| Te Taurangi Taumata 4
|
|
|
| Ngā Whāinga Paetae
|
|
|
| Te torotoro tauira, pānga
|
|
|
| I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio
te ākonga :
|
|
|
| 1. ki te kimi ture hei whakaahua i ngā huanga o tētahi raupapa tau, ki te whakaatu i tēnei ture ki te kupu;
|
|
elements |
| 2. ki te whakamahi ture hei whakatakoto matapae;
|
|
predictions |
| 3. ki te tuhi, ki te whakamaori
kauwhata tukutuku tau oti e whakaatu ana i ngā pūāhua
o ia rangi.
|
|
interpret; whole number grids |
|
Te torotoro whārite, kīanga
|
|
|
| I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :
|
|
|
| 4. ki te kimi, ki te parahau tauira
kupu e whakaatu ana i tētahi pūāhua whaitake kua whakaritea
hei whiriwhiri;
|
|
justify; everyday situations |
| 5. ki te whakaoti whārite rarangi
māmā pēnei i te 5r + 3 = 23.
|
|
linear equation |
|
He Tauira Horopaki
|
|
|
- NGA PUTEA&;He
whakarite putea hei whakatu kanikani, pō ngāhau rānei
. Me kimi haere te taiwhanga kanikani me te rōpū whakatangitangi
tino māmā nei te utu.
|
|
|
- TE WHAKATIPU KAI&;He
aha ngā panga i waenganui i te tere o te tipu me te mahana o te
rā, te nui rānei o te wai?
|
|
|
- TE HAERE I TE
NUKU O TE WHENUA&;He āta torotoro i te pānga i
waenganui i te tere me te tawhiti e tae atu ai te ākonga ki tētahi
wāhi kua whakaritea hei toro atu.
|
|
|
- NGĀ MAHI A TAWHIRIMATEA&;He
torotoro i ngā panga i waenganui i ēnei ;
|
|
|
i) te whaitiri me te uira;
|
|
|
ii) te mahana o te rā me te nui o ngā kapua;
|
|
|
iii) te takawai o te rangi me te tūponotanga tērā
ka ua.
|
|
chance of rain |
- TE KAWA O TE MARAE&;He
āta tirotiro anō i te raupapa e whāia ana ka whakaeke
ana te manuhiri ki runga i te marae, (te karanga, te pōhiri, te
tangi, ngā whaikōrero; tū atu, tū mai, tau-utuutu,
paeke, ngā waiata, te ruru).
|
|
|
| He Tauira Mahi
|
|
|
| Te torotoro tauira, pānga
|
|
|
| Anei etahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:
|
|
|
| 1. Me mōhio te ākonga ki te kimi ture hei whakaahua i ngā huanga o tētahi raupapa tau, ki te whakaatu i tēnei ture ki te kupu;
|
|
number series |
- he kimi mai, he tuhi i te roanga atu o ngā tauira rarangi tau e puta noa ana i ngā horopaki whaitake, ka parahau ai i ngā ture e whakaahua ana i aua tauira. Hei whakatauira:
|
|
linear number patterns
justify |
i) te nui o ngā hāora e mahia ana me te nui o te utu tapeke,
mehemea e $7.00 te utu-ā-hāora;
|
|
|
ii) te tokomaha o ngā tamariki me te nui o ngā punua totiti
whero ka kāinga, mehemea e waru ngā punua totiti ka pau i
ia tamaiti te kai.
|
|
|
| 2. Me mōhio te ākonga ki te whakamahi ture hei whakatakoto matapae;
|
|
predictions |
- e hia ngā rawhi whakairi kaka (r) e hiahiatia ana hei whakairi kaka (k) ki te aho whakamaroke kakahu. Me ki noa ake, e rua ngā rawhi e hiahiatia ana mo ia kaka:
r = 2k
|
|
clothes pegs |
| 3. Me mōhio te ākonga ki te tuhi, ki te whakamāori
kauwhata tukutuku tau oti e whakaatu ana i ngā āhuatanga
o ia rangi;
|
|
whole number grids |
- he whakapakari i te mārama o te ākonga ki te āhua o
tēnei mea, o te pānga. Me mōhio anō a ia ki te whakaatu,
ki te whakamāori pānga. Hei whakatauira, ko te pānga
i waenganui i:
|
|
|
i) te tere me te tawhiti;
|
|
|
ii) te papa o te whatitiri me te rapa o te uira, ki te tere whai mai
te uira i te whatitiri, he tohu tērā no te aha?
|
|
|
iii) te tokomaha o te ringawera me te nui o ngā mahi hei mahi mā te tangata kotahi;
|
|
|
iv) te momo aitua me te take o te aitua. Hei whakatauira, he aha te
ōrau o ngā tutukinga waka ko te waipiro te takenga
mai o te aitua?
|
|
source |
- he tuhi kauwhata hei whakaatu i ngā ahuatanga o ia rā e taunga atu
ana te ākonga . Hei whakatauira:
|
|
|
|
|
|
|
ii) te haere ki te hui, tangihanga i te marae;
|
|
|
iii) te hopua kaukau - te whiti o te hohonu o te wai ki te kuhu he tangata ki roto;
|
|
change |
- he whakamāori panga. Hei whakatauira, ko te whakamāori i
te tikanga o ētahi puwāhi kua meatia ki te kauwhata;
|
|
|
- he tuhi, he whakamārama rānei i ngā kauwhata e whakaatu
ana i ngā whiriwhiringa utu o ia rā. Hei whakatauira:
|
|
|
- te hoko riki. Ki te hokona mai tētahi kiro-karama kotahi, ka āhua
mamae tonu te utu. Ki te hokona mai ētahi kiro-karama e rima, ka
āhua māmā ake te utu (mō ia kiro-karama), ki te
hokona mai he peke riki e rua tekau kiro-karama nei te taumaha, katahi
ka tino māmā rawa atu te utu (mō te kiro-karama kotahi).
