| Ngā Whāinga
Paetae
|
|
|
| Te whakatau tata, te ine
|
|
|
| I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga:
|
|
|
| 1. ki te whakaraupapa, ki te whakarite
i te roa, i te papatipu, i te rōrahi o ētahi mea,
ā, ki te whakaahua i ana whakaritenga ki te reo ine;
|
|
put in order; mass
comparison |
| 2. ki te whakamahi waeine aronga
kē;
|
|
non-standard measurement |
| 3. ki te whakarite uara uka,
uara tāra;
|
|
coin; note |
| 4. ki te pānui tika i ngā utu taonga;
|
|
|
| 5. ki te whakamahi i ngā kupu ine a ngā mātua tīpuna.
|
|
|
|
Te whakapakari orotau ki ngā āhuatanga o te wā,
te pāpātanga me te whiti
|
|
|
| I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga:
|
|
|
| 6. ki te pānui i ngā tohu
whakaatu i te takanga o te wā, tae atu ki ngā rā
o te wiki, me ngā kōrero mō te rerenga o Tama&;nui&;te&;rā
(me mōhio ki te pānui i ngā hāora me ngā
haurua o te matawa).
|
|
passage of time
watch |
|
He Tauira Horopaki
|
|
|
- NGA PAKIWAITARA&;A
Māui me te rā, a Rona me te mārama.
|
|
|
- TE AITANGA-A
-PĒPEKE&;Inehia te tere o te haere a ngā
ngārara ka taea te kimi mai i te kura, i te kāinga,
i te ngāhere, i hea kē rānei.
|
|
|
- TE TAKANGA O TE WĀ&;Nga
kaupeka o te tau (koanga, raumati, ngāhuru, takurua)
|
|
|
- NGA MARAMATAKA
MĀORI&;Te taiāwhiotanga o te mārama
i a Papa-tū-ā-nuku, te taiāwhiotanga o Papa-tū-ā-nuku
i a Tama-nui-te-rā.
|
|
|
| He Tauira Mahi
|
|
|
| Te whakatau tata, te ine
|
|
|
| Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whainga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:
|
|
|
| 1. Me mōhio te ākonga ki te whakaraupapa, ki te whakarite
i te roa, i te papatipu, te rōrahi o ētahi mea, ā,
ki te whakaahua i ana whakaritenga ki te reo ine;
|
|
volume |
- he whakaatu, ki ngā kupu ine o ia rā, i te rite, i
te rerekē rānei o te roa, te taumaha, te rōrahi,
te mahana o ētahi mea e rua, nui ake rānei, arā,
he poto ake i, he roa ake i, he nui ake i, he makariri ake i,
he ōrite ki, he āhua orite ki...;
|
|
|
- he whakaraupapa taonga i runga anō i te āhua o aua
taonga (arā, te roa, te taumaha, te rōrahi). Hei whakatauira,
me whakaraupapa e te ākonga ēnei karerehe e whai
ake nei i runga anō i te nui:
|
|
put in order |

| 2. Me mōhio te ākonga ki te whakamahi waeine aronga kē;
|
|
non-standard measurements |
- he whakatau tata, he ine i te roa, te taumaha, te horahanga, te rōrahi rānei o ētahi mea me te whakamahi anō i ngā waeine aronga kē.
|
|
|
| 3. Me mōhio te ākonga ki te whakarite uara uka, uara tara;
|
|
value |
- he whakarite moni. Hei whakatauira, e hia ngā uka rua tekau heneti (20c)
e hiahiatia ana kia eke ai te tapeke ki te $1.00, e hia ngā
uka tāra ($1) e hiahiatia ana kia eke ai te tapeke ki te
$10.00.
|
|
|
| 4. Me mōhio te ākonga ki te pānui tika i ngā utu taonga;
|
|
|
- he torotoro i ngā wharehoko paetata kia ahukahuka ai te ākonga ki te āhua o ngā utu taonga.
|
|
local |
| 5. Me mōhio te ākonga ki te whakamahi i ngā kupu
ine a ngā mātua tīpuna.
|
|
|
- he whakamahi i ngā ine o te tinana hei kimi i te roa, te
teitei, te whānui rānei o ētahi mea o ia rā.
