PapakāingaNgā PūrongoMō TKIHaporiRapuaNgā KuraTauwhitiwhitiTomokangaĀwhina


  Pangarau i roto i te Marautanga o Aotearoa  



Te Tauanga Taumata 3

 

Ngā Whāinga Paetae

 

Ngā hōpara tauanga

 

I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :

 

1. ki te whakarite hōpara tauanga e āta kitea mai ai te tika, te hē rānei o tētahi tāpaetanga kōrero e pā ana ki tētahi pūāhua ;

 


assertion; situation
2. ki te kohikohi, ki te whakaatu raraunga tau mowaho ki te kauwhata rau&;tō, kauwhata ira, kauwhata tāhei ke rānei .

 

discrete numeric data
dot graph; strip graph
 

Te whakamāori pūrongo tauanga

 

3. ki te whakamārama, ki ana anō kupu, i ngā āhuatanga kohure, pēnei i te mowaho me te rapoi, i roto i ana anō whakaari raraunga, i roto rānei i a ētahi atu;

 

distinctive features; outlier
cluster
4. ki te whakaputa whakaaro whaitake e pā ana ki tētahi tapaetanga kōrero , i runga anō i te āhua o ngā otinga i puta i tētahi hōparatanga tauanga.

 


investigation
 

Te torotoro tūponotanga

 

 

probability

I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :

 

5. ki te kimi huarahi nahanaha hei tatau i ngā hua ka puta;

 

systematic approach
6. ki te matapae i ngā hua tērā ka puta i runga anō i te āhua o tana i āta kite ai.

 

predict
 

He Tauira Horopaki

 

  • TE TINANA&;He aha te panga o te pae o te kawititanga, me te pae o te hope ki te taroa o te tangata?

 

  • NGA rā whānau He aha te rā i whānau mai ai te nuinga o ngā tamariki i roto i te taiwhanga ako o te ākonga ?

 

  • NGĀ KURA&;Kei ehea kura te nuinga o ngā tamariki māori ? He aha ngā mahi a ngā matua o aua tamariki?

 

  • NGĀ TAUWHAINGA KARI&;He aha ngā tūponotanga i roto i ētahi o ngā momo tauwhainga kari?

 

  • TĀWHIRIMATEA&;Ia rā mo te wha wiki, me tirotiro e te ākonga ngā kōrero tauanga e pā ana ki te āhua o te rangi.

 

He Tauira Mahi

 

Ngā hōpara tauanga

 

Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:

 

1. Me mōhio te ākonga ki te whakarite hōpara tauanga e āta kitea mai ai te tika, te he rānei o tētahi tāpaetanga kōrero e pā ana ki tētahi pūāhua ;

 

  • he matapaki pūāhua e waia atu ana te ākonga , ka whakatakoto pātai e pā ana ki taua pūāhua hei hōpara atu mana. Hei whakatauira:

 

      i) noho ai te nuinga o ngā māori ki te taone rānei , ki te tuawhenua rānei ?

 

      ii) e hia ngā haora ka pau i ngā ākonga ki te matakitaki pouaka whakaata ia wiki?

 

      iii) te āhua o te rangi i te mārama o (Mea).

 

2. Me mōhio te ākonga ki te kohikohi, ki te whakaatu raraunga tau mowaho ki te kauwhata&;rau&;tō, kauwhata ira, kauwhata tahei ke rānei ;

 

  • he kohi, he whakaatu raraunga tau mowaho ki ngā momo kauwhata e tika ana. Hei whakatauira: Me torotoro haere tētahi uru rākau , ka whakauru atu ai i ngā raraunga ka puta ake ki te rorohiko. Ko tōna tikanga mā te rorohiko anō e whawhe ngā raraunga i whakaurua atu kia oti ai he whakahoki ki ngā patai pēnei i ēnei :

 

discrete numeric data
      i) e hia ngā momo rākau i kitea?

 

      ii) ko tēhea te momo kaha te tipu i taua wahi rā ?

 

      iii) he aha te momo tino teitei/tino hakahaka te tipu?

      (Me pērā anō mō ngā momo ngarara, manu, rarauhe, aha ke rānei .)

