|
Ngā Whāinga pāetae o te Whenu
Tuarua: Mātauranga Hangarau
Mātauranga Hangarau Taumata 1
I roto i te whānuitanga o ngā kaupeka me ngā horopaki
hangarau, ko te tikanga ka taea e ngā ākonga:
3. te pātapatai me te whakatakoto whakaaro e pā ana ki te whakamahi
me te whakahaere i ngā hangarau o ia rā, pērā i te
toa hokomaha.
4. a) te pātapatai me te whakawhiti whakaaro e pā ana ki ngā
whakarerekētanga i ngā hangarau kua taunga kē ki
a rātou, pērā i te hanga pepa;
|
|
modification
|
| e) te pātapatai me te whakawhiti whakaaro e pā ana ki
ngā pūnaha hangarau kua taunga kē ki a rātou,
pērā i ngā kokuhunga me ngā whakaputanga.
5. te whakawhiti whakaaro e pā ana ki te āhua o te whakatutuki māhi hangarau a tētahi rōpū pērā i ngā kaihanga
whare; ngā kaitango mō ni i ngā toa hokohoko.
|
|
technological system
input
output
|
| 6. te whakawhiti whakaaro e pā ana ki ētahi huarahi
e whakawhitihia ai ētahi whakaaro hangarau hou e mōhiotia whānuitia
ana, pērā i ngā hua kai hou. Ko te tikanga kia puta māi i
ngā ākonga he otinga hangarau i roto i ngā kaupeka
me ngā horopaki hangarau māha; |
|
technological solutions
|
| 7. te tāutu me te whakawhitiwhiti whakaaro mō ngā
hiahia, ngā huarahi wātea, me ngā mānakohanga
i roto i tō rātou taiao o tō rātou rohe.
8. mō te wāhi ki ngā hiahia me ngā huarahi wātea
kua kitea:
a) te whakawhiti whakaaro mō ngā otinga me ngā rautaki
ka taea, ā, ka kōwhiri, ka whakahiato i tētahi kōwhiringa
e hāngai ana;
e) te tāutu me te kohikohi i ngā rawa e tino hiahiatia ana,
ā, ka whakatauira, ka hanga rānei i te otinga e pāi ana ki a
rātou;
i) te whakaatu me te tāutuhi i ētahi huatau o tā rātou
e whai ana, tā rātou neke whakamua me ngā hua ki ētahi
atu;
o) te whakaahua me te whakawhiti kōrero e kitea ai e pēhea
ana ō rātou whakaaro ki te āhua o tā rātou whakatutuki
i te otinga e whāia ana e rātou.
Mātauranga Hangarau Taumata 2
|
|
opportunities
preferences
|
| I roto i te whānuitanga o ngā kaupeka me ngā
horopaki hangarau, ko te tikanga ka taea e ngā ākonga:
3. te hōpara, me te whakawhiti kōrero e pā ana ki te whakamahi
me te whakahaere i ngā hangarau e whakamahia ana ia rā.
|
|
technological areas and contexts |
| 4. a) te tāutu, me whakawhiti whakaaro e pā ana
ki ngā whakarerekētanga me ngā whakahāngaitanga
i roto i ngā hangarau kua taunga kē ki a tātou, pērā
i ngā waka whai porotiti; |
|
modification; adaptation |
| e) te tāutu, me te whakaahua i ngā huatau mō
ngā wāhanga o ngā pūnaha hangarau pērā i ngā
hononga me ngā raupapa.
5. te whakaahua e pēhea ana te whakahaere a ētahi rōpū
i ngā māhi hangarau pērā i ngā rata niho.
|
|
connection; sequence |
| 6. te tāutu me te whakawhitiwhiti kōrero e pā
ana ki ngā huarahi e whakawhitihia ai, e whakatairangahia ai tētahi
hangarau tauwhāiti , pērā i te mō tokā. |
|
specific
|
| Ko te tikanga, kia puta māi i ngā ākonga he otinga
hangarau i roto i ngā kaupeka me ngā horopaki hangarau māha. Ka
taea e rātou:
7. te kohikohi mōhiohio, te tāutu me te whakawhiti kōrero
mō ngā hiahia, ngā huarahi wātea me ngā mānakohanga
o roto i te taiao o tō rātou rohe.
