| Te Tauanga Taumata 6
|
|
|
| Ngā Whāinga Paetae
|
|
|
| Te whakamāori pūrongo tauanga
|
|
|
| I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :
|
|
|
| 5. ki te whakamahi whakaaturanga, inenga raraunga, ki te whakatairite atu i ngā raraunga o tētahi rōpū ki o tētahi atu;
|
|
data measurement; compare |
| 6. ki te tāpae whakaaro ki ngā taurangitanga houanga, i runga anō i te ahua o ngā otinga i puta i tētahi hōpara tauanga;
|
|
time-related variation |
| 7. ki te whakatakoto pūrongo e whakaatu ana i ngā he me ngā aukati o tētahi hōpara .
|
|
limitations |
|
Te torotoro tūponotanga
|
|
|
| I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :
|
|
|
| 8. ki te kimi tūponotanga o ētahi pūāhua i runga anō i te auau o te puta o era pūāhua i kitea i roto i te wā ;
|
|
frequency
over time |
| 9. ki te kimi mai i ngā tūponotanga
pangarau o ngā hua ka puta i tētahi mahi pēnei
i te pīrori mataono, i te tango kari rānei mai i tōna puranga;
|
|
theoretical probability; outcome
deck |
| 10. ki te matapae i te hua ka puta i tētahi
whakamatau tūponotanga māmā , ki te whakamātau i tāna
i matapae ai, ka whakamārama ai i ngā otinga;
|
|
predict |
| 11. ki te whakamahi hoahoa rākau hei kimi mai i te tūponotanga o tētahi raupapa pāpono kua whakaritea.
|
|
tree diagram; sequence of events |
|
He Tauira Horopaki
|
|
|
- TE HĀKARI&;He
kimi mai i ngā kowhiringa kumete, oko kai ka taea te whakatakoto
ki te tepu. Hei whakatauira, mena e iwa ngā kumete kai hei rau
atu ki te tepu, ko tehea ki waenganui pū, ko tēhea ki te taha
matau, ko tēhea ki te taha maui, ko tēhea ki mua, ko tēhea
ki muri.
|
|
|
- TE WHAKAMAHI ROROHIKO&;He whakamahi pūmanawa rorohiko hei kimi tūponotanga .
|
|
|
- NGĀ KAKAHU&;He
kimi mai i ngā kaka hei kuhu i tētahi rangi me te whakamahi
anō i te whiriwhiringa tupurangi.
|
|
|
- TE ĀHUA O TE RANGI&;He
whakamārama i ngā mahere tohu huarere e whakaaturia ana ki
ngā nupepa.
|
|
|
- NGĀ UTU KAI&;He
toro haere i ētahi toa hoko kai, ka whakatairite ai i ngā
utu o tenā, o tenā. Ko hea te wāhi tino māmā
nei ngā utu, ko hea te wāhi e tino mamae ke ana ngā utu.
|
|
|
| He Tauira Mahi
|
|
|
| Te whakamāori pūrongo tauanga
|
|
|
| Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:
|
|
|
| 1. Me mōhio te ākonga ki te whakamahi whakaaturanga, inenga raraunga, ki te whakarite atu i ngā raraunga o tētahi rōpū ki o tētahi atu;
|
|
|
- he arotake i te ahua o ana anō hōpara tanga, he kimi
huarahi e tika ake ai te ahua o te mahi (mēnā ki te whakahokia).
|
|
evaluate
repeated |
| 2. Me mōhio te ākonga ki te tāpae whakaaro ki ngā taurangitanga houanga, i runga anō i te ahua o ngā otinga i puta i tētahi hōpara tauanga;
|
|
make statements |
- mai i ngā whakaaritanga whakataurite raraunga, ka tāpae kōrero , ka torotoro i te orite, i te rerekē rānei o ētahi huinga raraunga e rua;
|
|
|
- he ata titiro ki ngā hōpara , whakaaritanga raraunga rānei
e whakaatu ana i ngā taurangitanga taupori i roto i te wā
, he tautuhi i ngā tino tohu e whakaatu ana i aua taurangitanga,
he whakawhitiwhiti whakaaro ki ēnei āhuatanga, he tāpae
kōrero ki ngā panga o ngā taurangitanga i roto i te wā
;
|
|
changes in populations over time |
- he whakawhanui, he whakahāngai i ngā otinga o tētahi
tipako ki te taupori whānui , me te whiriwhiri anō i te
tika, i te he rānei o te peneihia;
|
|
generalise; sample results |
- he arotake i ngā otinga o ētahi hōpara , he whakatakoto i ētahi
patai hou hei hōpara , he whai whakaaro ki te hua ka puta i ngā
pātai hou;
|
|
|
|
|
|
raw data
make adjustments |
| 3. Me mōhio te ākonga ki te whakatakoto pūrongo e whakaatu ana i ngā he me ngā aukati o tētahi hōpara ;
|
|
|
- he ata tirotiro i ngā whakaaturanga raraunga tauanga a ngā
papaho me ētahi atu puna tauanga, ka āhukahuka, ka
tautuhi i te takenga mai o ngā nuka i roto i a rātou
kauwhata me a rātou kōrero tāpiri .
