PapakāingaNgā PūrongoMō TKIHaporiRapuaNgā KuraTauwhitiwhitiTomokangaĀwhina


  Pangarau i roto i te Marautanga o Aotearoa  



Te Tauanga Taumata 6

 

Ngā Whāinga Paetae

 

Te whakamāori pūrongo tauanga

 

I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :

 

5. ki te whakamahi whakaaturanga, inenga raraunga, ki te whakatairite atu i ngā raraunga o tētahi rōpū ki o tētahi atu;

 

data measurement; compare
6. ki te tāpae whakaaro ki ngā taurangitanga houanga, i runga anō i te ahua o ngā otinga i puta i tētahi hōpara tauanga;

 

time-related variation
7. ki te whakatakoto pūrongo e whakaatu ana i ngā he me ngā aukati o tētahi hōpara .

 

limitations
 

Te torotoro tūponotanga

 

I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :

 

8. ki te kimi tūponotanga o ētahi pūāhua i runga anō i te auau o te puta o era pūāhua i kitea i roto i te wā ;

 

frequency
over time
9. ki te kimi mai i ngā tūponotanga pangarau o ngā hua ka puta i tētahi mahi pēnei i te pīrori mataono, i te tango kari rānei mai i tōna puranga;

 

theoretical probability; outcome
deck
10. ki te matapae i te hua ka puta i tētahi whakamatau tūponotanga māmā , ki te whakamātau i tāna i matapae ai, ka whakamārama ai i ngā otinga;

 


predict
11. ki te whakamahi hoahoa rākau hei kimi mai i te tūponotanga o tētahi raupapa pāpono kua whakaritea.

 

tree diagram; sequence of events
 

He Tauira Horopaki

 

  • TE HĀKARI&;He kimi mai i ngā kowhiringa kumete, oko kai ka taea te whakatakoto ki te tepu. Hei whakatauira, mena e iwa ngā kumete kai hei rau atu ki te tepu, ko tehea ki waenganui pū, ko tēhea ki te taha matau, ko tēhea ki te taha maui, ko tēhea ki mua, ko tēhea ki muri.

 

  • TE WHAKAMAHI ROROHIKO&;He whakamahi pūmanawa rorohiko hei kimi tūponotanga .

 

  • NGĀ KAKAHU&;He kimi mai i ngā kaka hei kuhu i tētahi rangi me te whakamahi anō i te whiriwhiringa tupurangi.

 

  • TE ĀHUA O TE RANGI&;He whakamārama i ngā mahere tohu huarere e whakaaturia ana ki ngā nupepa.

 

  • NGĀ UTU KAI&;He toro haere i ētahi toa hoko kai, ka whakatairite ai i ngā utu o tenā, o tenā. Ko hea te wāhi tino māmā nei ngā utu, ko hea te wāhi e tino mamae ke ana ngā utu.

 

He Tauira Mahi

 

Te whakamāori pūrongo tauanga

 

Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:

 

1. Me mōhio te ākonga ki te whakamahi whakaaturanga, inenga raraunga, ki te whakarite atu i ngā raraunga o tētahi rōpū ki o tētahi atu;

 

  • he arotake i te ahua o ana anō hōpara tanga, he kimi huarahi e tika ake ai te ahua o te mahi (mēnā ki te whakahokia).

 

evaluate
repeated
2. Me mōhio te ākonga ki te tāpae whakaaro ki ngā taurangitanga houanga, i runga anō i te ahua o ngā otinga i puta i tētahi hōpara tauanga;

 

make statements
  • mai i ngā whakaaritanga whakataurite raraunga, ka tāpae kōrero , ka torotoro i te orite, i te rerekē rānei o ētahi huinga raraunga e rua;

 

  • he ata titiro ki ngā hōpara , whakaaritanga raraunga rānei e whakaatu ana i ngā taurangitanga taupori i roto i te wā , he tautuhi i ngā tino tohu e whakaatu ana i aua taurangitanga, he whakawhitiwhiti whakaaro ki ēnei āhuatanga, he tāpae kōrero ki ngā panga o ngā taurangitanga i roto i te wā ;

 

changes in populations over time
  • he whakawhanui, he whakahāngai i ngā otinga o tētahi tipako ki te taupori whānui , me te whiriwhiri anō i te tika, i te he rānei o te peneihia;

 

generalise; sample results
  • he arotake i ngā otinga o ētahi hōpara , he whakatakoto i ētahi patai hou hei hōpara , he whai whakaaro ki te hua ka puta i ngā pātai hou;

 

  • he tatari raraunga ake e pā ana ki tētahi kaupapa kia mōhiotia ai ae rānei me paku whakarerekē tētahi āhuatanga o taua kaupapa. Hei whakatauira:

    te uara-ā-mata o te tara me te kaha tūturu o te tara ki te whakapautia ki tētahi taonga.

 

raw data
make adjustments
3. Me mōhio te ākonga ki te whakatakoto pūrongo e whakaatu ana i ngā he me ngā aukati o tētahi hōpara ;

 

  • he ata tirotiro i ngā whakaaturanga raraunga tauanga a ngā papaho me ētahi atu puna tauanga, ka āhukahuka, ka tautuhi i te takenga mai o ngā nuka i roto i a rātou kauwhata me a rātou kōrero tāpiri .

