā ākonga e tuhi ngā tono, e whakahaere ngā mahi mō te rā, e hanga taonga mō ngā manuhiri, e whakareri hoki i tētahi hākari mā ngā manuhiri. Akona ētahi waiata, ētahi ruri, ētahi pūrākau, me ngā mahi whakaari hei whakangahau i ngā manuhiri.
- whakatū i tētahi 'Rā whakamaumaharatanga'. Pātaihia ō ākonga, ō rātou mātua, kaumātua hoki, ki te hari mai i ētahi whakaahua o te wā e nohinohi ana rātou. Whakaatungia ngā whakaahua i roto i te akomanga. Pātaihia ngā mātua, kaumātua me ngā ākonga kia kōrero mō ngā āhuatanga i a rātou e tamariki ana. Me noho tahi ki te kai.
- whakahaere i tētahi hui ki tētahi atu akomanga i tō kura, i tētahi atu kura rānei. Ko ngā tūmomo mahi ko te:
- whakareri kai
- whakahaere hākinakina, ngohe rānei
- kōrero pūrākau, ruri
- mahi puoro, ngā mahinga toi.
- tautuhi, ā-ōhia manomano nei, i ngā momo hui. Tuhia ngā whakaaro ki runga i tētahi pepa nui. I roto i ngā rōpū iti, ka kōrero ngā ākonga mō tētahi momo hui me ngā mahi whakahaere katoa e tū ai taua hui. Kātahi ka whakaatu ngā ākonga i ō rātou whakaaro ki te akomanga.
- whakahaere pōwhiri ki tētahi atu akomanga, ki tētahi atu kura rānei. Āta whakatakotohia ngā tikanga tika mō te whakahaere pōwhiri kia mōhio ai te katoa. Tuarihia ngā ritenga me ngā momo tūnga kia tutuki pai ai te pōwhiri. Me noho tahi me ō manuhiri ki te kai.
- mahi hei rōpū iti ki te tautuhi i ngā momo tūranga mahi i roto i te hapori. Ko tā tēnā me tēnā rōpū iti, he whakahaere uiuitanga, he kohikohi pārongo hoki mō tētahi o aua tūranga mahi rā, me te pānga ki ngā tikanga mahi tahi. Mā ia rōpū e whakaatu ā-waha, ā-tuhituhi rānei ngā pārongo kua kohia e rātou.
Ngā tauira aromatawai
Ka taea e te pouako te aromatawai i te mōhio o te ākonga ki tēnei mea, te hapori hauora, mā te:
- whakawhiti kōrero i te āhuatanga o ngā tūnga me ngā kawenga o tēnā tangata, o tēnā tangata hei whakahaere i tētahi hui
- whakatau i runga i te āhuatanga o te uiui, i ngā wheako o ngā ākonga i a rātou e whakahere ana i te hui
- whakamahi i te ākonga ki te whakaatu ā-pikitia, ā-kupu hoki i ngā mahi whakahaere hui ki runga i tētahi papa pūrākau
- whakarōpū i ngā ākonga ki te whakamārama ā-ōhia manomano i ngā pūkenga whakahaere hui ka hiahiatia, me te take e hiahiatia ai aua pūkenga. Kātahi ka whakaatu ngā rōpū i ō rātou whakaaro ki te akomanga.
Ngā tohu aromatawai
- Kua taea e ngā ākonga te taumata tuatoru mēnā, ka whai wāhi atu rātou ki ngā mahi whakarite me ngā mahi whakahaere i tētahi hui, ā, ka whakamārama hoki i te taha whakahaere e tutuki pai ai tā rātou hui.
- Kua taea e ngā ākonga te taumata tuatoru mēnā, kua aro i a rātou ngā pūkenga mahi tahi e hiahiatia ana, kia tutuki pai ai ngā mahi whakahaere i te hui. E hāngai ana ēnei ki te whāinga paetae: ka taea e te ākonga te whai wāhi atu ki ētahi huihuinga tāngata, ki ētahi taiopenga tāngata me te whakamārama he aha te wāhi ki ēnei momo hui e kaha ake ai te noho ora o te hapori.
Ngā hononga e hāngai ana
Hauora hinengaro/manahau
www.mentalhealth.org.nz
www.urge.org.nz
www.tki.org.nz/r/health/curriculum/statement/page31_e.php
Hauora Māori
www.maorihealth.govt.nz
www.tki.org.nz/r/maori/whanau/index_e.php
Hapori Hauora
www.healthed.govt.nz
www.healthycommunities.org
www.tki.org.nz/r/environ_ed/guidelines