TKI global navigation

Pūtaiao - Aratohu mā te pouako local navigation

Ō Mataora

'Te wānanga o ngā manu' aratohu mā te pouako

Ka kapi katoa i runga i tēnei whārangi ngā take e whai ake nei. Ki te heke haere ki tētahi pū take, pāwhiria te hononga e hāngai ana:

Ki runga

Kōrero whakataki

Nau mai ki ngā aratohu mā te pouako e pā ana ki te tauwhitiwhitinga o 'Te wānanga o ngā manu', i runga i a Te Kete Ipurangi. E whakarato ana ēnei aratohu i ngā whakaaro, ā, e tautoko ana i te whakaurutanga o te tauwhitiwhiti 'Te wānanga o ngā manu', ki te whānuitanga o te hōtaka o te akomanga mō ngā manu māori o Aotearoa.

Ko te mahi o te tauwhitiwhiti nei, arā, 'Te wānanga o ngā manu' he whakahau i ngā ākonga ki te tūhura i te hononga i waenga i ngā manu, me te tūāhua o te mau taiaha mō ngā mahi mātauranga Māori. Ka tūhura ngā ākonga:

E tautoko ana tēnei rauemi i ngā whāinga o ngā marautanga science me te pūtaiao, me ētahi wāhanga hoki o Te Aho Matua.

Arā noa atu ngā huarahi hei whakauru i tēnei rauemi ki tō hōtaka akomanga e pā ana ki ētahi atu take pērā i te taiao, te Māori me tōna ao, Tāne Mahuta (atua o te ngahere), ngā mahi kanikani me ngā mahi nekehanga hoki.

Ki runga

Me pēhea tō whakamahi i ēnei aratohu

I hangaia tēnei tauwhitiwhitinga, arā, 'Te wānanga o ngā manu' hei whakauru haere ki te whānuitanga o te hōtaka akomanga mō ngā kōrero e pā ana ki ngā manu o Aotearoa, hei tāpiringa hoki ki te ao Ō Mataora. E whakarato ana ēnei aratohu i ngā:

Me whai āwhina koe mā te pānui i ngā pārongo whakamārama mai i ngā hononga mai i ēnei o ngā aratohunga, i mua i te kōkuhutanga o te take o te wānanga o ngā manu ki ō ākonga.

Whakaarohia:

Rapua he aha ngā mātauranga e mōhio ana ō ākonga mō ngā manu māori o Aotearoa. Me tīmata koe i ngā akoranga ki te ōhia manomano, ka mahi ā-rōpū, ā-akomanga rānei ki te whakarārangi mai i ngā manu e mōhiotia ana e ō ākonga.

Ētahi atu whakaaro pērā ki:

Ka taea te whakamahi i te tukanga whakaaro, mahi takirua, mahi tuari hoki.

Ka taea tō tuari rauemi whakaahua o ngā manu, hei kōkuhu i tēnei take ki te whakahau i ētahi whakawhitinga kōrero. Ka taea te whakamahi i ngā pikitia hei whakahaere whakawhitinga kōrero mō tēnei tūmomo take.

Kia kōkuhu rā anōtia te kaupapa nei, kātahi anō koe ka āhei ki te whakauru i te tauwhitiwhitinga o 'Te wānanga o ngā manu' ki roto i te hōtaka.

He whakarato i ngā momo kupu hou e noho tauhou ana ki ngā ākonga, mā te tuhi i ngā kupu nei ki te papa tuhituhi, me te whakauruuru haere ki ngā whakawhitinga kōrero i te taha o ngā ākonga. Kua whakaratoa hoki tētahi rārangi kupu hou.

Ki runga

Ngā whāinga paetae

Whenu: Ō Mataora       Taumata: Te More

Pūtaiao i roto i te Marautanga o Aotearoa, wh. 24

Whenu: Ō Mataora       Taumata: Te Aka

Pūtaiao i roto i te Marautanga o Aotearoa, wh. 58

Ki runga

Ngā kupu hou

Āio calm, at peace
Hītokitoki hop on one foot
Konihi go stealthily, avoiding observation
Kōpatapata quick footsteps and foot movements
Kūpapa stoop
Ngā tohu ā nuku the signs below, on the ground or around
Ngā tohu ā rangi the signs from above, in the air on the sky
Te wao nui a Tāne the forest of Tāne (god of the forest)
Tīkawe carry on the back
Wēnei ēnei

Ngā ingoa o ngā manu

Pūkeko a swamp hen
Tītīwaiwaka fantail
Weka woodhen

Ki runga

Ngā rerenga kōrero

Ko ngā rerenga kōrero hou ka taea te whakamahi e ngā ākonga mō tēnei paerewa mahi kei raro iho nei, ka taea te whakamahi mō te honohono rerenga kōrero mō te kōeke 1–3 mai i Te Reo Māori i roto i te Marautanga o Aotearoa.

Te Reo Māori i roto i te Marautanga o Aotearoa, wh. 115.

Ki runga

Ngā wheako

Ka taea e ngā ākonga:

Ki runga

Ētahi atu wheako

Ki runga

Ngā tauira aromatawai

Ka taea e ngā pouako me ngā ākonga te aromatawai i a rātau ake waiatanga:

Ki runga

Ngā tohu aromatawai

E hāngai ana tēnei ki te whāinga paetae: ka taea e te ākonga te tūhura kia mārama ngā take mō ngā wāhanga matua o ngā rauropi.

E hangai ana tēnei ki te whāinga paetae: ka taea e te ākonga te whakarōpū whāiti ngā rauropi i runga i ngā tino āhuatanga.

Ki runga

Ngā hononga e hāngai ana

Ngā pae o ngā manu māori o Aotearoa

http://www.kcc.org.nz/

http://www.maori.org.nz/slideshow/Category.asp?CategoryID=11&Page=1

http://www.tuitime.org.nz/

http://www.kakaporecovery.org.nz/index1.html

Ngā pae o ngā koiora o ngā manu māori o Aotearoa

http://www.kiwirecovery.org.nz/AboutTheBird/KiwiLifeCycle/Theyoungbird.htm

http://www.tuitime.org.nz/info_nest/c4_get_a_life.htm

http://www.kakaporecovery.org.nz/kakapo/lifecycle.html

Ngā tikanga Māori e pā ana ki ngā manu

http://www.nzbirds.com/Maorimyths.html

http://www.nzbirds.com/Whakatauaki.html

http://www.nzbirds.com/maorikite.html

Paetukutuku mō te taiaha

http://www.tu.co.nz/taiaha.htm

Ngā rauemi

http://www.tki.org.nz/r/science/putaiao/mata-kohinga_e.php

http://www.ngamanu.co.nz/education.htm#study

Pēhia a konei mō 'Te wānanga o ngā manu' aratohu mā te pouako (Word, 89kb) (PDF, 177kb)

Ki runga