8. mō te wāhi ki ngā hiahia me ngā huarahi wātea
kua kitea,
a) te whakawhiti kōrero e pā ana ki ngā otinga me ngā
rautaki ka taea, ā, ka tipako, ka whakahiato i tētahi kōwhiringa
e hāngai ana;
e) te tāutu me te kohikohi i ngā rawa e tino hiahiatia ana,
ka whakatauira, ka hānga rānei i te otinga e pāi ana ki a rātou;
i) te whakaatu me te tāutuhi i ētahi tauira o tā rātou
e whai ana, tā rātou neke whakamua me ngā hua, ki ētahi
atu;
o) te whakaahua e pēhea ana tō rātou mānawa reka ki tā
rātou ahu whakamua me ngā hua, ā, e pēhea ana te pāi
o tā rātou whakatutuki i te otinga e whāia ana.
Mātauranga Hangarau Taumata 3
I roto i te whānuitanga o ngā kaupeka me ngā horopaki
hangarau, ko te tikanga ka taea e ngā ākonga:
3. te tūhura, me te whakaahua i te whakamahi me te whakahaere i
ngā hangarau i waenga o ia rā, pērā i te taupuni hinu.
|
|
|
| 4. a) te whakataurite i ngā āhuatanga
hiranga o ētahi hangarau, pērā i ngaā tikanga haumaru,
me te māmā o te āhua ki te kiritaki;
e) te tūhura, me te whakaahua e pēhea ana ngā hononga
o ngā wāhanga i roto i tētahi pūnaha hangarau.
|
|
safety practices; user friendliness |
| 5. te whakataurite e pēhea ana te whakahaere a ngā
rōpū rerekē i ngā māhi hangarau pērā i te
tunu kai i te kāinga me te whakataurite i tēnei ki ngā kai
i tunua i ngā wāhi hoko o rangaranga. |
|
takeaways |
| 6. te tāutu, me te whakataurite i ngā huarahi e
whakawhitihia ai, e whakatairangahia ai ētahi whakahiatotanga hangarau
tauwhāiti ki ētahi rōpū mō tuhake pērā i ngā
mōhiohio mō ngā mōmō takatakai.
Ko te tikanga, kia puta māi i ngā ākonga he otinga hangarau
i roto i ngā kaupeka me ngā horopaki hangarau māha. Ka taea
e rātou:
7. te kohikohi me te whakataurite mōhiohio mō ngā hiahia
me ngā huarahi wātea o roto i te taiao o tō rātou
rohe.
8. a) mō te wāhi ki ngā hiahia me ngā huarahi wātea
kua kitea te tūhura i ngā otinga me ngā rautaki ka taea, me
te tīpako i tētahi kōwhiringa hāngai e tautoko ana
i tā rātou i whakatau ai;
|
|
packaging |
| e) te whakatakoto māhere hei whāinga, te tāutu
me te kohikohi i ngā rauemi e tika ana, me te whakaari i te otinga
i tīpakohia hei whakatutuki i ngā pāearu i whakaaetia,
i tohua rānei; |
|
plan of action
criterion
|
| i) te whakatakoto i ngā hoahoa, ngā māhere me ngā
hua ki ētahi rōpū kua āta tīpakohia i runga i te
whakamahi i tētahi arā whakawhitinga kōrero e hāngai
ana;
o) te arotake i ngā whakataunga, te ahu whakamua me te aromatawai
he pēhea ana tō rātou mānawa reka ki ā rātou
rautaki me ā rātou hua.
