| Te Taurangi Taumata 5
|
|
|
| Ngā Whāinga Paetae
|
|
|
| Te torotoro tauira, pānga
|
|
|
| I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga:
|
|
|
| 1. ki te hanga tauira mai i tētahi āhuatanga kua whakaritea hei titiro, ki te kimi ture whānui e hāngai ana ki tēnei āhua , ka tuhi ai i te ture ki te kupu me te tohu;
|
|
pattern
general rule
symbol interpret |
| 2. ki te hanga tauira mai i tētahi ture;
|
|
|
| 3. ki te tuhi, ki te whakamāori kauwhata e whakaatu ana i ngā āhuatanga o ia rangi;
|
|
|
| 4. ki te tuhi ture rārangi ki te kauwhata, ka kimi ai i te rōnaki me ngā haukoti i runga i tētahi pūnaha taunga tau.
|
|
linear rules; slope
intercepts; integer co-ordinate system |
|
Te torotoro whārite , kīanga
|
|
|
| I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :
|
|
|
| 5. ki te whakamahi tikanga whakauru hei whakaoti kīanga rārangi ;
|
|
substitution rule |
| 6. ki te whakaoti whārite rārangi ;
|
|
equation |
| 7. ki te whakakao taurangi tairite i roto i ngā kīanga taurangi;
|
|
like terms |
| 8. ki te whakarūnā hautanga taurangi;
|
|
simplify |
| 9. ki te whakatauwehe, ki te whakawhānui kīanga taurangi;
|
|
factorise; expand |
| 10. ki te whakamahi whārite hei whakaari pūāhua whaitake.
|
|
represent; practical situation |
|
He Tauira Horopaki
|
|
|
- NGĀ TAUIRA
TUKUTUKU&;Mai i tētahi tauira tukutuku (penei i te patiki
nei), taniko rānei, me mahi mai tētahi tauira tau, ka kimi
ai i te kīanga whānui hei whakaahua i tērā tauira.
Me tuhi ki te kupu, a, ki te tohu anō hoki.
|
|
|
- TE MĀRA&;He
aha te pānga i waenganui i te roa me te horahanga o te māra?
|
|
|
- TE HAERE KI TE KURAI&;He aha te hononga i waenganui i te tere me te tawhiti o tētahi haerenga?
|
|
|
- RUAMOKO&;He
aha ngā hononga i waenganui i ngā rū , ngā ngāwha,
me ngā whare whakaputa hiko?
|
|
|
- NGĀ WHAKATAUKI
A TE māori He nui tonu ngā whakatauki e whai wāhi
mai ana he tauira taruarua. Me hōpara e te ākonga ngā
tauira taruarua o roto i ngā whakatauki. (Otirā me āwhina
atu e te kaiwhakaako.)
|
|
|
| He Tauira Mahi
|
|
|
| Te torotoro tauira, pānga
|
|
|
| Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whainga paetae
o tēnei taumata te whakatutuki:
|
|
|
| 1. Me mōhio te ākonga ki te hanga tauira mai i tētahi āhuatanga kua whakaritea hei titiro, ki te kimi ture whānui e hāngai ana ki tēnei āhua , ka tuhi ai i te ture ki te kupu me te tohu;
|
|
structured situation |
- he whakapakari i tona mōhio ki ngā pānga , me ngā
huarahi e tika ai te whakaatuhia, te whakamāoritia rānei o
ngā pānga . Hei whakatauira, e mārama ai te whakaatuhia
o te pānga i waenganui i ngā iwi māori me o rātou
waka, ko tēhea o ēnei momo whakaaturanga me whakamahi: a)
he hoahoa pere e) he papatau h) he raupapa purua;
|
|
arrow diagram; table;
quadratic sequence |
| 2. Me mōhio te ākonga ki te hanga tauira mai i tētahi ture;
|
|
|
- he whakamahi ture kua whakaaturia ki te kupu, ki te tohu, ki te kauwhata,
ki te tutohi, aha kē rānei, hei whakaoti rapanga. Hei whakatauira:
|
|
|
i) te tere o te rere o tētahi teka (me kauwhata whārite purua);
|
|
dart; quadratic equation |
ii) te nui o ngā rawhi e hiahiatia ana hei whakairi kaka ki te aho whakamaroke (me kauwhata rārangi );
|
|
|
|
|
|
sequence
algebraic expression |
- he tuhi whārite rārangi , whārite purua, tētahi
atu momo whārite rānei e pā ana ki ngā mahi o ia
rā, ka kimi, ka parahau ai i ngā ture e whakaahua ana i aua
whārite .
