PapakāingaNgā PūrongoMō TKIHaporiRapuaNgā KuraTauwhitiwhitiTomokangaĀwhina


  Pangarau i roto i te Marautanga o Aotearoa  



Te Ine Taumata 1

Ngā Whāinga Paetae

 

Te whakatau tata, te ine

 

I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga:

 

1. ki te whakaraupapa, ki te whakarite i te roa, i te papatipu, i te rōrahi o ētahi mea, ā, ki te whakaahua i ana whakaritenga ki te reo ine;

 

put in order; mass
comparison
2. ki te whakamahi waeine aronga kē;

 

non-standard measurement
3. ki te whakarite uara uka, uara tāra;

 

coin; note
4. ki te pānui tika i ngā utu taonga;

 

5. ki te whakamahi i ngā kupu ine a ngā mātua tīpuna.

 

 

Te whakapakari orotau ki ngā āhuatanga o te wā, te pāpātanga me te whiti

 

I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga:

 

6. ki te pānui i ngā tohu whakaatu i te takanga o te wā, tae atu ki ngā rā o te wiki, me ngā kōrero mō te rerenga o Tama&;nui&;te&;rā (me mōhio ki te pānui i ngā hāora me ngā haurua o te matawa).

 

passage of time
watch
 

He Tauira Horopaki

 

  • NGA PAKIWAITARA&;A Māui me te rā, a Rona me te mārama.

 

  • TE AITANGA-A -PĒPEKE&;Inehia te tere o te haere a ngā ngārara ka taea te kimi mai i te kura, i te kāinga, i te ngāhere, i hea kē rānei.

 

  • TE TAKANGA O TE WĀ&;Nga kaupeka o te tau (koanga, raumati, ngāhuru, takurua)

 

  • NGA MARAMATAKA MĀORI&;Te taiāwhiotanga o te mārama i a Papa-tū-ā-nuku, te taiāwhiotanga o Papa-tū-ā-nuku i a Tama-nui-te-rā.

 

He Tauira Mahi

 

Te whakatau tata, te ine

 

Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whainga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:

 

1. Me mōhio te ākonga ki te whakaraupapa, ki te whakarite i te roa, i te papatipu, te rōrahi o ētahi mea, ā, ki te whakaahua i ana whakaritenga ki te reo ine;

 

volume
  • he whakaatu, ki ngā kupu ine o ia rā, i te rite, i te rerekē rānei o te roa, te taumaha, te rōrahi, te mahana o ētahi mea e rua, nui ake rānei, arā, he poto ake i, he roa ake i, he nui ake i, he makariri ake i, he ōrite ki, he āhua orite ki...;

 

  • he whakaraupapa taonga i runga anō i te āhua o aua taonga (arā, te roa, te taumaha, te rōrahi). Hei whakatauira, me whakaraupapa e te ākonga ēnei karerehe e whai ake nei i runga anō i te nui:

 


put in order

2. Me mōhio te ākonga ki te whakamahi waeine aronga kē;

 

non-standard measurements
  • he whakatau tata, he ine i te roa, te taumaha, te horahanga, te rōrahi rānei o ētahi mea me te whakamahi anō i ngā waeine aronga kē.

 

3. Me mōhio te ākonga ki te whakarite uara uka, uara tara;

 

value
  • he whakarite moni. Hei whakatauira, e hia ngā uka rua tekau heneti (20c) e hiahiatia ana kia eke ai te tapeke ki te $1.00, e hia ngā uka tāra ($1) e hiahiatia ana kia eke ai te tapeke ki te $10.00.

 

4. Me mōhio te ākonga ki te pānui tika i ngā utu taonga;

 

  • he torotoro i ngā wharehoko paetata kia ahukahuka ai te ākonga ki te āhua o ngā utu taonga.

 

local
5. Me mōhio te ākonga ki te whakamahi i ngā kupu ine a ngā mātua tīpuna.