Mātauranga Hangarau Taumata 4
I roto i te whānuitanga o ngā kaupeka me ngā horopaki
hangarau, ko te tikanga ka taea e ngā ākonga:
3. te tūhura, me te whakamārama i te whakamahi me te whakahaere
i ngā hangarau whānui e māhia ana ia rā, pērā
i ērā i roto i ngā māhi whitiwhiti kōrero.
|
|
|
| 4. a) te tāutu i ngā mātāpono hangarau
mātāmua, pērā i te whaikiko me te māmā
o te whakatutuki; |
|
reliability
practicality |
| e) te tūhura i ētahi pūnaha hangarau me te
whakamārama i ngā pānga i waenganui i ngā kōkuhunga,
ngā hātepe me ngā whakaputanga. |
|
input; process
output |
| 5. te whakamārama he aha ngā tangata o roto i ngā
kaupeka hangarau tauwhāiti i whakahaere māhi ai i roto i ētahi
āhuatanga, pērā i te tahu hangi, me te whakatakoto kaupapa
mō tētahi taonga ā-rohe.
6. te tāutu rautaki hei whakamōhio, hei whakatairanga i tētahi
whakaaro, i tētahi whakahiatotanga hangarau rānei, pērā
i ngā pukapuka tohutohu me ngā pānui.
|
|
instruction mānuals and explanatory leaflets |
| Ko te tikanga kia puta māi i ngā ākonga he otinga
hangarau i roto i ngā kaupeka me ngā oropaki hangarau māha.
Ka taea e rātou: |
|
technological solution |
| 7. te whakamahi i ngā huarahi ine nui me ngā
huarahi ine kounga hei tāutu, hei whakamārama anō hoki i ngā
hiahia me ngā huarahi wātea. |
|
quantitative; qualitative |
| 8. mō te wahi ki ngā hiahia me ngā huarahi wātea kua kitea,
a) te tāutu i te ahua tuturu me ngā taipitopito o te take, me te tūhura i ngā rautaki whai hua; ka tipako i tētahi otinga tika mā roto i tewhakamātautau, te whakahāngaitanga, te tōriretanga me tewhakarerekētanga. |
|
testing; adaptation; refinement; mō dification |
| e) te whakatakoto māhere hei whāinga me te tāutu i ngā rawa e tika ana (a-wa, a-tangata, a-rawa, a-moni); ka whakaari i te otinga i kōwhiria e tutuki ai ngā pāearu i whakaaetia, i whakaritea rānei; |
|
|
| i) te whakatakoto me te whakamārama i ngā hoahoa, ngā māhere, ngā rautaki me ngā hua ki ngārōpū tauwhāiti i runga i te whakamahi i ngā mōmō whakawhiti kōrero mātahuahua;
o) te whakamārama i a rātou kōwhiringa me a rātou rautaki arotake, te arohaehae i ngā hua, me te whai whakaaro anō ki ngā whakaaro o ētahi atu.
Mātauranga Hangarau Taumata 5
I roto i te whānuitanga o ngā kaupeka me ngā horopaki hangarau, ko te tikanga ka taea e ngā ākonga:
3. te tūhura me te kōrerorero i te whai pānga i waenganui
i te whakamahi me te whakahaere hangarau.
|
|
design |
| 4. a) te whakamārama i ngā mātāpono hangarau mātamua, pērā i te māiatanga; |
|
underlying technological principles; efficiency |
| e) te tūhura, me te whakatakoto pūrongo e pā ana ki ngā take e whai pānga atu ana ki te whakahaere i ngā pūnaha hangarau, pērā i te urupare me te aro turuki. |
|
feedback; mō nitoring
|
| 5. te tūhura kaupeka hangarau tauwhāiti hei tāutu i ngā tino ahua ake o te whakaharatau hangarau, pērā i ngā tikanga hauora me te noho haumaru i roto i te taha hangarau o te kai, te hātepe hoahoa i roto i te ahumahi hanga whare. |
|
technological practice |
| 6. te whakataurite i ngā rautaki mō te whakawhiti
kōrero e pā ana ki ngā mōmō hangarau rerekē
hou, pērā i ngā pūnaha rorohiko mā ētahi mōmō
rōpū.
