PapakāingaNgā PūrongoMō TKIHaporiRapuaNgā KuraTauwhitiwhitiTomokangaĀwhina


  Pangarau i roto i te Marautanga o Aotearoa  



Te Tauanga Taumata 5

 

Ngā Whāinga Paetae

 

Ngā hōpara tauanga

 

I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :

 

1. ki te whakarite, ki te whakahaere hōpara tauanga taurangi e pā ana ki ētahi rōpū o roto i tētahi huinga raraunga, ki ngā taurangitanga kē rānei i roto i te wā ;

 

variables
categories; data set; variations of variables
2. ki te whiriwhiri taurangi whai tikanga, ki te whakatau ko ēhea hei tirotiro, ki te kōwhiri , ki te parahau i ngā tīpako kua whakaritea kia kohia;

 

variables of interest
samples
3. ki te kimi inenga raraunga pēnei i te tau toharite, i te tau waenga, i te tau tanui, i te inenga whānui , ka whakatuturu ai ki ngā whakaari e tika ana;

 

data measures; mean
mode
4. ki te matapaki raraunga tau mowaho, tau whaiwhai kua whakaaturia ki te whakaari kairangi;

 

discrete and continuous numeric data
5. ki te kohi, ki te whakaatu tīpako whakarite ki ngā whakaari e hāngai ana, pēnei i te kauwhata rau&;tō, kauwhata kauamo, kauwhata pou hiato rānei .

 


stem and leaf graph; box and whisker graph; composite bar graph
 

He Tauira Horopaki

 

  • NGĀ WAKA&;Ko te utu mo te hoko waka, kei te āhua o te tae, o te nui rānei , o te pakeke rānei o taua waka?

 

  • TE TAROAROA O ngā HOA AKO&;Hōparangia te taroaroa o ngā ākonga i roto i te karaehe, i te kura rānei .

 

  • NGĀ MAHI HĀNINAKINA&;He aha ngā momo hākinakina pai, koretake rānei ki ta ngā ākonga titiro?

 

  • NGĀ MARAU KURA&;He aha ngā marau e whaia ana e tēnā ākonga , e tēnā ākonga i roto i te karaehe?

 

  • TE MATE KUME&;Kimihia ngā tauanga e whakaatu ana i te tokomaha o ngā tangata e pāngia ana e te mate kume. Tokohia ngā Māori e pangia ana e tēnei mate ia tau?

 

asthma
He Tauira Mahi

 

Nga hōpara tauanga

 

Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga paetae o tenei taumata te whakatutuki:

 

1. Me mōhio te ākonga ki te whakarite, ki te whakahaere hōpara tauanga taurangi e pā ana ki ētahi rōpū o roto i tētahi huinga raraunga, ki ngā taurangitanga kē rānei i roto i te wā ;

 

  • he whiriwhiri, he whakarite pātai tauanga, tae atu hoki ki era i puta ake i ngā kauwhata, tataitanga, whakatauritenga raraunga, taurangitanga houanga rānei .

 


variation over time
2. Me mōhio te ākonga ki te whiriwhiri taurangi whai tikanga, ki te whakatau ko ēhea hei tirotiro, ki te kōwhiri , ki te parahau i ngā tīpako kua whakaritea kia kohia;

 

  • he whakarite hōpara me te whakamahi anō i ngā tikanga tīpako , hangarau rānei e tika ana. Me torotoro ngā momo tīpako katoa e hāngai ana, ka kimi mai i te rerekētanga o tētahi i tētahi .

 


sample
3. Me mōhio te ākonga ki te kimi inenga raraunga pēnei i te tau toharite, i te tau waenga, i te tau tanui, i te inenga whānui , ka whakatuturu ai ki ngā whakaari e tika ana;

 


median; range; verify
  • he kohi, he whakaropu, he whakanahanaha raraunga, tae atu hoki ki ngā raraunga kua puta whānui , pēnei i te Pukapuka Tau, i ngā huarere, i ngā hauora, i ngā kōrero a te Tari Tatauranga, i ngā tauanga hākinakina ;

 


weather
  • he whakahangai i te momo kauwhata ki ngā momo raraunga tika.

 

4. Me mōhio te ākonga ki te kohi, ki te whakaatu tīpako whakarite ki ngā whakaari e hāngai ana, pēnei i te kauwhata rau&;tō, kauwhata kauamo, kauwhata pou hiato rānei ;

 

  • he whakaatu raraunga ki te kauwhata e tika ana, pēnei i te kauwhata whakaahua, ira, pou, rau-tō, tāhei, porowhita, pouhere, tutohi tau, papatau auau;

 

dot plot
strip graph
frequency table
  • he whiriwhiri i te momo whakaaturanga e mārama ai te kitea atu o ngā whakatauritenga taurangi, he whakamahi i ngā kauwhata e mōhio whānuitia ana, pēnei i te kauwhata pou hiato, rau-tō, ira hiato, kauamo rānei ;

 


comparison of variables
  • he whiriwhiri whakaaritanga hei whakaatu i ngā taurangitanga kē

    i roto i te wā , he whakamahi i ngā whakaaturanga tapeke raupapa houanga aronga whānui hei whiriwhiri i ngā āhuatanga tāpua o ngā whakaaturanga raraunga, he kōwhiri i ngā ine raraunga e tika ana;

 

 

over time; conventional time series
appropriate data measures

  • he tātari , he whakamaori raraunga (me te whakamahi anō i ngā ripanga me ngā pūmanawa rorohiko i ngā wāhi e tika ana), he kimi, he whakamahi i ngā ine ahuwaenga (tau toharite, tau waenga, tau tānui) me ngā ine horahanga (hauwhatanga, ine whānui ), he whakaahua ki ana anō kupu i ngā āhua rāpoi , hangarite, tītaha , tuari tihirua rānei o roto i ngā raraunga;

 



measures of central tendency spread; quartiles
skewed; bi-modal
  • he whakarite, he whakatakoto pūrongo ā-waha, ā-tuhi rānei , me te whakamahi anō i ngā pūmanawa rorohiko i ngā wāhi e tika ana.

 

Rārangi upoko Tōmua Whārangi ki mua