PapakāingaNgā PūrongoMō TKIHaporiRapuaNgā KuraTauwhitiwhitiTomokangaĀwhina


  Pangarau i roto i te Marautanga o Aotearoa  



Te Tau Taumata 5

Ngā Whāinga Paetae

 

Te torotoro tau

 

I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga:

 

1. ki te huri tau tānga ngāhuru hei tau noa, ā, ki te huri tau noa hei tau tānga ngāhuru;

 

ordinary form; standard form
2. ki te whakaawhiwhi tika i ngā tau;

 

to round
3. ki te whakaawhiwhi, ki te āta kimi mai i ngā uara o ngā pūtake rua;

 

approximate; values; square roots
 

Te torotoro tatautanga, whakataunga tata

 

I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga:

 

4. ki te āta whakatau tata, ā, ki te tirotiro, ki te whakatau āe rānei i tika ngā otinga i puta ake;

 

check; results
5. ki te whakaoti rapanga whaitake e whai wāhi mai ana ngā tau&;ā&;ira me ngā ōrau;

 

solve problems; percentage
6. ki te whakaoti rapanga e whai wāhi mai ana ngā tau torunga me ngā tau toraro, e whakamahi hohe&;ā&;ringa ana, e whakamahi ana rānei i ngā tauira i ngā wāhi e hiahiatia ana;

 

positive
activity
7. ki te tuhi i tētahi rahinga hei ōrau o tētahi atu;

 

percentage
8. ki te whakanui, ki te whakaiti rānei i te rahinga o tētahi mea, i runga anō i te nui o tētahi ōrau kua whakaritea, pēnei i te whakapikinga utu taonga, i te whakahekenga utu taonga, i te tāke hokohoko rānei;

 

quantity
mark-up; discount
GST
9. ki te tohatoha rahinga i runga anō i ētahi ōwehenga kua whakaritea.

 

share quantities; ratios

 

 

He Tauira Horopaki

 

  • HE AHA I KĀWHAKINA AI A RONA E TE MARAMA?&;Pehea nei te tāwhiti o te tonga atu? (Tuhia hei tau tānga ngāhuru, hei tau noa.)

 

  • NGĀ AORANGI&;Me hopara te tāwhiti i waenganui i ngā aorangi me ngā whetū.

 

planets
  • TE PUTEA WHAKAHAERE HUI&;He whakarite, he whakaawhiwhi moni, he hoko kai mō tētahi hui.

 

  • NGĀ KŌRERO MŌ NGĀ MOANA ME NGĀ ROTO&;A Rotorua me Taupō-nui-ā-Tia. He aha te horahanga o ēnei roto? Pēhea nei te hohonu o te wai?

 

He Tauira Mahi

 

Te torotoro tau

 

Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:

 

1. Me mōhio te ākonga ki te huri tau tanga ngāhuru hei tau noa, ā, ki te huri tau noa hei tau tanga ngāhuru;

 

  • he torotoro i ngā tau tanga ngāhuru i roto i ngā mahi o ia ra. Hei whakatauira:

    he hopara i te tāwhiti i waenganui i ngā whetu;

 

  • he huri tau noa kia noho hei tau tanga ngāhuru, he huri tau tanga ngāhuru kia noho hei tau noa. Hei whakatauira:

    3450 = 3.45 x 103 8.421 x 102 = 842.1

 

2. Me mōhio te ākonga ki te whakaawhiwhi tika i ngā tau;

 

  • he torotoro i ngā tau i roto i tona ake ao, i roto anō i te ao whanui, kia pakari ake ai tona mārama ki ngā āhuatanga o tēnei mea, o te tau. Hei whakatauira:

    He aha ngā āhuatanga tau i roto i ngā momo tākaro (te poitarawhiti, te hutupōro, te tenehi)?

 

  • he whiriwhiri i te tāwhiti i waenganui i te aorangi me Papa-tū-ā-nuku.

 

Te torotoro tatautanga, whakataunga tata

 

Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:

 

3. Me mōhio te ākonga ki te āta whakatau tata, ā, ki te tirotiro, ki te whakatau āe rānei i tika ngā otinga i puta ake;

 

  • he titiro ki ngā horopaki o ia rā e whai wāhi mai ana ngā tikanga tau. Hei whakatauira:

    he whakatau tata i te nui o ngā pounamu miraka e hiahiatia ana e te whānau mō te wiki;

 

  • me āhua mōhio anō te ākonga ae rānei e tika ana te whakautu a te tātaitai, inā whakamahia te tataitai hei whakaoti rapanga;

 


calculator
  • he torotoro, he whakamahi tikanga whakaawhiwhi tau, tae atu hoki ki te tikanga mati tapua me te tikanga tau-ā-ira.

 


significant figures
4. Me mōhio te ākonga ki te whakaoti rapanga e whai wāhi mai ana ngā tau torunga me ngā tau toraro, e whakamahi hohe&;ā&;ringa ana, e whakamahi ana rānei i ngā tauira i ngā wāhi e hiahiatia ana;

 


practical activities
  • he tirotiro i te tikanga o ngā tau toraro me te tau torunga i roto i ngā pakiwaitara. Hei whakatauira, te pikinga a Ngatoro-i-rangi ki te tihi o Ruapehu;

 

  • he whakamahi tataitai, he whakamahi rānei i tona hinengaro ki te kimi rautaki e taea ai ngā mahi tāpiri, tango, whakarea, whakawehe te whakatutuki, ahakoa tau torunga, toraro rānei;

 

strategy
  • he whakaoti rapanga e whai wāhi mai ana ngā tau tōraro, tōrunga.

