| Te Tauanga Taumata 7
|
|
|
| Ngā Whāinga Paetae
|
|
|
| Ngā hōpara tauanga
|
|
|
| I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :
|
|
|
| 1. ki te whakatakoto pātai tauanga e pā ana ki ētahi pūāhua , tērā pea he hononga taurangi kei roto;
|
|
relationships between variables |
| 2. ki te whakatakoto pātai e pā ana ki ngā taurangitanga tukanga mutu-kore i roto i te wa;
|
|
variations over time in continuous processes |
| 3. ki te tautuhi tikanga kohi raraunga;
|
|
methodology |
| 4. ki te kohi raraunga inenga taurangi-rua, raraunga tau mowaho, ki te whakaatu i ngā ahuatanga tapua ki ngā whakaari e hāngai ana, pēnei i te kauwhata marara.
|
|
bi-variate; discrete number
scatter plot |
|
Te whakamaori purongo tauanga
|
|
|
| I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :
|
|
|
| 5. ki te tapae, ki te parahau whakatau ki ngā hononga i waenganui i ngā taurangi i roto i tētahi tipako, i runga i te āhua o tētahi hōpara tauanga;
|
|
justify
sample |
| 6. ki te tautuhi ahuatanga mauki, rangitahi rānei i roto i ngā raraunga tapeke raupapa houanga;
|
|
long-term, short-term; time series data |
| 7. ki te whakatakoto whakaaro e pai ake ai te hōpara , te hoahoa, te kohinga raraunga, te whakaari otinga rānei , i ngā wāhi e taurerewa ana ngā otinga.
|
|
inconclusive |
|
Te torotoro tūponotanga
|
|
|
| I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :
|
|
|
| 8. ki te whakamahi papa raraunga taurangi&;rau mai i ngā horopaki pāpori , ki te kimi i ngā tūponotanga o ngā pāpono o ia rangi, i te owehenga rānei o ngā hua ka puta i tētahi ropu kua whakaritea;
|
|
tables of multi-variate data; social context; proportion |
| 9. ki te whakatau tūponotanga o ngā
hua ka puta i ētahi pāpono tauke, motuhake hoki pēnei
i te pirori mataono, ka whai mai ko te tango kari mai i tōna pūranga ;
|
|
exclusive and independent events |
| 10. ki te whakamahi hoahoa rākau tūponotanga hei kimi mai i ngā tūponotanga whakawhirinaki;
|
|
conditional probability |
|
He Tauira Horopaki
|
|
|
- TE MAHI-A-RŌPŪ&;He
kimi mai, he whakamahi hōpara raraunga tapeke raupapahouanga e
pā ana ki tētahi take Maori.
|
|
|
- NGĀ WAWATA&;He
whakahaere hōpara tauanga hei kimi mai i ngā moemoea o ia
ākonga ina puta rātou i te kura.
|
|
|
| He Tauira Mahi
|
|
|
| Te hōpara tauanga
|
|
|
| Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:
|
|
|
| 1. Me mōhio te ākonga ki te whakatakoto pātai tauanga e pā ana ki ētahi pūāhua , tērā pea he hononga taurangi kei roto;
|
|
|
- he whakatakoto purongo me te whakamahi anō i te kupu, te whakaahua me te tau;
|
|
|
- he hanga whakairoiro kairangi e tino marama ana te kitea atu.
|
|
|
| 2. Me mōhio te ākonga ki te whakatakoto pātai e pā ana ki ngā taurangitanga tukanga mutu-kore i roto i te wa;
|
|
|
| 3. Me mōhio te ākonga ki te tautuhi tikanga kohi raraunga;
|
|
|
| 4. Me mōhio te ākonga ki te kohi raraunga inenga taurangi-rua, raraunga tau mowaho, ki te whakaatu i ngā ahuatanga tapua ki ngā whakaari e hāngai ana, pēnei i te kauwhata marara;
|
|
|
- he kohi huinga raraunga taurangi-rau (hei whakatauira: ingoa, pakeke, tane-wahine, hauroa, papatipu), he ata tirotiro i ngā pānga i waenganui i ētahi taurangi e rua, he whakaatu inenga taurangi-rua, raraunga ropu rānei ki ngā kauwhata e tika ana;
|
|
|
- he kōwhiri , he hoahoa, he whakahaere, he arotake hōpara tauanga. Hei whakatauira, he whiriwhiri matapae mai i te āhua o ētahi haukume i roto i ngā raraunga tapeke raupapa houanga.
|
|
|
| Te whakamaori purongo tauanga
|
|
|
| Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:
|
|
|
| 5. Me mōhio te ākonga ki te tapae, ki te parahau whakatau ki ngā hononga i waenganui i ngā taurangi i roto i tētahi tipako, i runga i te āhua o tētahi hōpara tauanga;
|
|
|
- he torotoro, he matapaki i ngā painga me ngā hapa o te hōpara tauanga, tae atu hoki ki ngā whakaaritanga me ngā purongo e whakaatu otinga ana, ae rānei i marama, ae rānei i tika te whakaaturia, ki te kore me kimi mai me pēhea e marama ake ai, e tika ake ai.
