PapakāingaNgā PūrongoMō TKIHaporiRapuaNgā KuraTauwhitiwhitiTomokangaĀwhina


  Pangarau i roto i te Marautanga o Aotearoa  



Te Ine Taumata 2

Ngā Whāinga Paetae

 

Te whakatau tata, te ine

 

I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga:

 

1. ki te whakatutuki mahi ine, me te whakamahi anō i ngā waeine ngāhuru e tika ana mō te roa, mo te papatipu, mō te kītanga rānei;

 

metric unit
capacity
2. ki te whakarite wāwāhanga moni kia eke tonu te nui ki te tōpūtanga moni i whakaritea hei wāwāhi;

 

change; sum
3. ki te whakarite tapeke moni ki te uka, ki te tāra rānei, engari me eke tonu;

 

coin
 

Te whakapakari orotau ki ngā āhuatanga o te wā, te papatanga me te whiti

 

I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga:

 

4. ki te pānui, ki te whakamahi waeine takanga wā arā, te meneti, te hāora, te rā, te wiki, te mārama, te tau.

 

unit of time
 

He Tauira Horopaki

 

  • A MĀUI ME TE RĀ&;He aha i hopukina ai e Maui a Tama-nui-te-rā? Āta matapakitia te pānga o tā Māui i mahi ai ki te noho, ki te oranga o te tangata.

 

  • TE MAHI KAI&;Āta inehia te taumaha o ngā kai e hiahiatia ana mo roto i te paraoa, i te parehe kūtai rānei (arā te kutai, te parāoa, te miraka, te huamanu, te tote, te aha, te aha).

 

  • TE ĀHUA O TE MARAMA&;Āta toroa ngā ingoa Māori tuturu mō te āhua o te marama.

 

  • TE RERENGA O TE RĀ&;Āta whiriwhirihia etahi atu o ngā kupu whakaahua i te rerenga o Tama-nui-te-rā.

 

  • HE kōrero MŌ TE TANIWHA, MŌ PARATA&;(Kei reira e mau ana ngā kōrero mō ngā momo tai).

 

He Tauira Mahi

 

Te whakatau tata, te ine

 

Anei etahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:

 

1. Me mōhio te ākonga ki te whakatutuki mahi ine, me te whakamahi anō i ngā waeine ngāhuru e tika ana mō te roa, mō te papatipu, mō te kītanga rānei;

 


mass; capacity
  • he whakatairite roa, taumaha, rorahi, mahana rānei ki ngā ine e tika ana;

 

  • he whakatairite atu i ngā iwaeine ngāhuru ki ngā ine o te tinana (penei i te mārō, i te tuke, i te kōnui);

 


fathom
  • he pānui, he whakamaori āwhata, pēnei i te āwhata tawhiti (mō te mahere whenua) taumaha rānei.

 

2. Me mōhio te ākonga ki te whakarite wāwāhanga moni kia eke tonu te nui ki te tōpūtanga moni i whakaritea hei wāwāhi;

 


sum of money
3. Me mōhio te ākonga ki te whakarite tōpūtanga moni ki te uka, ki te tāra rānei, engari me eke tonu;

 

  • he mahi whakatau: me whakatu tētahi wharehoko i te taiwhanga ako, ko ta ngā ākonga he hoko taonga, he whakahoki moni engari me eke tonu te nui o te moni ki te tōpūtanga e tika ana.

 

simulation
Te whakapakari orotau ki ngā āhuatanga o te wā, te papatanga me te whiti

 

Anei etahi tauira mahi e taea ai ngā whāinga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:

 

4. Me mōhio te ākonga ki te pānui, ki te whakamahi waeine takanga wā arā, te meneti, te hāora, te rā, te wiki, te marama, te tau;

 

units of time
  • he hanga, he whakamahi taputapu ine wa aronga kē. Hei whakatauira, me mahi mai tētahi pūrere turuturu wai, riringi oneone rānei hei ine i te takanga o te wā;

 

non-standard
  • he whakamahi i ngā kupu e kōrero whānuitia ana hei whakaatu i te takanga o te wa;

    ākuanei inaianei inanahi apopo
    ā/i muri/mua ā te.../i te ... (he tauira noa iho ēnei).

    he whakamahi i ngā ine wā aronga whānui (hakona, meneti, hāora, rā, wiki, marama, tau).

 






conventional

He Tauira Aro Matawai

 

He tauira noa enei hei awhina i te kaiwhakaako:

 

  • Ka mahi ā-rōpū, mahi takirua rānei ngā ākonga, ka ine i ngā wāhanga o te tinana, arā, te waewae, te kawititanga ki te tuke, te pae o te hope, te pakihiwi ki te turi, te aha kē rānei, ka tuhi kauwhata ai e whakatairite ana i ngā otinga a tēnā, a tēnā.

 

    Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Inenga 2/1 Tauanga 2/1  Tauanga 2/2 WP-1  

 

  • He whakamahi "whakairi kaka" hei ine, hei whakatairite i te taumaha o etahi taonga o ia rā. Ki te whakairihia he pakete ki te taha maui, ka purua atu he kohatu ki roto kia noho ai ko tētahi haurima te kītanga, e ōrite ai te taumaha o te pakete ki te taha matau, kia pēhea nei te kītanga mehemea he anga ka rāua atu? Me whakamātautau haere te ākonga i te taumaha o ētahi atu mea o ia rā, ka tuhi ai i ngā otinga ki te kauwhata.

 

coathanger

 

    Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Inenga 2/1
    Tauanga 2/1 

 

  • He whakatu tauhokohoko i te taiwhanga ako, (he mahi whakatau noa iho), ko ta ngā ākonga he hoko taonga, he whakahoki anō i te tōpūtanga moni tika. I te mutunga, ka noho ia rōpū ki te ata tatau i ā rātou moni me ā rātou taonga i hoko mai ai, kia mōhio noa ai rātou ae rānei i tika ngā whakahokinga moni mai a wai rā.

 

stall
    Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Inenga 2/1
    Inenga 2/3 

 

  • Ka mahi ngātahi ngā tamariki ki te whakatakoto tutohi e whakaatu ana i ngā tino rā o te tau, arā ngā wā e tū ai ngā hui, ngā rā whānau, ngā whakataetae kapahaka/hākinakina/kauhau, ngā rā kohi moni, ngā wā whakata, ngā aha kē rānei.

 

chart
Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    Inenga 2/6

 

Rārangi upoko Tōmua Whārangi ki mua