PapakāingaNgā PūrongoMō TKIHaporiRapuaNgā KuraTauwhitiwhitiTomokangaĀwhina


  Pangarau i roto i te Marautanga o Aotearoa  



Te Tauanga Taumata 4

 

Ngā Whāinga Paetae

 

Ngā hōpara tauanga

 

I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :

 

1. ki te whakarite hōpara tauanga i runga i te whakaaro ki tētahi kaupapa whakamatau rānei e whai tikanga ana;

 

plan statistical investigation
experiment
2. ki te kohikohi raraunga hāngai;

 

appropriate data
3. ki te kōwhiri, ki te hanga whakaari raraunga totika (tutohi auau, kauwhata pou, kauwhata pouhere,) hei whakaatu āhuatanga tāpua o roto i ngā raraunga ine;

 

data display; frequency table
histogram; significant
4. ki te kohikohi, ki te whakaari raraunga tapeke raupapa houanga;

 

time series data
 

Te whakamāori pūrongo tauanga

 

 

report

I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :

 

5. ki te whakamārama i ngā āhuatanga kōhure (ngā mowaho, ngā rāpoi, me te āhua o te tuaritanga raraunga) i roto i ngā whakaari raraunga;

 

distinctive feature; outliers; clusters; data distribution
6. ki te arotake i ngā whakamārama whakaari raraunga a ētahi atu;

 

evaluate
7. ki te tapae whakaaro ki ngā panga, ki ngā mahi rānei ka takea mai i ngā otinga o tētahi hōpara tauanga.

 

make statements
 

Te torotoro tūponotanga

 

I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :

 

8. ki te whakatau tata i te auau o ētahi pāpono, ka tuhi ai ki te āwhata;

 

frequency; events; scale
9. ki te whakamahi hoahoa rākau hei kimi mai i ngā hua ka taea te puta i tētahi raupapa pāpono.

 

tree diagram; sequence of events
 

He Tauira Horopaki

 

  • NGĀ WAKA, IWI&;Nō tēwhea waka, iwi, ia tamaiti o te taiwhanga ako/kura?

 

  • TE WAO-NUI-Ā-TĀNE&;He āta torotoro i ngā momo rākau i tētahi uru rākau i te ngahere.

 

  • NGĀ KŌPUA MĀTAITAI&;E hia nei ngā momo mātaitai i roto i ngā kōpua i te taha moana? E hia ngā kina, ngakihi, papaka, kouraura, ka kitea mai?

 

  • TE PIU UKA&;He whiriwhiri i te tūponotanga ka puta he pane, he hiku rānei .

 

  • NGĀ KUMEKUME A RUAMOKO&;He kimi kōrero tauanga e pā ana ki te rū i Ahuriri, tētahi atu rū nui rānei .

 

He Tauira Mahi

 

Ngā hōpara tauanga

 

Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whainga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:

 

1. Me mōhio te ākonga ki te whakarite hōpara tauanga i runga i te whakaaro ki tētahi kaupapa, whakamātau rānei e whai tikanga ana;

 

  • he whakatakoto kaupapa tauanga whai tikanga hei hōpara . Hei whakatauira, ko ngā take taiao, pāpori rānei . pēhea nei te nui o te parakino e tahoroa ana ki ngā awa, ki ngā moana o te motu? pēhea nei te kaha o te ngaro haere o ngā uri o Tangaroa, o Tāne kē rānei ?

 

  • he whakarite hōpara tauanga e hāngai ana, otirā e taea ana; Anei ētahi pātai hei matua whakaaro ake: Kei hea ngā momo raraunga e hiahiatia ana, ka taea anō te kimi mai? Me matua whakauru atu rānei ngā raraunga ki te rorohiko? He rorohiko ta te kura mō te mahi?

 

2. Me mōhio te ākonga ki te kohikohi raraunga hāngai.

 

3. Me mōhio te ākonga ki te kōwhiri, ki te hanga whakaari raraunga tōtika (tutohi auau, kauwhata pou, kauwhata pouhere) hei whakaatu āhuatanga tāpua o roto i ngā raraunga;

 

  • he whiriwhiri i ngā āhuatanga o tēnei mea, o te tipako, ōna pai, ōna kino, ka kimi huarahi e tika ai ngā otinga ka puta ake i tētahi tipako;

 


sample
  • he kohikohi, he whakaatu raraunga ki ngā momo kauwhata e tika ana, tae atu hoki ki ēnei : kauwhata whakaahua, kauwhata pou, kauwhata tāhei, kauwhata porohita.

 


pictographs
strip graphs; pie graphs
4. Me mōhio te ākonga ki te kohikohi, ki te whakaari raraunga houanga;

 

  • he whakahaere whakamātauranga tapeke raupapa houanga māmā, ka whakaatu ai i ngā otinga ki ngā momo kauwhata e tika ana. Hei whakatauira, he ata ine i te mahana o te rā, i te whanaketanga rānei o tētahi tipu, i tētahi wā kua whakaritea ia rā mō te kotahi mārama, ka whakaatu ai i ngā otinga ki tētahi kauwhata e mārama ai te kitea atu o aua otinga.

