| Te Tauanga Taumata 4
|
|
|
| Ngā Whāinga Paetae
|
|
|
| Ngā hōpara tauanga
|
|
|
| I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :
|
|
|
| 1. ki te whakarite hōpara tauanga i runga i te whakaaro ki tētahi kaupapa whakamatau rānei e whai tikanga ana;
|
|
plan statistical investigation
experiment |
| 2. ki te kohikohi raraunga hāngai;
|
|
appropriate data |
| 3. ki te kōwhiri, ki te hanga whakaari
raraunga totika (tutohi auau, kauwhata pou, kauwhata pouhere,)
hei whakaatu āhuatanga tāpua o roto i ngā raraunga ine;
|
|
data display; frequency table
histogram; significant |
| 4. ki te kohikohi, ki te whakaari raraunga tapeke raupapa houanga;
|
|
time series data |
|
Te whakamāori pūrongo tauanga
|
|
report |
| I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :
|
|
|
| 5. ki te whakamārama i ngā āhuatanga kōhure (ngā mowaho, ngā rāpoi, me te āhua
o te tuaritanga raraunga) i roto i ngā whakaari raraunga;
|
|
distinctive feature; outliers; clusters; data distribution |
| 6. ki te arotake i ngā whakamārama
whakaari raraunga a ētahi atu;
|
|
evaluate |
| 7. ki te tapae whakaaro ki ngā panga, ki ngā mahi rānei ka takea mai i ngā otinga o tētahi hōpara tauanga.
|
|
make statements |
|
Te torotoro tūponotanga
|
|
|
| I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :
|
|
|
| 8. ki te whakatau tata i te auau
o ētahi pāpono, ka tuhi ai ki te āwhata;
|
|
frequency; events; scale |
| 9. ki te whakamahi hoahoa rākau hei
kimi mai i ngā hua ka taea te puta i tētahi raupapa pāpono.
|
|
tree diagram; sequence of events |
|
He Tauira Horopaki
|
|
|
- NGĀ WAKA,
IWI&;Nō tēwhea waka, iwi, ia tamaiti o te taiwhanga
ako/kura?
|
|
|
- TE WAO-NUI-Ā-TĀNE&;He
āta torotoro i ngā momo rākau i tētahi uru rākau
i te ngahere.
|
|
|
- NGĀ KŌPUA
MĀTAITAI&;E hia nei ngā momo mātaitai i roto
i ngā kōpua i te taha moana? E hia ngā kina, ngakihi,
papaka, kouraura, ka kitea mai?
|
|
|
- TE PIU UKA&;He
whiriwhiri i te tūponotanga ka puta he pane, he hiku rānei
.
|
|
|
- NGĀ KUMEKUME
A RUAMOKO&;He kimi kōrero tauanga e pā ana ki te
rū i Ahuriri, tētahi atu rū nui rānei .
|
|
|
| He Tauira Mahi
|
|
|
| Ngā hōpara tauanga
|
|
|
| Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whainga paetae
o tēnei taumata te whakatutuki:
|
|
|
| 1. Me mōhio te ākonga ki te whakarite hōpara tauanga
i runga i te whakaaro ki tētahi kaupapa, whakamātau rānei
e whai tikanga ana;
|
|
|
- he whakatakoto kaupapa tauanga whai tikanga hei hōpara . Hei
whakatauira, ko ngā take taiao, pāpori rānei . pēhea
nei te nui o te parakino e tahoroa ana ki ngā awa, ki ngā
moana o te motu? pēhea nei te kaha o te ngaro haere o ngā
uri o Tangaroa, o Tāne kē rānei ?
|
|
|
- he whakarite hōpara tauanga e hāngai ana, otirā e taea ana;
Anei ētahi pātai hei matua whakaaro ake: Kei hea ngā
momo raraunga e hiahiatia ana, ka taea anō te kimi mai? Me matua
whakauru atu rānei ngā raraunga ki te rorohiko? He rorohiko
ta te kura mō te mahi?
|
|
|
| 2. Me mōhio te ākonga ki te kohikohi raraunga hāngai.
|
|
|
| 3. Me mōhio te ākonga ki te kōwhiri, ki te
hanga whakaari raraunga tōtika (tutohi auau, kauwhata pou, kauwhata
pouhere) hei whakaatu āhuatanga tāpua o roto i ngā raraunga;
|
|
|
- he whiriwhiri i ngā āhuatanga o tēnei mea, o te tipako,
ōna pai, ōna kino, ka kimi huarahi e tika ai ngā otinga
ka puta ake i tētahi tipako;
|
|
sample |
- he kohikohi, he whakaatu raraunga ki ngā momo kauwhata e tika ana, tae
atu hoki ki ēnei : kauwhata whakaahua, kauwhata pou, kauwhata
tāhei, kauwhata porohita.
|
|
pictographs
strip graphs; pie graphs |
| 4. Me mōhio te ākonga ki te kohikohi, ki te whakaari raraunga houanga;
|
|
|
- he whakahaere whakamātauranga tapeke raupapa houanga māmā,
ka whakaatu ai i ngā otinga ki ngā momo kauwhata e tika ana.