|
|
media
sources of deception
accompanying information |
| Te torotoro tūponotanga
|
|
|
| Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:
|
|
|
| 4. Me mōhio te ākonga ki te kimi tūponotanga
o ētahi pūāhua i runga anō i te auau o te puta o ērā pūāhua i kitea i roto i te wā;
|
|
|
- he kimi mai i ngā tūponotanga o ngā pāpono o ia ra i runga
anō i te āhua o ngā otinga i kitea i mua atu, hei whakapakari
i ngā whakaaro whānui ki tēnei mea, ki te tūponotanga
, (me whakamahi ngā pūmanawa rorohiko i ngā wāhi
e tika ana);
|
|
|
- he whakarite, he whakahaere whakamātauranga e kitea mai ai te
tūponotanga hei auau wā roa.
|
|
develop a concept
computer software
as long-run frequency |
| 5. Me mōhio te ākonga ki te matapae i te hua ka
puta i tētahi whakamatau tūponotanga māmā , ki te whakamātau
i tāna i matapae ai, ka whakamārama ai i ngā otinga;
|
|
|
- he matapaki pūāhua ko ōna tūponotanga e taea ana te matapae,
ka whakatau tata i aua tūponotanga ; (hei whakatauira, ko te pīrori
mataono, te piu uka, te tango kari mai i tōna puranga;) Me mōhio
anō te ākonga ki te tuhi hoahoa rākau hei whakaatu i
ngā rapanga tūponotanga mena e rua, nui ake rānei ngā
pāpono e whai wāhi mai ana.
|
|
situations that give rise to predictable probabilities |
| 6. Me mōhio te ākonga ki te whakamahi hoahoa rākau hei kimi mai i te tūponotanga o tētahi raupapa pāpono kua whakaritea;
|
|
|
- he hōpara tūponotanga i roto i ngā horopaki papori.
|
|
social context |
| He Tauira Aro Matawai
|
|
|
| He tauira noa ēnei hei āwhina i te kaiwhakaako:
|
|
|
- He whakarite, he tatari, he whakarōpū , he whakarāpopoto,
he whakamāori , he whakaatu raraunga mai i tētahi rangahautanga
waiaro. Hei whakatauira, me kohi haere ngā whakaaro o ngā
ākonga ki tō rātou kura. He aha ngā painga o tēnei
kura? He aha ngā āhuatanga me whakarerekē?
|
|
attitude survey |
Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea
ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
Me kimi mai e te ākonga ngā manihi o tētahi momo
takaro, ka whakaatu ai me pēhea e whakakorehia ai tēnei manihi.
Hei whakatauira, mena kei te piu uka tētahi tokorua, a, ka puta he
mahunga i te piunga tuatahi, ko te kaiuru tuatahi ka toa. Engari i te
piunga tuarua, ki te puta he hiku, ehara i te mea ka toa ko te kaiuru
tuarua. Kāore, ka piua anō te uka. Nā, i te piunga tuatorutanga,
ki te puta he hiku, ka toa ko te kaiuru tuarua, engari ki te puta he mahunga,
ka toa anō ko te kaiuru tuatahi.
Ko ta te ākonga , he tuhi hoahoa rākau e whakaatu ana i te
manihi o tēnei āhuatanga, ka whakatakoto whakaaro e tika ake
ai. (Arā, ki te puta he hiku, ahakoa piunga tuatahi, tuarua, tuaaha
kē rānei , ko te kaiuru tuarua ka toa.)
|
|
bias |
Ma tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
- He whakatutuki whakamātauranga tūponotanga . Hei whakatauira:
ko te maka uka ki te pepa tukutukuae rānei ka tau te uka ki waenganui
tonu i tētahi tapawhā o te pepa tukutuku. Me matua matapae
e te ākonga te tūponotanga me te nui o ngā whakamātauranga
e hiahiatia ana. Kia oti te whakamātauranga, ka tuhi ngā otinga
ki te kauwhata, ka whakaatu i tana i kite ai, me te parahau anō
i te nui o ngā whakamātauranga i whiriwhirihia e ia.
|
|
|
Ma tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
- Ka whiriwhiri, ka whakatutuki hōpara tauanga e whakatairite atu ana i tētahi taupori ki tētahi atu. Hei whakatauira, ko te taroa o ngā tama me ngā kotiro i roto i te kura, te roa rānei o ngā kaka o ētahi momo hipi e rua.
|
|
|
Ma tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
- Ka ata tirotiro, ka whakarōpū , ka whakatairite i ngā huanga
o roto i tētahi huinga raraunga. Hei whakatauira, me whakarōpū
ngā ākonga o te kura i runga anō i ō rātou
pakeke ka tahi, ka whakarōpū i runga anō i te tae o ngā
kanohi ka rua, ka whakaatu ai i ngā otinga o ēnei whakatairitenga
e rua ki ngā momo whakaaturanga e tika ana.
|
|
categories
data set |
Ma tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|