 

media
sources of deception
accompanying information
Te torotoro tūponotanga

 

Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:

 

4. Me mōhio te ākonga ki te kimi tūponotanga o ētahi pūāhua i runga anō i te auau o te puta o ērā pūāhua i kitea i roto i te wā;

 

  • he kimi mai i ngā tūponotanga o ngā pāpono o ia ra i runga anō i te āhua o ngā otinga i kitea i mua atu, hei whakapakari i ngā whakaaro whānui ki tēnei mea, ki te tūponotanga , (me whakamahi ngā pūmanawa rorohiko i ngā wāhi e tika ana);

 

  • he whakarite, he whakahaere whakamātauranga e kitea mai ai te tūponotanga hei auau wā roa.

 

develop a concept

computer software
as long-run frequency

5. Me mōhio te ākonga ki te matapae i te hua ka puta i tētahi whakamatau tūponotanga māmā , ki te whakamātau i tāna i matapae ai, ka whakamārama ai i ngā otinga;

 

  • he matapaki pūāhua ko ōna tūponotanga e taea ana te matapae, ka whakatau tata i aua tūponotanga ; (hei whakatauira, ko te pīrori mataono, te piu uka, te tango kari mai i tōna puranga;) Me mōhio anō te ākonga ki te tuhi hoahoa rākau hei whakaatu i ngā rapanga tūponotanga mena e rua, nui ake rānei ngā pāpono e whai wāhi mai ana.

 

situations that give rise to predictable probabilities
6. Me mōhio te ākonga ki te whakamahi hoahoa rākau hei kimi mai i te tūponotanga o tētahi raupapa pāpono kua whakaritea;

 

  • he hōpara tūponotanga i roto i ngā horopaki papori.

 

social context
He Tauira Aro Matawai

 

He tauira noa ēnei hei āwhina i te kaiwhakaako:

 

  • He whakarite, he tatari, he whakarōpū , he whakarāpopoto, he whakamāori , he whakaatu raraunga mai i tētahi rangahautanga waiaro. Hei whakatauira, me kohi haere ngā whakaaro o ngā ākonga ki tō rātou kura. He aha ngā painga o tēnei kura? He aha ngā āhuatanga me whakarerekē?

 


attitude survey
    Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Tauanga 5/1
    Tauanga 5/5
    Tauanga 5/8

 

    Me kimi mai e te ākonga ngā manihi o tētahi momo takaro, ka whakaatu ai me pēhea e whakakorehia ai tēnei manihi. Hei whakatauira, mena kei te piu uka tētahi tokorua, a, ka puta he mahunga i te piunga tuatahi, ko te kaiuru tuatahi ka toa. Engari i te piunga tuarua, ki te puta he hiku, ehara i te mea ka toa ko te kaiuru tuarua. Kāore, ka piua anō te uka. Nā, i te piunga tuatorutanga, ki te puta he hiku, ka toa ko te kaiuru tuarua, engari ki te puta he mahunga, ka toa anō ko te kaiuru tuatahi.

    Ko ta te ākonga , he tuhi hoahoa rākau e whakaatu ana i te manihi o tēnei āhuatanga, ka whakatakoto whakaaro e tika ake ai. (Arā, ki te puta he hiku, ahakoa piunga tuatahi, tuarua, tuaaha kē rānei , ko te kaiuru tuarua ka toa.)

 

bias
    Ma tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Tauanga 5/10
    Tauanga 5/12

 

  • He whakatutuki whakamātauranga tūponotanga . Hei whakatauira: ko te maka uka ki te pepa tukutukuae rānei ka tau te uka ki waenganui tonu i tētahi tapawhā o te pepa tukutuku. Me matua matapae e te ākonga te tūponotanga me te nui o ngā whakamātauranga e hiahiatia ana. Kia oti te whakamātauranga, ka tuhi ngā otinga ki te kauwhata, ka whakaatu i tana i kite ai, me te parahau anō i te nui o ngā whakamātauranga i whiriwhirihia e ia.

 

    Ma tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Tauanga 5/9
    Tauanga 5/5

 

  • Ka whiriwhiri, ka whakatutuki hōpara tauanga e whakatairite atu ana i tētahi taupori ki tētahi atu. Hei whakatauira, ko te taroa o ngā tama me ngā kotiro i roto i te kura, te roa rānei o ngā kaka o ētahi momo hipi e rua.

 

    Ma tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Tauanga 5/1
    Tauanga 5/3
    Tauanga 5/5

 

  • Ka ata tirotiro, ka whakarōpū , ka whakatairite i ngā huanga o roto i tētahi huinga raraunga. Hei whakatauira, me whakarōpū ngā ākonga o te kura i runga anō i ō rātou pakeke ka tahi, ka whakarōpū i runga anō i te tae o ngā kanohi ka rua, ka whakaatu ai i ngā otinga o ēnei whakatairitenga e rua ki ngā momo whakaaturanga e tika ana.

 

categories
data set
    Ma tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Tauanga 5/3
    Tauanga 5/5

 

Rārangi upoko Tōmua Whārangi ki mua