Ko te tikanga, kia puta māi i ngā ākonga he otinga hangarau i roto i ngā kaupeka me ngā horopaki hangarau māha. Ka taea e rātou:
7. te whakamahi i ētahi pūkenga e hāngai ana hei tūhura, hei whakatakoto i ngā hiahia, ngā huarahi wātea, me ngā mānakohanga o ngā kiritaki. |
|
consumer preferences |
| 8. mō te wahi ki ngā hiahia, ngā huarahi wātea me ngā mānakohanga kua kitea:
|
|
|
| a) te whiriwhiri i ngā take me ngā arai e hāngai ana, tae atu ki ngā otinga kua takoto kē; te whakahiato me tewhakamātau otinga mā roto i tewhakarerekētanga me te whakahāngai, e tautoko ana i ta rātou i whakatau ai; |
|
constraint |
| e) te whakahiato māhere hei whāinga i ngā wa, ngā taputapu, ngā mātu me ngā tangata kia whakamahia i runga i te tika me te pāi, te whakaari i te otinga e tutuki ai ngā pāearu i whakaaetia, i whakaritea rānei; |
|
|
| i) te whakatakoto me te whakatairanga i ngā hoahoa, ngā māhere, rautaki me ngā hua, mā te whakamahi i ngā ahuatanga whitiwhiti kōrero e tika ana mō a rātou apataki; |
|
audience |
| o) te arotake i ngā huarahi kua whakahiatotia e a rātou
rautaki me ngā a rātou otinga kua whiriwhirihia e pā ana
ki ngā huatau me ngā pāearu kua whakaaetia, pērā
i te utu totika, me ngā whakataunga ā-papori, ā-taiao
hoki. |
|
cost effectiveness |
|
Mātauranga Hangarau Taumata 6
I roto i te whānuitanga o ngā kaupeka me ngā horopaki hangarau, ko te tikanga ka taea e ngā ākonga:
3. te tāutu me te kōrero i ngā taipitopito e pā ana ki te whai pānga i waenganui i te whakamahi me te whakahaere i ētahi hangarau māha. |
|
|
| 4. a) te tūhura me te whakamārama i ngā mātāpono
hangarau, pērā i te tika o te āhua noho a ngā
kaimahi; |
|
technological principle
|
| e) te tūhura me te whakaahua e pēhea ana te māhi tahi a ētahi pūnaha e noho māi ana hei wahanga mō tētahi pūnaha rahi tonu.
5. te tāutu, te whakataurite me te whakamārama i ngā ahuatanga mō tuhake o ngā māhi whakahaere hangarau, pērā i te whakamahi i ngā tūāpapamātauranga rerekē. |
|
|
| 6. te tūhura me te arotake i ngā rautaki e pā ana ki te whakawhitiwhiti kōrero, te whakatairanga me te aromatai i ngā hua hangarau, me te aro ki ngā kaiwhakamahi, pērā i te tiaki taiao, te pā ki ngā kiritaki me ngā whakahoki a ngā kiritaki. |
|
consumer appeal and response |
| Ko te tikanga kia puta māi i ngā ākonga he otinga hangarau i roto i ngā kaupeka me ngā horopaki hangarau māha. Ka taea e rātou:
7. te whakamahi i ētahi pūkenga e hāngai ana hei tūhura, hei arotake i ngā hiahia me ngā huarahi wātea, te tātari i ngā mō hiohio e tāutuhia ai ngā ahuatanga pērā i ngā ia e mānakohia ana e ngā kiritaki. |
|
|
| 8. mō te wahi ki ngā hiahia, ngā huarahi wātea, me ngā mānakohanga kua kitea: |
|
preferences |
| a) te whiriwhiri i ngā otinga kua takoto kē rawa;
te whakapuaki me tewhakamātau i ngā huatau me ngā rautaki
hei kōwhiri otinga;
