PapakāingaNgā PūrongoMō TKIHaporiRapuaNgā KuraTauwhitiwhitiTomokangaĀwhina


  Pangarau i roto i te Marautanga o Aotearoa  



Te Āhuahanga Taumata 5

 

Ngā Whāinga Paetae

 

Te torotoro āhua, mokowā

 

I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te akonga:

 

1. ki te whakamahi i ngā ahuatanga koki o ngā rarangi whakarara, ki te whakamarama i aua ture ki roto;

 

angle properties; parallel
2. ki te whakahāngai i ngā ture hangarite me ngā ahuatanga koki o ngā taparau;

 

symmetry; polygon
3. ki te whakamahi i te ahuatanga mō te koki i waenganui i te patapa me te pūtoro, me te āhuatanga mō te koki porohita weherua;

 

tangent; radius
semi-circle
4. ki te hanga koki hāngai , rarangi whakarara, rarangi hāngai , porohita, taparau ngawari, weherua tapatoru, rarangi weherua hāngai , teitei, weherua koki;

 

perpendicular
median; mediator; altitude; angle bisector
5. ki te whakamahi i te whakaahua awhata, i te ture a Pythagoras, i tētahi owehenga pakoki rānei e tika ana, kia kitea mai ai te tapa o tētahi tapatoru hāngai kāore i te mohiotia;

 

scale drawing; trigonometrical ratio
6. ki te tuhi i ngā hoahoa awhata o ngā mea ahu&;3 i hangaia ki te mataono;

 

isometric drawing
7. ki te whakaoti rapanga whaitake, ki te pere, ka taea te whakatauira.

 

vector; model
 

Te torotoro hangarite, panoni

 

I roto i ngā horopaki whai tikanga, me mōhio te akonga:

 

8. ki te ahukahuka i te ritenga o etahi āhua e rua, ki te kimi i te tau rahi e kitea mai ai tētahi rahinga kāore i te mōhiotia;

 

recognise; scale factor
9. ki te whakahangai i ngā ahuatanga hangarite me ngā ahuatanga koki o ngā taparau hei whakaoti rapanga whaitake;

 

symmetry and angle properties
10. ki te whakamahi, ki te whai i ngā pere e whakaahua nekehanga ana;

 

vector
11. ki te tautuhi, ki te whakamahi i ngā ahuatanga pūmau o ngā panoni.

 

invariant
 

He Tauira Horopaki

 

  • TE KOWHAIWHAI&;I ahu mai te kowhaiwhai i hea? He aha te tikanga o ngā tauira e kitea ana i roto i te kowhaiwhai?

 

  • TE āhua O TE WHARENUI&;Arā, ngā pou, ngā maihi, ngā amo, te whatitoka, te matapihi, te tāhūhū, te aha, te aha. He aha te tikanga o ēnei mea?

 

  • TE MARAE&;Tuhia he mahere awhata o tētahi pa, me te titiro-a-manu.

 

He Tauira Mahi

 

Te torotoro āhua , mokowā

 

Anei etahi tauira mahi e taea ai ngā whainga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:

 

1. Me mōhio te ākonga ki te whakamahi i ngā āhuatanga koki o ngā rārangi whakarara, ki te whakamārama i te whakaaro whaitake ki roto;

 

  • he torotoro i ngā panga i waenganui i ngā koki (taurite, tauwhiti, tauroto) o ētahi rārangi whakarara kei te haukotitia ki tētahi atu rārangi.

      Koki tauroto (iii) & (iv)

      Koki taurite (i) & (ii)

      Koki tauwhiti (i) & (iii)

      Koki tauaro (v) & (iii)

      me (i) & (iv)

 

corresponding; alternate; co-interior; intersected
2. Me mōhio te akonga ki te whakahangai i ngā ahuatanga hangarite me ngā ahuatanga koki o ngā taparau;

 

  • he torotoro i ngā ahuatanga o te taparau, tae atu hoki ki te panga i waenganui i te nui o ōna tapa, ahakoa taparau rite, taparau hikuwaru rānei (tapatoru, tapawhā, taparima, tapaono), me te tāpiritanga o ngā koki o roto, o waho.

 


irregular
interior and exterior angles
3. Me mōhio te akonga ki te whakamahi i te ahuatanga mō te koki i waenganui i te patapa me te putoro, me te āhuatanga mō te koki porohita weherua;

 

  • he torotoro, he whakahangai i te ture a Pythagorus me te āhuatanga mō te koki porohita weherua ki ngā mahi o ia rā.

 

4. Me mōhio te akonga ki te hanga koki hāngai , rarangi whakarara, rarangi hāngai , porohita, taparau ngāwari, weherua tapatoru, rārangi weherua hāngai , teitei, weherua koki;

 

  • he whetui pepa, he whakamahi taputapu tuhi rānei hei hanga rārangi whakarara, rārangi hāngai , patapa porohita, weherua koki, weherua tapatoru, koki rānei , hei kimi punga porohita;

 


tangents to a circle; median
centre
  • he torotoro i ngā panga i waenganui i ngā mahi ahuahanga me ngā mahi toi;

 

  • he torotoro, he matapaki, he hanga i ngā āhua o roto mai i tona ano ao, arā , ngā :

 

      i) tauira o roto i ngā kowhaiwhai, taniko, tukutuku, whakairo, moko, tae atu hoki ki ētahi atu mahi toi a ngai taua, a te Māori;

     

      ii) porohita, pororapa, torino e kitea mai ana i roto i ngā mahi o ia rangi;

     

ellipse; sprial
      iii) hoahoa kua āta tuhia ki te taputapu tuhi (pēnei i ngā taputapu tuhi a te kaihoahoa whare);

     

  • he āta torotoro ano i tēnei mea, i te huanui. Hei whakatauira, me torotoro:

 

locus
      i) ngā puwāhi e ōrite ana te tawhiti atu i ētahi atu puwāhi e rua;

 

points
      ii) ngā puwāhi e ōrite ana te tawhiti atu i etahi akitu e rua, tapa tapatoru rānei .

