PapakāingaNgā PūrongoMō TKIHaporiRapuaNgā KuraTauwhitiwhitiTomokangaĀwhina


  Pangarau i roto i te Marautanga o Aotearoa  



Te Tauanga Taumata 1

 

Ngā Whāinga Paetae

 

Ngā hōpara tauanga

 

statistical investigation
I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :

 

1. ki te kohikohi, ki te whakarōpū taonga o ia rangi, ki te tatau i ngā mea o roto i ia rōpū , ki te whakaari, ki te matapaki i ngā otinga;

 

categorise
discuss; results
 

Te torotoro tūponotanga

 

 

probability

I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :

 

2. ki te whakarōpū pāpono mai i ōna anō wheako, i runga anō i te whakaaro āe ka tino taea, āe ka taea, e kore e taea.

 

event
certain; possible; impossible
 

He Tauira Horopaki

 

  • NGĀ KAKAHU&;He whakarōpū -ā-momo i ngā kākahu o te ākonga .

 

  • NGĀ WHAKAPAPA, ngā WHĀNAUNGA TANGA He tuhi kauwhata e whakaatu ana i te whakapapa o te tamaiti (whakapapa māmā noa iho nei).

 

  • NGĀ MOMO KARAREHE&;He whakarōpū i ngā momo ngarara, kararehe rānei e kitea mai ana i roto i te pā harakeke.

 

  • TE AO O TANGAROA&;He torotoro i ngā whaitua oranga o ngā uri o Tangaroa. Me whakarōpū ēnei mea i runga anō i te nui, te momo, te āhua , te whānau , te whaitua noho, te aha kē rānei .

 

  • TE KOMIRI HUAWHENUA&;Komiria he peke riwai i runga anō i te nui, he peke kumara rānei i runga anō i te roa.

 

  • TĀWHIRIMATEA&;I runga anō i te āhua o te rangi, me whakatakoto e te ākonga he matapae ki te āhua o te rangi āpōpō . Hei whakatauira, āe rānei ka ua, āe rānei ka whiti mai te rā , āe rānei ka tikona te whenua e te hukapapa, ka tau rānei te kohu .

 

  • TE AO O TĀNE&;He whakarite i ngā momo manu, tipu, rau, ngarara i runga anō i te momo, te nui, te nui o ngā waewae, te tae, te aha kē rānei .

 

  • NGĀ KAI&;He aha ngā kai tino reka ki ngā ākonga ?

 

He Tauira Mahi

 

Ngā hōpara tauanga

 

Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:

 

1. Me mōhio te ākonga ki te kohikohi, ki te whakarōpū taonga o ia rangi, ki te tatau i ngā mea o roto i ia rōpū ;

 

  • he kohi haere, he whakaahua, he whakarōpū i etahi kohinga raraunga. Hei whakatauira, ko ngā kararehe, ngarara, pūngawerewere , aha kē rānei kei tētahi pū harakeke e noho ana. Ka kohi, ka whakarōpū , ka tatau i te nui o tēnā momo, o tēnā momo ngarara, kirehe rānei , ka tuhi kauwhata, pakitau rānei hei whakaatu i ngā otinga;

 

  • he whakahaere hōpara tauanga māmā e pā ana ki tetahi kaupapa whaitake ki ta te ākonga titiro. Anei ētahi momo pātai hei whakaaro ake:

 

      i) Nō tēhea iwi ngā ākonga o te kura?

 

      ii) E hia ngā rā paki, rā ua a te mārama o (Mea)?

 

      iii) Ko wai te tino kaiwaiata, kaihakinakina o te ao ki ta te hunga ākonga titiro?

 

      iv) He aha te momo hakinakina e whai wahi atu ana te nuinga o ngā ākonga o te kura?

     

  • he āta tirotiro i ngā momo rōpū o ia rā .

 

Te torotoro tūponotanga

 

Anei etahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:

 

2. Me mōhio te ākonga ki te whakarōpū pāpono mai i ōna anō wheako, i runga anō i te whakaaro āe ka tino taea, āe ka taea, e kore e taea;

 

  • he whiriwhiri i ngā tūponotanga e pā ana ki ngā pāpono e mōhio atu ana te ākonga . Hei whakatauira, āe rānei ka huru ake te rā āpōpō , āe rānei ka homai e taku māmā he hanuwiti hei kai maku i te tina āpōpō , āe rānei ka rū te whenua a tērā wiki, āe rānei ka huri taku ngeru hei kuri;

 

  • he whakamahi i ngā kupu māmā hei whakaatu tūponotanga pēnei i ēnei : āe , āe pea, tērā , tērā pea, kāore , e kore pea, e kore rawa.

 

He Tauira Aro Matawai

 

He tauira noa ēnei hei āwhina te kaiwhakaako:

 

  • Ka taki haere ngā ākonga ki ro ngahere, ki tatahi, ki hea kē rānei ki te kohikohi raraunga hei āta whiriwhiri, hei āta whakarōpū mā rātou , ka whakaatu ai i ngā otinga ki te kauwhata.

 

    mā ēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Tauanga 1/1

 

  • He matapaki pāpono e waia atu ana te ākonga , ka whakamahi ai i ngā kupu māmā e pā ana ki te tūponotanga . Hei whakatauira:

 

      i) āe rānei ka to te rā i te ahiahi nei;

 

      ii) āe rānei ka haere mai te nuinga o ngā ākonga ki te kura āpōpō ;

 

      iii) āe rānei ka kai paku taku whānau mō te parakuihi āpōpō ;

 

porridge
      iv) āe rānei ka waipuke te Tai Tokerau a tērā wiki;

 

      v) āe rānei ka huri taku pene hei pūngawerewere ki te ringihia ki te wai.

 

    mā ēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Tauanga 1/2

 

  • He whakatakoto matapae tūponotanga hei whiriwhiri, hei matapaki mā te karaehe.

 

    mā ēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Tauanga 1/2

 

  • He kohi raraunga e pā ana ki ngā hoa ako, ka whakaatu ai i ngā otinga ki te kauwhata. Hei whakatauira:

 

      i) He aha ngā momo kai kua mau mai e tēnā e tēnā hei tina mā rātou ?

 

      ii) He aha te taroaroa o ia tamaiti?

 

      iii) E hia ngā momo hū ?

 

      iv) Nō ēhea iwi ngā ākonga ?

 

    mā ēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Tauanga 1/1

 

Rārangi upoko Tōmua Whārangi ki mua