      Mehemea e āhei atu ana te kura ki te onepū, ki reira kē tū ai tēnei mahi;

 

  • he kohi, he whakaatu raraunga tapeke raupapa houanga māmā ki te momo kauwhata e tika ana.

 

simple time-series data
Te whakamāori pūrongo tauanga

 

Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:

 

3. Me mōhio te ākonga ki te whakamārama, ki ana anō kupu, i ngā āhuatanga kohure, pēnei i te mowaho me te rapoi, i roto i ana anō whakaari raraunga, i roto rānei i a ētahi atu;

 

  • he āta tirotiro i ngā whakaaturanga raraunga, ka whakaputa whakaaro whaitake e pā ana ki ngā āhua tāpua o roto i aua whakaaturanga. Hei whakatauira, he aha te tikanga o te rāpoi, o te mowaho i roto i tēnei raraunga?

 



cluster; outlier
4. Me mōhio te ākonga ki te whakaputa whakaaro whaitake e pā ana ki tētahi tapaetanga kōrero , i runga anō i te āhua o ngā otinga i puta i tētahi hōparatanga tauanga;

 

  • He whakapakari i te orotau o te ākonga ki ngā momo whakaaturanga ka taea te whakamahi hei whakaatu i ngā āhuatanga o tētahi huinga raraunga kotahi.

 

Te torotoro tūponotanga

 

Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:

 

5. Me mōhio te ākonga ki te kimi huarahi nahanaha hei tatau i ngā hua ka puta;

 

  • he whakamahi rautaki nahanaha e āta kitea mai ai te katoa o ngā hua tērā ka puta i tētahi papono, tae atu hoki ki te hoahoa rākau . Hei whakatauira, me kimi mai te katoa o ngā kōwhiringa kakahu ka taea e Miriama te whakamau mehemea e rua ona hu, e rua ōna tarau, kotahi tona panekoti, e toru ōna hate:

 

strategy
tree diagram
6. Me mōhio te ākonga ki te matapae i ngā hua tērā ka puta i runga anō i te āhua o tana i āta kite ai.

 

predict
  • he torotoro i ngā tūponotanga o roto i ngā tauwhainga whai tūponotanga . Hei whakatauira:

 

probability; games of chance
      i) ngā tauwhainga kari;

 

      ii) te mu tōrere;

 

      iii) ngā tauwhainga pirori mataono;

 

  • he whakamahi i te reo e hāngai ana ki tēnei mea, ki te tūponotanga . Hei whakatauira, ko ngā kupu/rerenga pēnei i ēnei : kāore e kore ka taea, ka tino taea, tērā (pea) ka taea, e kore e taea, tino kore nei e taea.

 

He Tauira Aro Matawai

 

He tauira noa ēnei hei āwhina i te kaiwhakaako:

 

  • He āta whiriwhiri i te tika, i te he rānei o tētahi tāpaetanga kōrero . Hei whakatauira: He hononga anō i waenganui i te rahi o te pae me te teitei o te rākau . Me hōpara te pae me te teitei o ētahi rākau i Te Wao-nui-ā-Tāne, ka tuhi i ngā otinga ki te kauwhata, ka whakatau ai ae rānei e tika ana tāpaetanga kōrero kāore rānei .

 

assertion
    tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pehea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Tauanga 3/2
    Tauanga 3/3

 

  • He āta titiro ki te āhua o te rangi mo te kotahi mārama . Ia rangi, me ine te mahana, te nui rānei o te ua, te kaha rānei o te hau, ka tuhi kauwhata ai hei whakaatu i ngā otinga ka puta ake. Me whakaatu anō ngā rapoi me ngā mowaho, me te tikanga o ēnei mea i roto i tēnei horopaki. I runga anō i te āhua o ngā otinga ka puta ake, ka whakatakoto matapae te ākonga ki te āhua o te rangi a te mārama o muri atu. Arā, pēhea nei te tūponotanga ka ua, ka whiti mai te rā , ka pupuhi te hau i roto i te whā wiki kei te haramai.

 

    tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pehea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Tauanga 3/1
    Tauanga 3/2
    Tauanga 3/4

 

Rārangi upoko Tōmua Whārangi ki mua