 

time series
Te whakamāori pūrongo tauanga

 

Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whainga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:

 

5. Me mōhio te ākonga ki te whakamārama i ngā āhuatanga kōhure (ngā mowaho, ngā rāpoi , me te āhua o te tuaritanga raraunga) i roto i ngā whakaari raraunga;

 

distinctive features
data distribution
  • he ata whiriwhiri i ngā āhuatanga kōhure o ngā whakaaturanga. Hei whakatauira, me tirotiro ngā mowaho, ngā rāpoi , te tānui , me whakatau tata te tau toharite me te tau waenga.

 


mode
mean; median
6. Me mōhio te ākonga ki te arotake i ngā whakamārama whakaari raraunga a ētahi atu;

 

  • he āta tirotiro i te pai, i te hāngai, i te tika, i te aha kē rānei o a ētahi atu whakaaturanga.

 

7. Me mōhio te ākonga ki te tapae whakaaro ki ngā panga, ki ngā mahi rānei ka takea mai i ngā otinga o tētahi hōpara tauanga;

 

  • he whakapakari i te mārama atu o te ākonga ki te hāngai, ki te hua o ngā otinga ka puta ake i tētahi hōpara tauanga. Arā, ka pēhea te whakamahia o ngā otinga hōpara .

 

Te torotoro tūponotanga

 

Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:

 

8. Me mōhio te ākonga ki te whakatau tata i te auau o ētahi pāpono, ka tuhi ai ki te āwhata;

 

estimate; events
  • he whakamahi tutohi auau hei kimi mai i te auau o ētahi pāpono , ka tirotiro i te ōwehenga o te tīpako i roto i tētahi rōpū, ka whakaatu ai ki te āwhata;

 

frequency table
proportion
  • he whakamahi tutohi auau hei whakatakoto matapae-ā-kupu, ā-tau rānei . Hei whakatauira:

 

      i) Anei ētahi kupu hei whakaatu i te tūponotanga: ka tino taea, ae marika, ka taea, akene pea ka taea, e kore rawa e taea, me uaua ke ka taea, auare ake te taea;

 

      ii) Anei ētahi whakaaturanga-a-tau: e iwa tekau ōrau (90%) te tūponotanga ka ua apōpō/e rima tekau ōrau (50%) te tūponotanga ka puta he hiku i te mahi piu uka/i roto i ētahi whakamātauranga e ono (6), kotahi noa iho pea te wā ka puta he 3 i te mahi pirori mataono.

 

9. Me mōhio te ākonga ki te whakamahi hoahoa rākau hei kimi mai i ngā hua ka taea te puta i tētahi raupapa pāpono ;

 

  • he whakamahi hoahoa rākau hei whakaatu i te katoa o ngā hua tera ka puta i tētahi pāpono , pūāhua rānei .

 

He Tauira Aro Matawai

 

He tauira noa ēnei hei āwhina i te kaiwhakaako:

 

  • Ka mahi-ā-ropu ngā ākonga , ka matapaki i tētahi kaupapa whaitake hei hōpara mā rātou. Hei whakatauira: ngā hākinakina He aha ngā momo hākinakina e rata atu ana te iwi Māori? Me pēhea e kaha ake ai tā tātou whai wahi atu ki ēnei hākinakina?

 

discuss
    tenei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Tauanga 4/1 Tauanga 4/2 Tauanga 4/3 Tauanga 4/5

 

  • Ka mahi-ā-ropu ngā ākonga ki te hōpara i tētahi āhuatanga pēnei i tēnei: E hia nei ngā kutai i roto i ngā pēke kutai e hokona atu ana e tētahi wharehoko ika? Me matua matapae: i) te nui o ngā mea o roto i te pēke kotahi (i runga anō i te āhua o te pēke ) ii) āe rānei kei te pērā te nui i roto i te katoa o ngā pēke . mō muri rā anō, huaki ai i ngā pēke , ka āta tatau ai i te nui o ngā kūtai o roto, kia mōhio noa ai ngā ākonga āe rānei i tika a rātou matapae.

 






prediction
    ēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Tauanga 4/3

 

  • He tuhi hoahoa rākau hei whakaoti rapanga. Hei whakatauira: te mahi hanuwiti. Mehemea e toru ngā momo parāoa, e rua ngā momo pata, e whā ngā kinaki mō roto i te hanuwiti, e hia katoa ngā momo hanuwiti ka taea te mahi mai (kia kotahi noa iho te kinaki mō roto i ia hanuwiti)?

 

    nei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Tauanga 4/9

 

Rārangi upoko Tōmua Whārangi ki mua