Me tuhi tēnei āhuatanga ki te kauwhata;
|
|
|
- he tuhi kauwhata hei whakaatu raupapa i takea mai i tētahi ture
whārite.
|
|
|
| Te torotoro whārite, kīanga
|
|
|
| Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga
paetae o tēnei taumata te whakatutuki:
|
|
|
| 4. Me mōhio te ākonga ki te kimi, ki te parahau tauira
kupu e whakaatu ana i tētahi pūāhua whaitake kua whakaritea hei
whiriwhiri;
|
|
|
- he whakamahi, he tuhi, he whakaahua tauira taurangi i roto i ngā
horopaki whaitake, me te whakamahi anō i ngā kupu, tohu rānei
e tika ana. Hei whakatauira:
|
|
algebraic patterns |
i) E hia ngā inu (i) e hia ngā hanuwiti (h) e hiahiatia ana
hei whāngai i ngā tamariki kua tau mai ki te kura ki te whai
wāhi mai ki ngā mahi hākinakina. Koinei te tauira
whārite me whai: 2i + 3h = te nui o ngā inu me ngā
hanuwiti kia mahia mai mō te tangata kotahi;
|
|
equation formula |
ii) ngā utu tuku mokihi ki te kareremehemea he iti ake i te kotahi
kiro-karama te taumaha, e $1.20 noa iho te utu. I waenganui i te 1 ki
te 5 kiro-karama, ka tāpirihia ki tērā $1.20 tētahi
0.70¢ mō ia kiro-karama i tua atu. Ki te neke atu i te 5 kiro-karama
te taumaha, e $4.00 te utu pūmau, engari ka tāpirihia atu
ki tērā tētahi 0.40¢ mō ia kiro-karama i tua
atu i te kiro-karama tuarima. Me kimi mai ngā whārite hei
whakaahua i tēnei pūāhua.
|
|
|
| 5. Me mōhio te ākonga ki te whakaoti whārite
rārangi māmā pēnei i te
|
|
|
- he aha te pānga i waenganui i te tau me te pū o te
5r?
|
|
letter |
- me mōhio te ākonga ki te whakahangai i ēnei
momo whārite rārangi māmā ki ngā rapanga
o ia rangi.
|
|
apply; linear equations |
| He Tauira Aro Matawai
|
|
|
| He tauira noa ēnei hei awhina i te kaiwhakaako:
|
|
|
- He whakaoti rapanga e whai wāhi mai ana tētahi pānga,
ka whakamārama he aha i pērā ai te āhua o te otinga.
Hei whakatauira, kei te haere ngā ākonga o tētahi taiwhanga
kura i Te Wairarapa ki te whakaaturanga taonga māori i te whare
taonga o Te Whanga-nui-a-Tara. E $200 te utu mō te pahi. I runga
anō i tēnei āhua , kua oti te whakatau me $8 te utu mō
ia ākonga , kaiwhakaako rānei kei te haere. Tokohia ngā
mea kei te haere? Ki te makere mai e rima ngā ākonga (kua
pāngia e te mate, kua haere rānei ki tētahi tangihanga...)
ka pēhea te utu mō te ākonga kotahi? Arā, e rua
tekau noa iho ngā ākonga e wātea ana ki te haere.
|
|
|
mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
- He whakamāori raraunga e pā ana ki ngā mahi o ia rā
kua whakaaturia ki te kauwhata. Hei whakatauira:
te ki haere o te kohua inā rāua atu he puha, he wheua poaka,
he rīwai, he kamokamo, he aha kē rānei .

|
|
|
mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
- He hōpara rautaki mama e toa ai te ākonga i tētahi
tauwhainga. Hei whakatauira, ko te Mū Tōrere. Me kimi
mai e te ākonga tētahi rautaki e toa ai ia i roto i tēnei
momo runaruna.
|
|
strategy
traditional game resembling draughts |
mā ēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea
ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
|
|
|
|
i) E hia ngā pō Whiro, ngā pō Tirea rānei i
roto i te tau?
|
|
|
ii) Ko ēhea ngā whetū hei tohu i te takanga o te wā
?
|
|
passage of time |
iii) He aha ngā tohu whakaatu i te timatanga o te tau māori ?
|
|
|
iv) He aha te rerekētanga i waenganui i te maramataka māori
me te maramataka e kaha ana te whāia puta noa i te ao?
|
|
|
v) he kimi tauira tau o roto mai i te maramataka māori .
|
|
number patterns |
mā ēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|