 

5. Me mōhio te ākonga ki te tuhi i tētahi rahinga hei ōrau o tētahi atu;

 

  • he hopara ōwehenga tairite. Hei whakatauira, me āta tirotiro:

 

equivalent ratio
      i) ngā tau awhata o ngā mahere whenua;

 

scale
      ii) te kaha o ngā kumekume a Ruaumoko ki ta Richter awhata;

 

      iii) te tere o te kapakapa o te manawa;

 

  • he tuhi ōwehenga kia pēnei te āhua e kia pēnei ke rānei: a: e

 

  • he kimi ōrau mai i ētahi rahinga, he kimi rānei i tētahi rahinga hei ōrau o tētahi atu (me whakamahi anō te tataitai i ngā wāhi e tika ana).

 

quantity
6. Me mōhio te ākonga ki te whakanui, ki te whakaiti rānei i te rahinga o tētahi mea, i runga anō i te nui o tētahi ōrau kua whakaritea, pēnei i te whakapikinga utu taonga, i te whakahekenga utu taonga, i te take hokohoko rānei;

 


mark-up
  • he hopara i te utu hanga me te utu hoko o ētahi taonga, me te pānga i waenganui i ēnei utu me te āhua o te tarepa/tuwhene;

 


surplus; deficit
  • he whakanui, whakaiti rānei i tētahi rahinga ki tētahi ōrau kua whakaritea.

 

He Tauira Aro Matawai

 

He tauira noa ēnei hei āwhina i te kaiwhakaako:

 

  • He whakatakoto whakataunga tata i roto i ngā horopaki whaitake e mōhio ana te ākonga. Hei whakatauira:

    he whakarite kai hei whāngai i ngā rōpū hakinakina o te motu, kotahi rau nei te tokomaha, kua tau mai ki te kura. E toru rā te roa o tā rātou noho. Me whakarite e ngā ākonga te rārangi kai me te nui o ngā kai e hiahiatia ana hei whāngai i te hunga. Kia oti mai ngā kai te whakarite, me kimi mai te nui o te putea e hiahiatia ana hei hoko mai i ēnei mea.

 






menu

    Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Tau 5/4

 

  • He torotoro, he whakatutuki pangarautanga i roto i ngā mahi o ia rā e whai wāhi mai ana he ōrau, he ōwehenga he papatanga rānei. Hei whakatauira:

 


rate
    i) ko te whakawhitiwhiti moni tawāhi. Kua tau mai tētahi $50 Ahitereiria nei ki a Te Rita. He koha rā whānau nā tāna koroua i Poihākena. Ka haria e ia tana rima tekau tāra ki te pēke kia hurihia ki ngā tāra o konei. E $NZ 64.40 tā te kaimahi pēke i hoatu ai mō tana $50 Ahitereiria. He aha te pāpātanga whakawhiti moni o tēnei peke i tēnei rā?

 

    ii) kua hokona mai e Te Kohu rāua ko Pirihira ētahi rākau tekau mā waru nei hei ono ma raua i o raua kainga. Na te mea na Pirihira i tiki ngā rākau, kua whakaritea kia nui ake ngā rākau ka riro i a ia. Koinei te ōwehenga i whakarite&;3:2. E hia nei ngā rākau ka riro i a Pirihira? E hia ka riro i a Te Kohu?

 

    Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Tau 5/4
    Tau 5/5

 

  • Me tika tā te ākonga huri i ngā tau noa hei tau tanga ngāhuru, i ngā tau tanga ngāhuru hoki hei tau noa, kaua i roto i ngā whiriwhiringa pāngarau anake, engari i roto i ētahi atu horopaki;

 

standard form
ordinary form
    i) he torotoro i te tāwhiti atu o ngā aorangi i a Papa-tū-ā-nuku (me tuhi hei tau ngāhuru);

 

    ii) mehemea i rite te tere o te haere a te tangata ki to te hihi rā, ka pēhea te roa o te haere e tae atu ai te tangata ki te mārama, ki Parearau rānei?

 

    Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Tau 5/1

 

  • He whakamahi tau torunga, toraro rānei ki te tuhi pātai ko te otinga he tau toraro:
    Hei whakatauira: - 2 + - 5 = ..., - 9 - - 5 = ..., - 10 x 8 = ....

 

    Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Tau 5/6

 

  • He whakaawhiwhi tau i roto i ngā mahi o ia rā. Hei whakatauira, ka haere ētahi tamariki tokoiwa ki te hoko tina i te tāone. E $41.20 te utu tapeke mō ngā kai ka tonoa e rātou. Kua oti i a rātou te whakatau me orite te utu hei utu mā ia tangata, otirā me whakaawhiwhi kia eke tonu ki te nui o te utu e hiahiatia ana. E hia te utu hei utu mā ia tamaiti?

 

round
total
    Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Tau 5/6
    Tau 5/4

 

Rārangi upoko Tōmua Whārangi ki mua