e) te whakahiato me te tuhi māhere hei whāinga e whakamahi totika ana i ngā rauemi; te whakaari i tētahi otinga e whakatutuki ai ngā pāearu kua whakaaehia, kua whakaritea rānei, ki ngā pāerewa kua whakaaetia, pērā i te pāi o tētahi mea hei māhi i te māhi e tika ana kia taea e ia;
i) te whakaata me te whakamārama i ngā hoahoa, ngā māhere,
ngā rautaki me ngā hua i runga i te whakamahi, i te whakawhiti
kōrero, me ngā arā whakatairanga e tutuki ai ngā mānakohanga
tauwhāiti o ngā kiritaki;
|
|
|
| o) te arotake i ngā rautaki me ngā hua i whiriwhirihia,
te wānanga i a rātou whakataunga e pā ana ki ētahi pāearu
whānui. |
|
criteria |
|
Mātauranga Hangarau Taumata 7
I roto i te whānuitanga o ngā kaupeka me ngā horopaki hangarau, ko te tikanga ka taea e ngā ākonga:
3. te tūhura me te whakamārama i ngā tino ahua ake o ngā
hangarau whānui, ā, ka whakaahua i te whai pānga i waenganui
i te pāinga, te māhi me te whakahaere.
4. a) te tātari i ētahi hangarau me te whakamārama i ngā mātāpono mātamua, pērā i te arotautanga; |
|
optimisation |
| e) te tātari i te hanga, te raupapa me te whakahaere o ngā pūnaha.
5. te wheako, te whakatakoto pūrongo e pā ana ki ētahi hapori māhi hangarau, pērā i te mātai take o te whakahiato
hangarau koiora; te whakahou i te māhere o tētahi taone.
|
|
case study |
| 6. te tātari i ngā rautaki me ngā arai rerekē
e pā ana ki ngā whakamōhio, ngā whakatairanga me ngā
aromatai i ngā huatau me ngā putanga hangarau, pērā
i te tono whakamana-ā-ture, i ngā pāerewa takatakai
rānei. |
|
patent application |
| Ko te tikanga, kia puta māi i ngā ākonga he otinga hangarau i roto i ngā kaupeka me ngā horopaki hangarau māha. Ka taea e rātou:
7. te whakamahi pūkenga whānui e tika ana hei kohikohi, hei tātari, hei arohaehae i ētahi raraunga e tāutuhia ai, e torire ai ngā mānakohanga o ngā kiritaki me ngā hiahia o ngā mākete me ngā huarahi wātea.
8. mō te wahi ki ngā hiahia, ngā huarahi wātea me ngā mānakohanga kua kitea:
|
|
|
| a) te āta whakaahua i ngā māhi, te kimi māi i ngā arai me ngā whakaarohanga mā roto i te whakawhiti whakaaro, te tātari i ngā otinga ka taea me te tipako, tewhakamātau, tewhakarerekē, te whakahāngai rānei i tētahi kōwhiringa ka taea; |
|
select; test; mō dify
adapt; feasible option |
| e) te whakahiato i tētahi ara whai tikanga, me te whakamahi rawa e pūmau ai te māiatanga me te kounga; te whakanao i tētahi otinga e tutuki ai ngā pāerewa taha hanga, taha rerehua hoki; ngā whakaritenga ratonga me ngā pāerewa hauora, pāerewa noho haumaru hoki; |
|
critical pāth
efficiency; quality
physical; aesthetic
service |
| i) te tāpae, te whakamāori, me te whakatairanga i ngā hoahoa, ngā māhere, ngā rautaki me ngā hua ki tētahi apataki tauwhāiti , mā te whakamahi i ngā kupu me ngā tohu mātanga e tika ana; |
|
present
specific audience
specialist vocabulary and symbols |
| o) te āta arohaehae i ngā rautaki me ngā hua, me te whakapa atu ki ngā take pērā i te porihanga, te taiao, te taha pūtea, ngā pāerewa me ngā ture. |