Hei whakatauira me whakamahi ēnei:
| kōnui | kōiti |
ringa |
matikaratuke |
whatianga mārō |
|
|
|
- he whakamahi rauru hei āta ine i te roa, te whānui,
te teitei o ngā mea o roto, o waho rānei i te taiwhanga
ako.
|
|
|
| Te whakapakari orotau ki ngā āhuatanga
o te wā, te pāpātanga me te whiti
|
|
|
| Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whainga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:
|
|
|
| 6. Me mōhio te ākonga ki te pānui i
ngā tohu whakaatu i te takanga o te wā, tae atu ki
ngā rā o te wiki, me ngā kōrero mō te rerenga
o Tama&;nui&;te&;rā (me mōhio ki te pānui
i ngā haora me ngā haurua o te matawa).
|
|
aspects |
- he whakamahi i ngā kupu mō te takanga o te wā,
me te tere o te tipu o ngā huawhenua;
|
|
|
- he hōpara i ngā hua o te taiāwhiotanga
a Papa-tū-ā-nuku i a Tama-nui-te-rā, arā,
ngā kaupeka o te tau (kōanga, raumati, ngāhuru,
takurua, hōtoke);
|
|
investigate |
- he hōpara i ngā hua o te taiawhiotanga a te mārama
i a Papa-tū-ā-nuku (ka whai whakaaro atu ki te āhua
o te mārama, arā, ki a Whiro, ki a Tirea);
|
|
|
- he āta tirotiro i te rerenga a Tama-nui-te-rā;
|
|
|
- he whakamahi i ngā kupu e kaha ana te whakamahia hei whakaatu i te takanga
o te wā. Hei whakatauira:
| hākona |
meneti |
hāora |
rā |
wiki |
marama |
tau |
| ata |
āianei |
ahiahi |
inanahi |
pō | āpōpō |
ākuanei |
|
|
|
| He Tauira Aro Matawai
|
|
|
| He tauira noa enei hei āwhina i te kaiwhakaako:
|
|
|
- He āta tirotiro, he ata matapaki i te rerenga o
te rā mai i te whiti ki te uru, me te whakamahi anō
i ngā kupu māmā e hāngai ana ki tēnei
āhuatanga (uranga, poupoutanga/tūhoetanga/tōnga...).
|
|
discuss |
Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea
ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
- He hōpara i te rerenga o te rā. Me whakarite tētahi
rā, tētahi rua rā rānei hei whakahaere i tēnei
mahi. Ia hāora i a ia i te kura me ine e te ākonga te
roa o te ātārangi o tana matikara. Ka tuhi i te āhua
o tēnei ātārangi, ka whakatau tata ai i te roa,
ā, mō muri ata ine ai ki te rauru. Ka tuhi kōrero,
whakaahua rānei hei whakaatu i ngā otinga.
|
|
ruler |
Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea
ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
- He whakaraupapa-ā-taumaha i ētahi ipu ōrite nei
te āhua kua ata whakakia ki ētahi mea rerekē te
taumaha, pēnei i te anga, i te huruhuru, i te kohatu, i te
oneone. Me whakatau tata noa iho te taumaha o tēnā,
o tēnā i te tuatahi, a mō muri ata ine ai ki te
pūrere wharite. Ka tuhi kōrero, whakaahua mō
tana i mahi ai.
|
|
estimate
balance |
Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea
ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
- He whakaraupapa-ā-roa i ngā hu o ngā ākonga
i roto i te karaehe, ka whakaatu ai nō wai ngā hū
tino nui, nō wai rānei ngā hu tino paku.
|
|
|
Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea
ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
- He tuhi tutohi hei whakaatu i te āhua o te rangi
mō te whitu rā, ka matapaki ai i ngā otinga ka
puta ake.
|
|
chart |
- He ata tirotiro i te āhua o te mārama ia pō i
tētahi wā kua whakaritea, ka tuhi kōrero, whakaahua
e whakaatu ana i tana i kite ai. Mehemea ka taea, me whakaingoa
te mārama i runga anō i tōna āhua, arā,
he whiro rānei, he rakaunui rānei, he aha kē rānei.
|
|
|
Mā enei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea
ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
|