| E ngā iwi, e ngā whānau, e ngā pouako, tēnā koutou, tēnā koutou, tēnā koutou katoa.
Kua takoto nei he tauākī marautanga ki te reo Maori, me ki
he huarahi hou tēnei hei whakamaunga atu mā te ao Māori
i roto i ngā wawata whakaakoranga Māori puta noa i Aotearoa.
I te tau 1990 ka pānui whānuitia e te Kāwanatanga tana
Kaupapa Whakatakoto Paetae Tiro Whakamua mō roto i ngā kura.
Ko tētahi mea nui i puta ko te tuhia o ngā tauākī
marautanga ki te reo Māori. Ki ēnei āta whakamāramatia
ai ngā whāinga paetae o te marautanga kia whakaakona, kia akona
rānei, ā, ko te reo Māori te reo whakaako.
Ka noho ko te tauira tauākī marautanga pāngarau te pūtake
o ngā whakaakoranga pāngarau ma ngā ākonga kura tuatahi,
kura tuarua ko te reo Māori te reo whakaako. Ko tā tēnei
marautanga, he whakamarāma i ngā taumata paetae e waru mō
ia aka matua e rima, ā, i tua atu i tēnei ko ngā āhuatanga
o te aro matawai tohu pāinga, tohu memeha, aro matawai turuki hei
whakatōtika i te ahua o te whakaakoria me te tere ake o te ako a
ngā ākonga.
Ko tā te tauākī he whakatitina ko te reo Māori, ko
te whakaaro Māori, ko te mātauranga Māori hei huarahi whakaako,
hei huarahi ako i ngā mahi pāngarau. E aki ana hoki me matua
whakaako, me tīmata rānei te ako i ngā mahi pāngarau
i runga i ngā horopaki rapanga pāngarau e whai tikanga ana,
e mārama ana, e taea ai te kawe ngā mahi pāngarau i runga
i te whakamātau waitara, whakamātau tūwaenga puta atu i
te whare kura puta noa ki te ao whānui.
E tohaina ana tēnei tauira ki ngā kura kaupapa Māori i
te wāhanga toru o te māramataka kura 1994. E tono atu ana ki
ngā kaiwhakaako, ki ngā whānau ko tēnei te wa pai
ki te whakatakoto kaupapa hei whakamātau i tēnei tauira tauākī
i te tau 1995. I te mea ko te tuatahi tēnei o ngā marautanga
pāngarau kua tuhia ki te reo Māori, ko te hiahia o Te Tāhuhu
o te Matauranga kia rongo noa i pēhea te haere o ngā mahi i
te wā i takatū ai ki te whakamātau i te marautanga. I te
wā i tīmatahia ai tēnei tauira ko te ingoa i whakaarohia
ake ko tēnei e whai ake nei, "te tauākī marautanga
pāngarau", engari kia roa kē e haere ana tēnei
mahi ka toko ake te whakaaro ki te rōpū kaituhi tērā
pea he hāngai kē ake te kupu tātai i te kupu pāngarau.
I runga i tērā whakaaro e tono atu ana ki ngā kaiwhakaako
me ngā whānau kia raua mai anō o koutou whakaaro ki tēnei
take ka whakamohio mai ko tēhea o ēnei kupu te mea e hāngai
ana.
Nō ngā momo kura katoa o roto i ngā rohe-ā-iwi te
hunga nāna i whakatakoto tēnei tauākī, ā, he
mea kōwhiri i runga anō i ō rātou mōhio ki ngā
nekeneke o te ao pāngarau me to rātou matatau anō hoki
ki te reo Maori. I tahuri ngā kaituhi ki te whakatu rōpū
whānau tēnā me tōna, tēnā me tōna,
hei whakaputa whakaaro, hei tohutohu, hei āwhina i ngā mahi
ki te whakatakoto mahere mo tēnei tauākī. I whakatūria
he kāhui arotake pāngarau hei āta tirotiro i ngā kaupeka
mahi inā oti ana me te rau haere atu anō i ngā tono me
ngā tāpaenga kōrero i te wā e tuhia ana. He kaiwhakaako
matatau katoa te hunga o tēnei kāhui.
E whakamīharo ana au ki te hunga i whai wāhi mai ki te whakatakoto
i tēnei tauākī marautanga, arā, ki a Tony Trinick
me te rōpū tuhituhi nā rātou nei i pīkau te nuinga
atu o ngā whakaritenga i waenganui i te Kura Whakaakoranga o Tāmaki-makau-rau,
te kāhui āwhina i te mahi whakamaherehere, te komiti arotake,
te Taura Whiri i te Reo Maori me Nan Gray, te kaiwhakahaere marautanga
o Te Tāhuhu o te Mātauranga.
Kia ora
Lyall Perris
Hēkeretari, Te Tāhuhu o te Mātauranga
|