|
|
|
| 3. Me mōhio te ākonga ki te tuhi, ki te whakamāori kauwhata e whakaatu ana i ngā āhuatanga o ia rangi;
|
|
|
- he tuhi, he whakamāori kauwhata e whakaatu ana i ngā āhuatanga
o ia rā;
|
|
|
- he whakaahua i tētahi pānga kua whakaatuhia ki tētahi momo kauwhata, ka whakaatu ai ki tētahi atu momo. Hei whakatauira, he huri i ngā raraunga kua meatia atu ki te kauwhata marara ki te tutohi tau.
|
|
relationship; represented
data; scatter diagram |
| 4. Me mōhio te ākonga ki te tuhi ture rārangi ki te kauwhata, ka kimi ai i te rōnaki me ngā haukoti;
|
|
|
- he kimi, he whakaahua rōnaki , rārangi haukoti.
|
|
intercept of lines |
| Te torotoro whārite , kīanga
|
|
|
| Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whainga paetae
o tēnei taumata te whakatutuki:
|
|
|
| 5. Me mōhio te ākonga ki te whakamahi tikanga whakauru hei whakaoti kīanga rārangi ;
|
|
|
- he tuhi whārite rārangi e puta noa ake ana i ngā mahi
o ia rā;
|
|
|
- he whakapauaua i te matatau o te ākonga ki te whakaoti
whārite , tōrite rānei;
|
|
strengthen; inequations |
- he kimi rautaki hei whakaoti rapanga whārite i roto i ngā mahi o ia ra.
|
|
|
| 6. Me mōhio te ākonga ki te whakarūnā hautanga taurangi;
|
|
algebraic fractions |
- he whakapauaua i te ahei o te ākonga ki te whakawhiti,
ki te whakarūnā kīanga taurangi māmā . Me mōhio
te ākonga ki te whakamahi tutohi, ture pāngarau rānei
hei whakarūnā whārite . Hei whakatauira:
|
|
rearrange
simplify
|
| 7. Me mōhio te ākonga ki te whakatauwehe, ki te whakawhānui kīanga taurangi;
|
|
factorise; expand |
| 8. Me mōhio te ākonga ki te whakamahi whārite hei whakaari pūāhua whaitake;
|
|
represent |
- he whakamahi i tōna mōhio ki ngā tikanga tau, āhuahanga,
aha kē rānei ki te whakapakari i tōna matatau
ki ngā mahi whakatauwehe, whakawhānui ;
|
|
geometry
develop |
- he whakamahi kīanga taurangi hei whakaoti rapanga e puta noa mai ana i te ao o te ākonga .
|
|
|
| He Tauira Aro Matawai
|
|
|
| He tauira noa ēnei hei āwhina i te kaiwhakaako:
|
|
|
i) e mea ana ngā matua o Huia ki te whakato māra kumara, me
tō rāua mōhio anō me whakatu taiapa ki ngā
taha hei ārai atu i te kararehe. E 22 mita noa iho te roa o tā
rāua waea hiko. Me matua kimi mai te pānga i waenganui i te
horahanga o te māra e whakaarohia ake ana me te pae.
mā konei ka mōhiotia kia pēhea nei te nui e taea ai te
māra te awhe ki te waea hiko. Me whakahaere whakamatautau ngā
ākonga ki te kimi mai i te horahanga tika, ka tuhi ai i ā
rātou whakamātauranga ki te kauwhata;
|
|
area
perimeter |
ii) he whakaatu i te matemate haere o tētahi momo kararehe, ika ranei, ki te kauwhata;
|
|
|
iii) he āta tirotiro i tētahi kauwhata e whakaatu ana i ngā raraunga e pā ana ki te mate pukupuku i Aotearoa, ka kimi ai i te tokomaha o ngā māori e pāngia ana e taua mate.
|
|
|
mā ēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea
ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
- He hōpara , he āta whiriwhiri i ngā whakatauki kei reira tētahi tauira taruarua e mau ana.
|
|
|
mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:
| Taurangi 5/1 |
Taurangi 5/2 |
Taurangi 5/3 |
Taurangi 5/4 |
|
|
|