|
|
|
| 6. Me mōhio te ākonga ki te tautuhi ahuatanga mauki, rangitahi rānei i roto i ngā raraunga houanga;
|
|
|
- he titiro ki ngā whakaaritanga raraunga e whakaatu pānga ana i waenganui i ētahi taurangi (tae atu hoki ki ngā kauwhata marara me ngā mahere huānga ) ka tapae kōrero , matapae e pā ana ki aua taurangi.
|
|
|
| 7. Me mōhio te ākonga ki te whakatakoto whakaaro e pai ake ai te hōpara , te hoahoa, te kohinga raraunga, te whakaari otinga rānei , i ngā wāhi e noho tarewa tonu ana ngā otinga;
|
|
|
- he arotake tauanga mai i ngā purongo papaho, hangarau, pūtea rānei .
|
|
|
| Te torotoro tūponotanga
|
|
|
| Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:
|
|
|
| 8. Me mōhio te ākonga ki te whakamahi papa raraunga taurangi&;rua mai i ngā horopaki pāpori , ki te kimi i ngā tūponotanga o ngā pāpono o ia rangi, i te owehenga rānei o ngā hua ka puta i tētahi ropu kua whakaritea;
|
|
|
- he torotoro momo tākaro , mahi rānei e whai wāhi mai ana te tūponotanga , hei whakapakari i te orotau o te ākonga ki tēnei mea, ki te tūponotanga . (me whakamahi rorohiko i ngā wāhi e tika ana.)
|
|
|
| 9. Me mōhio te ākonga ki te whakatau tūponotanga o ngā hua ka puta i ētahi pāpono tauke, pēnei i te pirori mataono, ka whai mai ko te tango kari mai i tona pūranga ;
|
|
|
- he kimi mai, he whakamaori tūponotanga , me te whakamahi anō i ngā whakamatauranga tupurangi, ngā hoahoa rākau , ngā mahere huānga , ngā papatau raraunga rānei e whakaahua ana i ngā horopaki o ia ra.
|
|
|
| 10. Me mōhio te ākonga ki te whakamahi hoahoa rākau tūponotanga hei kimi mai i ngā tūponotanga whakawhirinaki;
|
|
|
- he whakamatau, he whakamahi hoahoa rākau hei torotoro i te āhua o te tūponotanga whakawhirinaki, tae atu hoki ki ngā pūāhua whakahoki, whakahoki-kore rānei .
|
|
|
| He Tauira Aro Matawai
|
|
|
| He tauira noa ēnei hei āwhina i te kaiwhakaako:
|
|
|
- he whakahaere hōpara , ka whakatakoto pūrongo ā-waha,
ā-tuhi, e whakaatu ana i ngā otinga, Hei whakatauira:
|
|
|
i) ko te maraehe aha ngā hiahia o te marae? He aha ngā momo
hui ka tū ki reira? pēhea nei te nui o te tokomaha ka tau
ki runga i te marae? pēhea nei te wāhi ki te ringawera?
|
|
|
ii) ko te pānga i waenganui i te auau o te whai wāhi atu ki tētahi mahi me te taunga ki taua mahi, pēnei i te patu poiuka. Ka kaha ake te whai wāhi atu, ka kaha ake te waia o te tangata ki taua mahi.
|
|
|
mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
- He tuhi, he whakamaori kauwhata marara mai i ngā horopaki e mōhio
atu ana te ākonga . Hei whakatauira, me tuhi te taumaha me te taroa
o ngā ākonga o tāna karaehe ki te kauwhata marara. Nā
runga i te āhua o ngā otinga, ka whakatau tata i te taumaha
i tētahi ākonga mēnā kei te mohiotia tana taroa.
(Me whakamārama anō ngā take i pēra ai te whakatau.)
|
|
|
mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
- Me mahi-ā-ropu ngā ākonga ki te kohi raraunga, ka whakamahi
ai i aua raraunga hei tautoko i tā rātou whakaaetanga, whakahētanga
rānei i tētahi kaupapa taukumekume. Ko ta tētahi taha,
he kimi nuka, hapa rānei i roto i ngā whakaaturanga raraunga
a tētahi , ka whakaatu kē ai kei a rātou kē ngā
kōrero e tika ana.
|
|
|
mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
- Ka tuhi hoahoa rākau , ka whakahaere whakamatauranga rānei hei torotoro i ngā ahuatanga o te tūponotanga whakawhirinaki. Hei whakatauira: Mehemea kua rongo te ākonga i ngā kōrero mō te huarere i te pouaka whakaata, i te reo irirangi rānei , he aha tana i whakatau ai mō te āhua o te rangi āpōpō . He aha te tūponotanga ka ua āpōpō ?
|
|
|
mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|