| Te Tauanga Taumata 5
|
|
|
| Ngā Whāinga Paetae
|
|
|
| Ngā hōpara tauanga
|
|
|
| I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :
|
|
|
| 1. ki te whakarite, ki te whakahaere hōpara tauanga taurangi e pā ana ki ētahi rōpū o roto i tētahi huinga raraunga, ki ngā taurangitanga kē rānei i roto i te wā ;
|
|
variables
categories; data set; variations of variables |
| 2. ki te whiriwhiri taurangi whai tikanga, ki te whakatau ko ēhea hei tirotiro, ki te kōwhiri , ki te parahau i ngā tīpako kua whakaritea kia kohia;
|
|
variables of interest
samples |
| 3. ki te kimi inenga raraunga pēnei i te tau toharite, i te tau waenga, i te tau tanui, i te inenga whānui , ka whakatuturu ai ki ngā whakaari e tika ana;
|
|
data measures; mean
mode |
| 4. ki te matapaki raraunga tau mowaho, tau whaiwhai kua whakaaturia ki te whakaari kairangi;
|
|
discrete and continuous numeric data |
| 5. ki te kohi, ki te whakaatu tīpako
whakarite ki ngā whakaari e hāngai ana, pēnei i te kauwhata
rau&;tō, kauwhata kauamo, kauwhata pou hiato
rānei .
|
|
stem and leaf graph; box and whisker graph; composite bar graph |
|
He Tauira Horopaki
|
|
|
- NGĀ WAKA&;Ko
te utu mo te hoko waka, kei te āhua o te tae, o te nui rānei
, o te pakeke rānei o taua waka?
|
|
|
- TE TAROAROA O ngā
HOA AKO&;Hōparangia te taroaroa o ngā ākonga
i roto i te karaehe, i te kura rānei .
|
|
|
- NGĀ MAHI
HĀNINAKINA&;He aha ngā momo hākinakina pai,
koretake rānei ki ta ngā ākonga titiro?
|
|
|
- NGĀ MARAU
KURA&;He aha ngā marau e whaia ana e tēnā
ākonga , e tēnā ākonga i roto i te karaehe?
|
|
|
- TE MATE KUME&;Kimihia
ngā tauanga e whakaatu ana i te tokomaha o ngā tangata e pāngia
ana e te mate kume. Tokohia ngā Māori e pangia ana e tēnei
mate ia tau?
|
|
asthma |
| He Tauira Mahi
|
|
|
| Nga hōpara tauanga
|
|
|
| Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga paetae o tenei taumata te whakatutuki:
|
|
|
| 1. Me mōhio te ākonga ki te whakarite, ki te whakahaere hōpara tauanga taurangi e pā ana ki ētahi rōpū o roto i tētahi huinga raraunga, ki ngā taurangitanga kē rānei i roto i te wā ;
|
|
|
- he whiriwhiri, he whakarite pātai tauanga, tae atu hoki ki era i puta ake i ngā kauwhata, tataitanga, whakatauritenga raraunga, taurangitanga houanga rānei .
|
|
variation over time |
| 2. Me mōhio te ākonga ki te whiriwhiri taurangi whai tikanga, ki te whakatau ko ēhea hei tirotiro, ki te kōwhiri , ki te parahau i ngā tīpako kua whakaritea kia kohia;
|
|
|
- he whakarite hōpara me te whakamahi anō i ngā tikanga tīpako
, hangarau rānei e tika ana. Me torotoro ngā momo tīpako
katoa e hāngai ana, ka kimi mai i te rerekētanga o tētahi i tētahi .
|
|
sample |
| 3. Me mōhio te ākonga ki te kimi inenga raraunga pēnei i te tau toharite, i te tau waenga, i te tau tanui, i te inenga whānui , ka whakatuturu ai ki ngā whakaari e tika ana;
|
|
median; range; verify |
- he kohi, he whakaropu, he whakanahanaha raraunga, tae atu hoki ki ngā raraunga kua puta whānui , pēnei i te Pukapuka Tau, i ngā huarere, i ngā hauora, i ngā kōrero a te Tari Tatauranga, i ngā tauanga hākinakina ;
|
|
weather |
- he whakahangai i te momo kauwhata ki ngā momo raraunga tika.
|
|
|
| 4. Me mōhio te ākonga ki te kohi, ki te whakaatu tīpako
whakarite ki ngā whakaari e hāngai ana, pēnei i te kauwhata rau&;tō,
kauwhata kauamo, kauwhata pou hiato rānei ;
|
|
|
- he whakaatu raraunga ki te kauwhata e tika ana, pēnei
i te kauwhata whakaahua, ira, pou, rau-tō, tāhei,
porowhita, pouhere, tutohi tau, papatau auau;
|
|
dot plot
strip graph
frequency table |
- he whiriwhiri i te momo whakaaturanga e mārama ai te kitea atu
o ngā whakatauritenga taurangi, he whakamahi i ngā
kauwhata e mōhio whānuitia ana, pēnei i te kauwhata pou
hiato, rau-tō, ira hiato, kauamo rānei ;
|
|
comparison of variables |
|
|
|
over time; conventional time series
appropriate data measures |
- he tātari , he whakamaori raraunga (me te whakamahi anō i ngā
ripanga me ngā pūmanawa rorohiko i ngā wāhi e tika
ana), he kimi, he whakamahi i ngā ine ahuwaenga (tau toharite,
tau waenga, tau tānui) me ngā ine horahanga (hauwhatanga,
ine whānui ), he whakaahua ki ana anō kupu i ngā
āhua rāpoi , hangarite, tītaha , tuari tihirua
rānei o roto i ngā raraunga;
|
|
measures of central tendency spread; quartiles
skewed; bi-modal |
- he whakarite, he whakatakoto pūrongo ā-waha, ā-tuhi
rānei , me te whakamahi anō i ngā pūmanawa rorohiko
i ngā wāhi e tika ana.
|
|
|