 

  • he whakamahi i ngā ine o te tinana hei kimi i te roa, te teitei, te whānui rānei o ētahi mea o ia rā. Hei whakatauira me whakamahi ēnei:

    kōnui kōiti ringa matikaratuke whatianga mārō

 

  • he whakamahi rauru hei āta ine i te roa, te whānui, te teitei o ngā mea o roto, o waho rānei i te taiwhanga ako.

 

Te whakapakari orotau ki ngā āhuatanga o te wā, te pāpātanga me te whiti

 

Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whainga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:

 

6. Me mōhio te ākonga ki te pānui i ngā tohu whakaatu i te takanga o te wā, tae atu ki ngā rā o te wiki, me ngā kōrero mō te rerenga o Tama&;nui&;te&;rā (me mōhio ki te pānui i ngā haora me ngā haurua o te matawa).

 

aspects
  • he whakamahi i ngā kupu mō te takanga o te wā, me te tere o te tipu o ngā huawhenua;

 

  • he hōpara i ngā hua o te taiāwhiotanga a Papa-tū-ā-nuku i a Tama-nui-te-rā, arā, ngā kaupeka o te tau (kōanga, raumati, ngāhuru, takurua, hōtoke);

 

investigate
  • he hōpara i ngā hua o te taiawhiotanga a te mārama i a Papa-tū-ā-nuku (ka whai whakaaro atu ki te āhua o te mārama, arā, ki a Whiro, ki a Tirea);

 

  • he āta tirotiro i te rerenga a Tama-nui-te-rā;

 

  • he whakamahi i ngā kupu e kaha ana te whakamahia hei whakaatu i te takanga o te wā. Hei whakatauira:

    hākona meneti hāora wiki marama tau
    ata āianei ahiahi inanahi āpōpō ākuanei

 

He Tauira Aro Matawai

 

He tauira noa enei hei āwhina i te kaiwhakaako:

 

  • He āta tirotiro, he ata matapaki i te rerenga o te rā mai i te whiti ki te uru, me te whakamahi anō i ngā kupu māmā e hāngai ana ki tēnei āhuatanga (uranga, poupoutanga/tūhoetanga/tōnga...).

 

discuss
    Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Inenga 1/6

 

  • He hōpara i te rerenga o te rā. Me whakarite tētahi rā, tētahi rua rā rānei hei whakahaere i tēnei mahi. Ia hāora i a ia i te kura me ine e te ākonga te roa o te ātārangi o tana matikara. Ka tuhi i te āhua o tēnei ātārangi, ka whakatau tata ai i te roa, ā, mō muri ata ine ai ki te rauru. Ka tuhi kōrero, whakaahua rānei hei whakaatu i ngā otinga.

 




ruler
    Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Inenga 1/2
    WP 3

 

  • He whakaraupapa-ā-taumaha i ētahi ipu ōrite nei te āhua kua ata whakakia ki ētahi mea rerekē te taumaha, pēnei i te anga, i te huruhuru, i te kohatu, i te oneone. Me whakatau tata noa iho te taumaha o tēnā, o tēnā i te tuatahi, a mō muri ata ine ai ki te pūrere wharite. Ka tuhi kōrero, whakaahua mō tana i mahi ai.

 



estimate
balance
    Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Inenga 1/1
    WP 3

 

  • He whakaraupapa-ā-roa i ngā hu o ngā ākonga i roto i te karaehe, ka whakaatu ai nō wai ngā hū tino nui, nō wai rānei ngā hu tino paku.

 

    Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Inenga 1/1
    Inenga 1/2
    WP 3  

 

  • He tuhi tutohi hei whakaatu i te āhua o te rangi mō te whitu rā, ka matapaki ai i ngā otinga ka puta ake.

 

chart
  • He ata tirotiro i te āhua o te mārama ia pō i tētahi wā kua whakaritea, ka tuhi kōrero, whakaahua e whakaatu ana i tana i kite ai. Mehemea ka taea, me whakaingoa te mārama i runga anō i tōna āhua, arā, he whiro rānei, he rakaunui rānei, he aha kē rānei.

 

    Mā enei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Inenga 1/6

 

Rārangi upoko Tōmua Whārangi ki mua