| Te Ine Taumata 5
|
|
|
| Ngā Whāinga Paetae
|
|
|
| Te whakatau tata, te ine
|
|
|
| I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :
|
|
|
| 1. ki te kimi paenga, horahanga, rōrahi hoki o ngā taonga o ia rangi (tae atu ki ngā taonga mata hikuwaru, mata hiato) ka whakaatu ai i te tika (i ngā tepe) o te otinga;
|
|
perimeter
irregular; composite; limit |
| 2. ki te hoahoa, ki te whakamahi tauira hei whakaoti rapanga ine i roto i ngā horopaki whaitake.
|
|
problem
practical contexts |
|
Te whakapakari orotau ki ngā āhuatanga o te wa, te pāpātanga me te whiti
|
|
|
| I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te ākonga :
|
|
|
| 3. ki te whakamāori , ki te whakamahi i ngā kōrero e pā ana ki ngā pāpātanga kua whakaaturia ki te kauwhata, ki te kīanga tau, ki te papatau rānei .
|
|
interpret; rate |
|
He Tauira Horopaki
|
|
|
- TE HANGA WHARENUI&;E rua ngā tino inenga me mātua mōhio atu hei whakatau tata i te utu mō te hanga whare, arā ko te horahanga me te pae. He aha i pēnei ai?
|
|
|
- TE HOAHOA WHARE&;He aha te hoahoa pai mō te hanga whare takaro, whare rākau , whare moe, kāuta rānei ?
|
|
|
- NGA MOMO MOKOMOKO&;He aha te pānga i waenganui i te horahanga o te kiri me te mahana o te rā ?
|
|
|
- NGA WHIRIWHIRINGA, WHAKATAUNGA Ā TE RŌPŪ WHAKAMANA&;Te tāhoro para ki roto i ngā awa (Kaituna) me ngā moana (Motunui).
|
|
|
- NGA MOMO INE I ROTO I TE MAHI WHAKAIRO.
|
|
|
- TE WHAKARITE PUTEA ME tētahi HOPUNI&;Nga utu rīhi waka, rīhi whare papanga, hoko kai, aha kē rānei .
|
|
tent |
- NGA WAKA-A-IWI&;He aha te take i tau ai te nuinga o ngā waka ki Whangaparaoa?
|
|
|
| He Tauira Mahi
|
|
|
| Te whakatau tata, te ine
|
|
|
| Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whainga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:
|
|
|
| 1. Me mōhio te ākonga ki te kimi paenga, horahanga, rōrahi o ngā taonga o ia rangi (tae atu ki ngā taonga mata hikuwaru, mata hiato) ka whakaatu ai i te tika (i ngā tepe) o te otinga;
|
|
|
- he whakau, he whakapakari i te matau o te ākonga ki ngā āhuatanga e pā ana ki te horahanga, te kītanga , me te taumaha;
|
|
|
- he torotoro ano i ngā inenga orite. Hei whakatauira, he ōrite nei rahinga wai: 1 rita-mano, 1 mita-rau pūtoru , 1 karama;
|
|
equivalence
millilitre; cubic centimetre |
- he whakamahi tauira totika hei whakaoti rapanga whaitake e whai wahi mai ana he horahanga, he rōrahi hikuwaru, hiato rānei . Hei whakatauira, ko te whakamahi rango hei whakatauira i te rōrahi o tētahi rākau , ka whakaatu ai i ngā tepe (o runga, o raro) o ngā otinga;
|
|
practical problems
using a cylinder |
- he whakamahi otinga ka puta ake i ngā hopara hei whakatakoto tauira mō ngā pae, horahanga rānei (tapawha hāngai , tapatoru, tapawhā whakarara, taparara, porohita) rōrahi rānei (mataono, ētahi atu poro, rango, koeko, koeko tapatoru, poi);
|
|
formulae
parallelograms
trapezia; cuboids; prisms; cylinders; cones
pyramids; spheres |
- he kimi pi (3.14...) hei ōwehenga o te pae ki te whitianga o te porohita; me marama hoki te ākonga ki te tika o tēnei meka: "Ahakoa ōrite te nui o te pae o ētahi āhua e rua, ehara i te mea e ōrite ana te horahanga."
|
|
ratio
fact |
| 2. Me mōhio te ākonga ki te hoahoa, ki te whakamahi tauira hei whakaoti rapanga ine i roto i ngā horopaki whaitake;
|
|
|
- he hopara inenga i roto i ngā horopaki whaitake pēnei i enei: te hangarau, ngā mahi toi, ngā mahi hoahoa whare, te puoro, te kanikani, te tinana, te hakinakina, ngā kaupapa taiao; he torotoro ano i te whakamahia o ētahi pūrere ine, āwhata rānei , pēnei i te āwhata a Richter, i ngā pūrere tāhiko , tāhiko -kore rānei ;
|
|
music
environmental issues
non-electronic |
- he torotoro i te whakamahia o ngā āwhata ahu-2 hei ine raraunga kounga (ara, ngā waiaro, huatau, whanonga o te tangata), ka matapaki ai i ngā hapa tērā ka puta i tēnei momo mahi;
|
|
2-dimensional
opinions; limitations |
- he whakapakari i te ākonga ki ngā āhuatanga e taea ai ngā rapanga ine o ia rā te whakaoti;
|
|
|
- he hoahoa, he whakamahi āwhata e pā ana ki ngā kaupapa o ia rā , pēnei i te hoahoa tuitui kaka, i te hoahoa hanga whare.
