| Ngā Whāinga Paetae
|
|
|
| Te torotoro tau
|
|
|
| I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga:
|
|
|
| 1. ki te huri tau tānga ngāhuru
hei tau noa, ā, ki te huri tau noa hei tau tānga ngāhuru;
|
|
ordinary form; standard form |
| 2. ki te whakaawhiwhi tika i ngā tau;
|
|
to round |
| 3. ki te whakaawhiwhi, ki te āta kimi mai i ngā uara o ngā pūtake rua;
|
|
approximate; values; square roots |
|
Te torotoro tatautanga, whakataunga tata
|
|
|
| I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga:
|
|
|
| 4. ki te āta whakatau tata, ā,
ki te tirotiro, ki te whakatau āe rānei i tika ngā otinga
i puta ake;
|
|
check; results |
| 5. ki te whakaoti rapanga whaitake e
whai wāhi mai ana ngā tau&;ā&;ira me ngā ōrau;
|
|
solve problems; percentage |
| 6. ki te whakaoti rapanga e whai wāhi mai ana
ngā tau torunga me ngā tau toraro, e whakamahi hohe&;ā&;ringa
ana, e whakamahi ana rānei i ngā tauira i ngā wāhi e hiahiatia
ana;
|
|
positive
activity |
| 7. ki te tuhi i tētahi rahinga hei ōrau o tētahi atu;
|
|
percentage |
| 8. ki te whakanui, ki te whakaiti rānei
i te rahinga o tētahi mea, i runga anō i te nui o tētahi ōrau
kua whakaritea, pēnei i te whakapikinga utu taonga, i te whakahekenga
utu taonga, i te tāke hokohoko rānei;
|
|
quantity
mark-up; discount
GST |
| 9. ki te tohatoha rahinga i runga anō i ētahi ōwehenga kua whakaritea.
|
|
share quantities; ratios
|
|
He Tauira Horopaki
|
|
|
- HE AHA I KĀWHAKINA
AI A RONA E TE MARAMA?&;Pehea nei te tāwhiti o te tonga atu?
(Tuhia hei tau tānga ngāhuru, hei tau noa.)
|
|
|
- NGĀ AORANGI&;Me
hopara te tāwhiti i waenganui i ngā aorangi me ngā
whetū.
|
|
planets
|
- TE PUTEA WHAKAHAERE HUI&;He
whakarite, he whakaawhiwhi moni, he hoko kai mō tētahi hui.
|
|
|
- NGĀ KŌRERO
MŌ NGĀ MOANA ME NGĀ ROTO&;A Rotorua me Taupō-nui-ā-Tia.
He aha te horahanga o ēnei roto? Pēhea nei te hohonu o te
wai?
|
|
|
| He Tauira Mahi
|
|
|
| Te torotoro tau
|
|
|
| Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:
|
|
|
| 1. Me mōhio te ākonga ki te huri tau tanga ngāhuru
hei tau noa, ā, ki te huri tau noa hei tau tanga ngāhuru;
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| 2. Me mōhio te ākonga ki te whakaawhiwhi tika i ngā tau;
|
|
|
|
|
|
|
- he whiriwhiri i te tāwhiti i waenganui i te aorangi me Papa-tū-ā-nuku.
|
|
|
| Te torotoro tatautanga, whakataunga tata
|
|
|
| Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:
|
|
|
| 3. Me mōhio te ākonga ki te āta whakatau tata,
ā, ki te tirotiro, ki te whakatau āe rānei i tika ngā
otinga i puta ake;
|
|
|
|
|
|
|
- me āhua mōhio anō te ākonga ae rānei e tika
ana te whakautu a te tātaitai, inā whakamahia te tataitai
hei whakaoti rapanga;
|
|
calculator |
- he torotoro, he whakamahi tikanga whakaawhiwhi tau, tae atu hoki ki te tikanga
mati tapua me te tikanga tau-ā-ira.
|
|
significant figures |
| 4. Me mōhio te ākonga ki te whakaoti rapanga e whai
wāhi mai ana ngā tau torunga me ngā tau toraro, e whakamahi
hohe&;ā&;ringa ana, e whakamahi ana rānei i ngā
tauira i ngā wāhi e hiahiatia ana;
|
|
practical activities |
- he tirotiro i te tikanga o ngā tau toraro me te tau torunga i roto i ngā pakiwaitara. Hei whakatauira, te pikinga a Ngatoro-i-rangi ki te tihi o Ruapehu;
|
|
|
- he whakamahi tataitai, he whakamahi rānei i tona hinengaro ki
te kimi rautaki e taea ai ngā mahi tāpiri, tango, whakarea,
whakawehe te whakatutuki, ahakoa tau torunga, toraro rānei;
|
|
strategy |
- he whakaoti rapanga e whai wāhi mai ana ngā tau tōraro,
tōrunga.