Hei whakatauira, he ata ine i te mahana o te rā, i te whanaketanga
rānei o tētahi tipu, i tētahi wā kua whakaritea
ia rā mō te kotahi mārama, ka whakaatu ai i ngā
otinga ki tētahi kauwhata e mārama ai te kitea atu o aua otinga.
|
|
time series |
| Te whakamāori pūrongo tauanga
|
|
|
| Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whainga paetae
o tēnei taumata te whakatutuki:
|
|
|
| 5. Me mōhio te ākonga ki te whakamārama i
ngā āhuatanga kōhure (ngā mowaho, ngā rāpoi ,
me te āhua o te tuaritanga raraunga) i roto i ngā whakaari
raraunga;
|
|
distinctive features
data distribution |
- he ata whiriwhiri i ngā āhuatanga kōhure o ngā whakaaturanga.
Hei whakatauira, me tirotiro ngā mowaho, ngā rāpoi , te tānui ,
me whakatau tata te tau toharite me te tau waenga.
|
|
mode
mean; median |
| 6. Me mōhio te ākonga ki te arotake i ngā whakamārama
whakaari raraunga a ētahi atu;
|
|
|
- he āta tirotiro i te pai, i te hāngai, i te tika, i te aha
kē rānei o a ētahi atu whakaaturanga.
|
|
|
| 7. Me mōhio te ākonga ki te tapae whakaaro ki ngā panga, ki ngā mahi rānei ka takea mai i ngā otinga o tētahi hōpara tauanga;
|
|
|
- he whakapakari i te mārama atu o te ākonga ki te hāngai,
ki te hua o ngā otinga ka puta ake i tētahi hōpara tauanga.
Arā, ka pēhea te whakamahia o ngā otinga hōpara
.
|
|
|
| Te torotoro tūponotanga
|
|
|
| Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga
paetae o tēnei taumata te whakatutuki:
|
|
|
| 8. Me mōhio te ākonga ki te whakatau tata
i te auau o ētahi pāpono, ka tuhi ai ki te āwhata;
|
|
estimate; events |
- he whakamahi tutohi auau hei kimi mai i te auau o ētahi pāpono , ka tirotiro i te ōwehenga o te tīpako i roto
i tētahi rōpū, ka whakaatu ai ki te āwhata;
|
|
frequency table
proportion |
- he whakamahi tutohi auau hei whakatakoto matapae-ā-kupu, ā-tau
rānei . Hei whakatauira:
|
|
|
i) Anei ētahi kupu hei whakaatu i te tūponotanga: ka tino
taea, ae marika, ka taea, akene pea ka taea, e kore rawa e taea, me
uaua ke ka taea, auare ake te taea;
|
|
|
ii) Anei ētahi whakaaturanga-a-tau: e iwa tekau ōrau (90%)
te tūponotanga ka ua apōpō/e rima tekau ōrau (50%)
te tūponotanga ka puta he hiku i te mahi piu uka/i roto i ētahi
whakamātauranga e ono (6), kotahi noa iho pea te wā ka puta
he 3 i te mahi pirori mataono.
|
|
|
| 9. Me mōhio te ākonga ki te whakamahi hoahoa rākau hei kimi mai i ngā hua ka taea te puta i tētahi raupapa pāpono ;
|
|
|
- he whakamahi hoahoa rākau hei whakaatu i te katoa o ngā hua tera ka puta i tētahi pāpono , pūāhua rānei .
|
|
|
| He Tauira Aro Matawai
|
|
|
| He tauira noa ēnei hei āwhina i te kaiwhakaako:
|
|
|
- Ka mahi-ā-ropu ngā ākonga , ka matapaki i tētahi
kaupapa whaitake hei hōpara mā rātou. Hei whakatauira:
ngā hākinakina He aha ngā momo hākinakina e rata
atu ana te iwi Māori? Me pēhea e kaha ake ai tā tātou
whai wahi atu ki ēnei hākinakina?
|
|
discuss |
mā tenei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:
| Tauanga 4/1 |
Tauanga 4/2 |
Tauanga 4/3 |
Tauanga 4/5 |
|
|
|
- Ka mahi-ā-ropu ngā ākonga ki te hōpara i tētahi
āhuatanga pēnei i tēnei: E hia nei ngā kutai i roto
i ngā pēke kutai e hokona atu ana e tētahi wharehoko ika?
Me matua matapae: i) te nui o ngā mea o roto i te pēke kotahi (i
runga anō i te āhua o te pēke ) ii) āe rānei kei
te pērā te nui i roto i te katoa o ngā pēke . mō
muri rā anō, huaki ai i ngā pēke , ka āta tatau ai
i te nui o ngā kūtai o roto, kia mōhio noa ai ngā
ākonga āe rānei i tika a rātou matapae.
|
|
prediction |
mā ēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea
ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
- He tuhi hoahoa rākau hei whakaoti rapanga. Hei whakatauira: te
mahi hanuwiti. Mehemea e toru ngā momo parāoa, e rua ngā
momo pata, e whā ngā kinaki mō roto i te hanuwiti, e
hia katoa ngā momo hanuwiti ka taea te mahi mai (kia kotahi noa
iho te kinaki mō roto i ia hanuwiti)?
|
|
|
mā nei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|