|
|
|
| Te whakapakari orotau ki ngā āhuatanga o te wa, te pāpātanga me te whiti
|
|
|
| Anei ētahi tauira mahi e taea ai ngā whainga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:
|
|
|
| 3. Me mōhio te ākonga ki te whakamāori , ki te whakamahi i ngā kōrero e pā ana ki ngā pāpātanga kua whakaaturia ki te kauwhata, ki te kīanga tau, ki te papatau rānei ;
|
|
rates |
- he whakamahi tikanga tuhi kauwhata, kimi tau waenga hei torotoro pāpātanga , pāpātanga whiti rānei . Hei whakatauira, ko te pāpātanga take, parakino taiao, whakaterenga waka, pikinga utu, aha kē rānei .
|
|
averaging
acceleration; inflation
|
| Te Tauira Aro Matawai
|
|
|
| He tauira noa ēnei hei awhina i te kaiwhakaako:
|
|
|
- He tuhi pūrongo e whakaatu ana i ngā otinga o tētahi hōparatanga tauira pāngarau e pā ana ki te rōrahi , horahanga rānei . Hei whakatauira: ka whawhe pepa A4 nei te rahi hei hanga pouaka. Me tapahi mai he tapawhā rite e ōrite ana te nui mai i ia kokonga, ka hiki ai i ngā taha kia oti ai he pouaka. Me whakahoki tēnei mahi, engari me rerekē te rahi o te tapawhā rite ka tangohia mai i ngā kokonga. Mā te ākonga tonu e kite iho ki te rerekē te rahi o te tangohanga mai i ngā kokonga, ka rerekē te rōrahi o te pouaka. Me tuhi hoahoa, tutohi, ripanga rānei hei whakaawhiwhi i te rahi hei tango mai i ngā kokonga e morahi ai te rōrahi o te pouaka.
|
|
mathematical formulae
table; spreadsheet; approximate |
Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
- He whakamahi tauira wharite hei tātai pae, horahanga, rōrahi i roto i ngā horopaki whaitake (tapawha hāngai , tapatoru, tapawhā whakarara, taparara, porohita, poro; koeko tapatoru, poi.
|
|
prisms; pyramids; spheres |
|
|
|
|
i) he kimi mai i te pae me te horahanga o tētahi pā , papa takaro, wawahanga whenua aha kē rānei ;
|
|
|
ii) he whakaawhiwhi i te rōrahi o te tinana, o te kātua rākau , o te putunga pukapuka;
|
|
|
iii) he whakatau tata, he āta tātai kītanga i roto i ngā horopaki whaitake. Hei whakatauira, me kimi mai te kītanga o te hopua o te kura kia mōhiotia ai kia pēhea nei te rahi o te patuhuakita hei rau atu (e mōhiotia ana te nui o te patuhuakita hei tāpiri atu ki te rita kotahi).
|
|
disinfectant |
Mā ēnei ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
- He hanga hoahoa āwhata o tētahi whare, ka whakamahi ai i tēnei hei tātai i ngā rahinga papa e oti ai te whare te hanga.
|
|
amount of flooring |
Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:
|
|
|
- He kohi raraunga mō te utu me te kītanga o ētahi rahinga e toru
o tētahi kai, taonga rānei e hokona ana e te tangata (pēnei
i te pouaka kāngarere , i te wheua poaka, i te pounamu hopi makawe
rānei ). Me āta kimi mai ko tēhea rahinga hei hoko mai
e mokito ai te utu mō tētahi wawahanga kotahi o taua
mea rā .
|
|
cornflakes
minimum |
Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o te tamaiti ki te:
|
|
|
- He whakatauira pūāhua tuturu, ka kimi otinga ai e pā ana ki taua pūāhua . Hei whakatauira. Me uaua kē ka neke te moko inā ka makariri. Engari ki te mahana mai, ka neke. Nā , e rua ngā moko e noho ana i te toka, he āhua nui tonu tētahi , he paku noa iho tētahi . Ki te whitikina ēnei moko nei e te rā , ko tēhea te mea tuatahi ki te neke, ko te mea nui, ko te mea paku rānei ? (Me whakatauira tēnei pūāhua ki te mataono, ki te aha kē rānei e āta kitea mai ai te pānga i waenganui i te horahanga me te rōrahi .)
|
|
physical situation
cubes
relationship |
Mā tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:
| Inenga 5/1 |
Inenga 5/2 |
WR-3 |
WR-5 |
WP-5 |
WP-6 |
|
|
|