|
|
|
| 5. Me mōhio te ākonga ki te tuhi i tētahi rahinga hei ōrau o tētahi atu;
|
|
|
- he hopara ōwehenga tairite. Hei whakatauira, me āta tirotiro:
|
|
equivalent ratio |
i) ngā tau awhata o ngā mahere whenua;
|
|
scale |
ii) te kaha o ngā kumekume a Ruaumoko ki ta Richter awhata;
|
|
|
iii) te tere o te kapakapa o te manawa;
|
|
|
- he tuhi ōwehenga kia pēnei te āhua e kia pēnei ke rānei: a: e
|
|
|
- he kimi ōrau mai i ētahi rahinga, he kimi rānei i tētahi rahinga hei ōrau o tētahi atu (me whakamahi anō te tataitai i ngā wāhi e tika ana).
|
|
quantity |
| 6. Me mōhio te ākonga ki te whakanui, ki te whakaiti rānei i te rahinga o tētahi mea, i runga anō i te nui o tētahi ōrau kua whakaritea, pēnei i te whakapikinga utu taonga, i te whakahekenga utu taonga, i te take hokohoko rānei;
|
|
mark-up |
- he hopara i te utu hanga me te utu hoko o ētahi taonga, me te pānga
i waenganui i ēnei utu me te āhua o te tarepa/tuwhene;
|
|
surplus; deficit |
- he whakanui, whakaiti rānei i tētahi rahinga ki tētahi ōrau kua whakaritea.
|
|
|
| He Tauira Aro Matawai
|
|
|
| He tauira noa ēnei hei āwhina i te kaiwhakaako:
|
|
|
- He whakatakoto whakataunga tata i roto i ngā horopaki whaitake e mōhio ana te ākonga. Hei whakatauira:
he whakarite kai hei whāngai i ngā rōpū hakinakina
o te motu, kotahi rau nei te tokomaha, kua tau mai ki te kura. E toru
rā te roa o tā rātou noho. Me whakarite e ngā
ākonga te rārangi kai me te nui o ngā kai e hiahiatia
ana hei whāngai i te hunga. Kia oti mai ngā kai te whakarite,
me kimi mai te nui o te putea e hiahiatia ana hei hoko mai i ēnei
mea.
|
|
menu |
Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea
ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
- He torotoro, he whakatutuki pangarautanga i roto i ngā mahi o
ia rā e whai wāhi mai ana he ōrau, he ōwehenga he
papatanga rānei. Hei whakatauira:
|
|
rate |
i) ko te whakawhitiwhiti moni tawāhi. Kua tau mai tētahi $50
Ahitereiria nei ki a Te Rita. He koha rā whānau nā tāna
koroua i Poihākena. Ka haria e ia tana rima tekau tāra ki te
pēke kia hurihia ki ngā tāra o konei. E $NZ 64.40 tā
te kaimahi pēke i hoatu ai mō tana $50 Ahitereiria. He aha te
pāpātanga whakawhiti moni o tēnei peke i tēnei rā?
|
|
|
ii) kua hokona mai e Te Kohu rāua ko Pirihira ētahi rākau
tekau mā waru nei hei ono ma raua i o raua kainga. Na te mea na Pirihira
i tiki ngā rākau, kua whakaritea kia nui ake ngā rākau
ka riro i a ia. Koinei te ōwehenga i whakarite&;3:2. E hia nei
ngā rākau ka riro i a Pirihira? E hia ka riro i a Te Kohu?
|
|
|
Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea
ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
- Me tika tā te ākonga huri i ngā tau noa hei tau tanga
ngāhuru, i ngā tau tanga ngāhuru hoki hei tau
noa, kaua i roto i ngā whiriwhiringa pāngarau anake, engari
i roto i ētahi atu horopaki;
|
|
standard form
ordinary form |
i) he torotoro i te tāwhiti atu o ngā aorangi i a Papa-tū-ā-nuku
(me tuhi hei tau ngāhuru);
|
|
|
ii) mehemea i rite te tere o te haere a te tangata ki to te hihi rā,
ka pēhea te roa o te haere e tae atu ai te tangata ki te mārama,
ki Parearau rānei?
|
|
|
Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea
ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
- He whakamahi tau torunga, toraro rānei ki te tuhi pātai ko te otinga he tau toraro:
Hei whakatauira: - 2 + - 5 = ..., - 9 - - 5 = ..., - 10 x 8 = ....
|
|
|
Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea
ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
- He whakaawhiwhi tau i roto i ngā mahi o ia rā. Hei
whakatauira, ka haere ētahi tamariki tokoiwa ki te hoko tina i
te tāone. E $41.20 te utu tapeke mō ngā kai ka
tonoa e rātou. Kua oti i a rātou te whakatau me orite te utu
hei utu mā ia tangata, otirā me whakaawhiwhi kia eke tonu
ki te nui o te utu e hiahiatia ana. E hia te utu hei utu mā ia
tamaiti?
|
|
round
total |
Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea
ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|