 

vertices
5. Me mōhio te ākonga ki te whakamahi i te hoahoa āwhata, i te ture a Pythagoras, i tētahi ōwehenga pakoki rānei e tika ana, kia kitea mai ai te tapa o tētahi tapatoru hāngai kāore i te mōhiotia;

 

  • he hanga tauira mama o ngā mea ahu-3 e āta kitea atu ai ngā koki hāngai o roto.

 

6. Me mōhio te akonga ki te tuhi i ngā hoahoa āwhata o ngā mea ahu&;3 i hangaia ki te mataono;

 

  • he tuhi mea ahu-3 ki te pepa āwhata, pepa tukutuku rānei .

 

Te torotoro hangarite, panoni

 

Anei etahi tauira mahi e taea ai ngā whainga paetae o tēnei taumata te whakatutuki:

 

7. Me mōhio te akonga ki te ahukahuka i te ritenga o ētahi āhua e rua, ki te kimi i te tau rahi e kitea mai ai tētahi rahinga kāore i te mohiotia;

 


scale factor
  • he kimi mai i te tau rahi o etahi mea ahu-2, ahu-3 rānei e āhua rite ana, ka kimi ai i ētahi inenga kāore i te mōhiotia;

 

  • he whakanui, he whakaiti āhua māmā (ahu-2, ahu-3 rānei ) mehemea kei te mōhiotia te punga o te whakarahinga me te tau rahi (he tau topu rānei , he hautanga rānei ), ka torotoro ai i te panga atu o te tau rahi ki te roa, te horahanga, me te rorahi.

 


centre; enlargement; integral
8. Me mōhio te akonga ki te whakamahi, ki te whai i ngā pere e whakaahua nekehanga ana.

 

vectors
translations
9. Me mōhio te akonga ki te tautuhi, ki te whakamahi i ngā ahuatanga pūmau o ngā panoni;

 

  • he torotoro i te whakamahia i te hurihanga i roto i ngā horopaki whaitake;

 

  • he torotoro i ngā whakamarama reo pāngarau mō ngā panoni (tae atu hoki ki ngā pere e whakaahua nekehanga ana);

 

  • he tautuhi i ngā ahuatanga pūmau , āhuatanga huri o tētahi āhua kua meatia ki te panoni (ko ngā panoni aronga whānui noa iho);

 


standard
  • he torotoro i ngā panoni o ngā āhua kua tuhia ki te pepa tukutuku tapawhā-kore.

 

non-square grids
He Tauira Aro Matawai

 

He tauira noa enei hei āwhina i te kaiwhakaako:

 

  • He tuhi panui whakamarama i te hanga o te "tapawhā hāngai koura" me ngā āhua e arā ake ana e puta ai ai ngā torino ā-nuku.

 

golden rectangle
spirals found in nature
    tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā akonga ki te:

    āhua 5/4
    āhua 5/8
    TP5

 

  • He tuhi poro he hikuwaru te pūtake , hei whakatauira, ko tētahi poro he "L" te āhua o te pūtake .

 

prism
    tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā akonga ki te:

    āhua 5/6

 

  • He hoahoa tauwhainga kopapa e whai wahi mai ana he pere.

 

board game
    tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā akonga ki te:

    āhua 5/7
    āhua 5/0

 

  • He hoahoa raumata mō tētahi pouaka e rite ana ki te koeko tapatoru te āhua hei pupuri i i tētahi taonga he porohita te āhua , mehemea e mōhiotia ana te rahi o taua taonga. (Otira me pa te porohita ki ngā taha o te pouaka.) Kia oti mai te raumata te ata hoahoa, me huri hei pouaka.

 

net; triangular-based pyramid
    tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā akonga ki te:

    āhua 4/2
    TP6
    TP5

 

  • He tuhi pūrongo e pā ana ki te whakamahia o tētahi inenga whaitake e whai wāhi mai ana ētahi āhua ōrite . Hei whakatauira, ko te rapanga e whakaahuatia ana i raro nei:

 

    tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā akonga ki te:

    Ahua 5/8 Ahua 5/9 TP6 TP5 Inenga 5/2

 

  • He whakamātautau tapaetanga kōrero . Hei whakatauira, me torotoro e te ākonga te tika, te he rānei o te tapaetanga kōrero e whai ake nei, ka parahau ai i tāna i whakatau ai, "Kāore e taea tētahi porohita te tuhi, ko te pae e pā atu ana ki ngā akitu katoa o te tapatoru e pēnei ana te roa o ngā tapa: 3, 4, 5."

 

conjecture
justify
    tēnei tauira ka mōhio te kaiwhakaako e pēhea ana te matatau o ngā ākonga ki te:

    TP5
    WP-1

 

Rārangi upoko Tōmua Whārangi ki mua