|
|
|
Mātauranga Hangarau Taumata 8
I roto i te whānuitanga o ngā kaupeka me ngā horopaki hangarau, ko te tikanga ka taea e ngā ākonga:
3. te tātari me te arohaehae i te whai pānga i waenganui i te whakamahi, te māhi me te whakahaere i ngā hangarau tauwhāiti ; |
|
|
| 4. a) te tūhura me te tātari i ngā mātāpono
hangarau mātāmua, pērā i te kowaehanga,
te whakahāngaitanga; |
|
underlying technological principles; mō dularisation; |
| e) te tirotiro me te arohaehae i ngā pūnaha mātatini i runga anō i te noho tuhonohono o roto i tētahi pūnaha, i waenganui rānei i ētahi pūnaha, pērā i te whakatina, te urupare, te pūmautanga. |
|
control; feedback; stability |
| 5. te wheako, te tātari, te whakataurite, me te arohaehae
hoki i te āhuatanga o te whakaharatau i roto i ngā hapori hangarau
rerekē, pērā i te hoahoa whare, te pukaha ā-hiko;
ngā rongoā waihanga. |
|
architecture; electrical engineering; pharmaceutical |
| 6. te tātari i runga i te arohaehae me te aromātai
i ngā rautaki i whakamahia me ngā ārai e hāngai ana
i roto i te whakawhiti kōrero, te whakatairanga, me te aromātai
o tētahi māhi hangarau hou tauwhāiti ki te taha ki ētahi
rōpū, pērā i ngā here mātatika, ngā
here ā-ture rānei, ngā tikanga tauhokohoko.
|
|
ethical requirement; statutory requirement; trade practices |
| Ko te tikanga, kia puta māi i ngā ākonga he otinga hangarau i roto i ngā kaupeka me ngā horopaki hangarau māha. Ka taea e rātou:
7. te whakamahi i ētahi pūkenga e hāngai ana hei tāutu, hei whakamārama , hei arotake i ngā hiahia me ngā huarahi wātea, me te whai whakaaro anō ki ngā whakahau me ngā mānakohanga a ngā mākete.
8. mō te wahi ki ngā hiahia, ngā huarahi wātea me ngā mānakohanga kua kitea: |
|
|
| a) te tāutu i ngā whakaritenga māhi, te
kimi māi i ngā arai me ngā whakaarohanga, te whakamahi
rangahau e hāngai ana hei whakato otinga tōmua, rautaki
tōmua rānei me te whakamātau, te tīpako, te whakarerekē
me te whakahāngai i tētahi huarahi ka taea; |
|
task specification; constraint; consideration
preliminary option |
| e) te whakahiato i tētahi arā whai tikanga,
te whakahaere tika tonu i ngā rawa, te whakanao otinga e tutuki ai
ngā whakaritenga kua mō hiotia, tae atu ki te māiatanga
o te whakanao, te ū tonu ki te kounga, ngā pāerewa tauhokohoko
e pā ana ki te tutuki pāi o te māhi me ngā pāerewa hauora,
pāerewa noho haumaru hoki; |
|
critical pāth
efficiency
|
| i) te whakatakoto whakatau i runga i te mārama ki te whakatinana rautaki mō te whakawhiti kōrero me te whakatairanga i ngā huatau, ngā whakataunga me ngā hua, me te whakapa atu ki ngā whakautu a te hapori; |
|
promotion |
| o) te āta tātari, te āta aromatai i ngā rautaki me ngā
hua, te arohaehae i ngā pūnaha e whakamahia ana e tutuki ai ngā pāerewa me ngā pāearu e pā ana ki te taha whakamahi, te
taha rerehua me ngā whakahau a ngā kiritaki. |
|
performance; aesthetics
consumer demand |
